Les sommaires qui remplacent ceux qui manquent dans le cartulaire-sont renfermés entre crochets. On a distingué de la même manière les courtes additions faites aux sommaires qui paraissaient insuffisants.
Quelques mots sont restés en blanc dans le cartulaire. Ces lacunes sont indiquées par des points dans le texte imprimé.

***** 1 *****

CHARTULARIUM MONASTERII SANCTI CYPRIANI PICTAVENSIS (1)

(1). Ce titre remplace celui qui a été inséré au cartulaire à la fin du XV° siècle : Liber de fundacione abbacie Sancti Cipriani, et qui donne une idée inexacte de ce recueil, puisqu'aucun acte ne remonte à la fondation de l'abbaye. 

1. Privilegium pape Johannis. 931 -936.

In nomine Dei patris. Ego Johannes papa notescimus omnibus sancte Dei ecclesie fidelibus, quod frater noster Frotherius episcopus missis legatoribus suis ad nos ut scriptum privilegium monasterii sui, quod est constructum foris muros Pictavis civitate super fluvium Clini, ut firmari hac roborari dignaremur, quod nos permittente Deo benivolentie ejus libenter adimplevimus. 
Est autem ipsud cenobium dedicatum in honore sancte Dei genitricis virginis Marie necnon et sancti Martini. 
Volumus autem ut ab hodierna die locus ipse sit tutus ab omni adversitate, ut monachi qui in eodem loco permanserint, alacriter et sine ulla contradictione servitium Dei adimpleant, et ut nullus homo sit qui ullum debitum ad ipsum locum requirat, nec placitum in ipso loco faciat, et nullam subjectionem ad ipsum locum requirat nisi tantum privatis diebus I missam familiarem et I psalmum per omnes horas propter congregationem sancti 

***** 2 *****
 
Petri dicant. 
Excommunicamus autem omnes ex parte Dei omnipotentis et sancti Petri principis apostolorum et omnium sanctorum Dei, et omnium episcoporum adque om- nium successorum nostrorum, ut quicumque hunc scriptum privilegium infregerit, de corpore et sanguine Christi sit maledictus in perpetuum, si ad emendationem et ad satisfactionem non venerit. 
Et ut hoc scriptum privilegium libentissime a nobis factum firmiorem obtineat vigorem, manibus propriis firmavimus, et in verbo Dei viris religiosis et consulibus Rome roborari fecimus. 
Sigillum Johannis pape, qui hunc privilegium fieri jussit. (1) 

(1). Publié dans le Recueil des historiens de France, t. IX, p. 218, avec la date de 934. M. N. de Wailly, dans ses Eléments de paléographie, t, I, p. 321, fait observer que l'invocation, la suscription, l'annonce des signatures et l'absence de date, tout, dans cct acte, s'éloigne de la forme ordinaire des privilèges, et qu'il est permis dès lors d'en révoquer en doute l'authenticité. 

2. Privilegium pape Gregorii. 1080. 27 mars.

G. episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio Rainaldo, abbati monasterii Sancti Cipriani Pictavis constituti, suisque successoribus ibidem regulariter promovendis in perpetuum. 
Superne miserationis respectu ad hoc universalis ecclesie curam suscepimus et apostolici moderaminis sollicitudinem gerimus, ut justis precantium votis attenta benignitate faveamus, et libramine equitatis omnibus in necessitate positis, quantum Deo donante possumus, subvenire debeamus. 
Proinde juxta petitionem tuam prefato monasterio, cui tu juris Pictavensis ecclesie preesse dignosceris, hujusmodi privilegia presenti auctoritatis nostre decreto indulgemus et cedimus atque firmamus, statuentes nullum regum vel imperatorum, antistum, nullum quacumque dignitate preditum vel quemque alium audere de his 

***** 3 ***** 

que eidem venerabili loco a quibuslibet hominibus de proprio jure jam donata sunt, vel in futurum Deo miserante collata fuerint, sub cujuslibet cause occasionisve specie minuere vel auferre, et sive suis usibus applicare vel aliis quasi piis de causis pro sue avaritie excusatione concedere ; set cuncta que ibi oblata sunt vel offerri contigerit tam a te quam ab eis qui in tuo offitio loco successerint, perenni tempore illibata et sine inquietudine volumus possideri, eorum quidem usibus, pro quorum sustentatione gubernationeque concessa sunt, modis omnibus profutura. 
Hoc quoque subjungendum esse censuimus, ut ipsum monasterium et abbates ejus vel monachi ab omni secularis servicii sint infestacione securi, omnique gravamine mundane oppressionis remoti. 
Insuper, apostolica auctoritate interdicentes, licentiam clericis Pictavensibus auferimus exigendi illam pestiferam in festivitate sancti Cypriani consuetudinem pastus, de qua sepe sanguinis effusionem natam esse audivimus. Inicum etenim et monastice religioni omnino videtur contrarium, ut pro refectione unius diei tantum scandalum oriatur, et Deo servientium quies perturbetur monachorum. 
Interdicimus etiam ut nullus presumat ecclesias, terras, possessiones ejusdem monasterii, quas nunc juste habet vel deinceps juste adquiret, injuste invadere et suis usibus applicare. Quod si tu vel successores tui ab aliqua persona in juditio se gravari cognoverint, licenter apostolicam sedem appellent. 
Item constituimus ut, obeunte abbate, nullus ibi quacumque obreptionis astutia ordinetur, nisi quem fratres ejusdem cenobii communi consensu secundum timorem Dei et regulam sancti Benedicti elegerint, maxime de eadem congregatione, si idoneus inventus fuerit. Quod si talis qui huic regimini congruat inter eos inveniri non possit, aliunde sibi patrem et magistrum expetant, ac a Pictavensi episcopo consecrandum ordinandumque providerint, si tamen ipse episcopus gratiam apostolice sedis habuerit et canonice facere ipsam ordinationem voluerit. Quod si aliquid horum obstiterit, liceat electo 

***** 4 *****
 
ejusdem monasterii aut ad apostolicam sedem recurrere, aut a quocumque voluerit religioso episcopo consecrationem et clericorum ordinationes atque cetera que ad episcopum pertinent suscipere. 
Si quis vero imperatorum, regum, sacerdotum, clericorum, judicum, marchionum, comitum, vicecomitum ac secularium personarum hanc constitutionis nostre paginam agnoscens, contra eam temerario ausu venire temptaverit, amonitus semel et iterum atque tercio per convenientes inducias, si non resipuerit atque predicte ecclesie non satisfecerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat ; et nisi ea que ab illo sunt male ablata restituerit, vel digna penitentia illicite acta defleverit, a sacratissimo corpore ac sanguine domini redemptoris nostri Jesu Christi alienus fiat, atque in eterno examine districte ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax domini nostri Jesu Christi, quatinus et hic fructum bone actionis percipiant, et apud districtum judicem premia eterne pacis inveniant (1). 
Datum Lateranis VI kalendas aprilis per manus Petri, sancte Romane ecclesie presbiteri cardinalis ac bibliothecarii, anno VII pontificatus domni VII Gregorii pape, indictione III. 

(1). Avant la date sont tracés les deux cercles concentriques au milieu desquels est inscrite la devise du pape : Miserationes tuae, Domine, super omnia opera tua. 

3. Intentio Froterii et comminatio de constructione monasterii sui. 932-936. 

Ego Froterius episcopus, servorum Dei extimus, edifico hoc monasterium juxta istam civitatem, quod vulgo antea dicebatur ad Sanctum Cyprianum, et glisco dicare in honore Dei genitricis Marie necnon et sancti Martini confessoris 

***** 5 *****
 
Christi, consentiente tamen rege nostro Radulfo, nec non comite nostro Willelmo, nostris quoque consanguineis, nec non clericis nostris seu senioribus istius pago degentibus, Petro preposito, Ricardo archidiacono ceterisque quampluribus. 
Concedo ei donum ex hereditate mea, que ex genitore et genitrice devenit michi, et quantumcumque super terram me visus sum habere ; et quantum ad ipsius ecclesiam pertinet, totum et integrum illuc trado atque concedo, et illis videlicet monachis ibidem commorantibus, tali tenore ut non de potestate sancti Petri disrumpere cupio, set tali modo ut nullus deinceps episcopus propter superbiam aut contumatiam aut arrogantiam, nisi causa caritatis et timore Dei, ausus sit nostram frangere firmitatem.  
Quod si presumpserit, inprimis iram Dei incurrat et sancte Dei genitricis Marie et sancti Petri clavigeris sanctique Martini, nec non sancti Severiani et aliorum quorum reliquie ibidem continentur. Dicamus omnes amen (1). 

(1). Imprimé dans les Evêques de Poitiers de Besly, p. 39, et dans le Gallia christiana, t.II, instr., col. 328. 

4. Donationes Frotherii episcopi. 936.

Anno Domini DCCCCXXXVI, indictione X, ego Tetelo  episcopus, in vice domni Froterii episcopi, dicavi hanc ecclesiam, et ditamus eam dote, sicut mos est et consuetudo ecclesiastica docet, 
in Pictavo pago, in vicaria Raciacense, in villa que nuncupatur Sancti Maxentii (1), maxnilis, curtiferis, virdegariis, vineis, pratis, farinariis in fluvium Saleroni, terris, cultum et incultum, quesitum vel ad inquirendum, et de mancipiis meis his nominibus : Johanne cum uxore sua et infantibus suis, Dominico, Landrico, iterum Dominico et 

***** 6 *****
 
tercium Dominico, et quantumcumque ad illum alodem respicit vel aspicere videtur ; et est ibi fundata ecclesia in honore sancti Maxentii. 
Et dono in ipso pago, in predicta vicaria, in villa que vocatur Ludriacus, et in villa que ad illam pertinet et vocatur Forcae, maxnilis, curtiferis, virdegariis, vineis, pratis, farinariis super fluvium Crosa, terris, cultum et incultum, quesitum vel ad inquirendum, et est ibi ecclesia fundata in honore sancte Fercincte ; et de mancipiis meis his nominibus : Adam cum uxore sua et infantibus suis, Rainone cum uxore sua et infantibus suis, vel quantumcumque ad ipsum alodum aspicit vel aspicere videtur. 
Et dono in ipso pago, in vicaria Pauliniacense, in villa que dicitur Proliacus, maxnilis, curtiferis, virdigariis, vineis, terris, pratis. 
Et dono in ipso pago, in supradicta vicaria, in villa que vocatur Alinaris, quantum visus sum abere ; 
in ipso pago et in ipsa vicaria, in villa que dicitur Villena, quantum visus sum abere. 
Et dono in ipso pago, in villa Saviniaco, quantum visus sum abere, quam de precio meo comparavi. 
Et dono in ipso pago, in vicaria Toarcinse, in villa que vocatur Miliacus, cum capella sancti Severini, et quantum visus sum abere, et de mancipiis meis his nominibus : Dominico cum uxore sua et infantibus suis, et Landuino cum nepotibus suis, Warnerio ceterisque aliis ; 
et dono in ipsa vicaria , in villa que vocatur Tasiacus, quantum visus sum abere vel possidere, et de mancipiis meis his nominibus : Amadevo cum uxore sua et infantibus suis ceterisque aliis. 
Signum Teotelonis Turonensis episcopi. S. Ricardi archidiaconi. S. Petroni. S. Launoni. S. Sigoini. S. Odoni. S. Guvaltarii. S. Frodoici. S. Bosoni. S. Adeloni. S. Hecfridi. S. Froterii. S. Annoni. S. Ingelelmi. S. Tritvei. S. Ramnulfi. S. Alboini almi Hilarii clavigeris. S. Archimbaldi. S. Agrimenberti. S. Romaldi. S. Willelmi Pictavorum comitis. S. Cadelonis. S. Savarici vicecomitis. S. Arbaldi. S. Hecfridi. S. Teotbaldi. S. Georgii. S. Adraldi. S. Ebonis. S. Rorgonis. S. Ful- 

***** 7 *****
 
coni. S. Lanberti auditoris. S. Aquini. S. Rotgarii. Regnante Radulfo rege (2). 

(1). En marge : que quondam fuit alodus Berthaizi potentissime mulieri. Bertaidis avait vendu ce domaine à Frotier, évêque de Poitiers, son fils, le 29 juin 913, Voyez Besly, Evêques de Poitiers, p. 37. 
(2). Le roi Raoul étant mort le 14 ou le 15 janvier 936, cette charte n'a pu être donnée que dans le court espace de temps qui s'est écoulé depuis le 25 décembre ou le 1er janvier précédent. Si dès lors avait régné l'usage, qui a prévalu ensuite, de commencer l'année au 25 mars, l'époque du décès de Raoul aurait été comprise dans l'année 935, suivant cet ancien style, et par conséquent le présent acte n'aurait pu être daté de 936. L'indiction X se rapporte à l'année 937 ; en 936 on comptait in diction IX. - Cette charte a été imprimée dans les Evêques de Poitiers de Besly, p. 39, dans le Gallia Christiana, t. II, instr., col. 328, et dans l'Histoire du Poitou de Thibaudeau, 1re édition, t. I, p. 468. 

5. Privilegium de Nantolio. 989-1010.

Quanto quisque majori exaltatur hoc in seculo sublimitate, tanto attencius et sollicitius formidare debet ne rerum opulentia pro bonis, si qua forte egit, fiat ei in presenti remuneratio. Unde non oportet neglegere quin pauperibus et assidue Christum interpellantibus procuret inpendere, ubicumque oportunum invenerit, quanta valet adjutorii solatia, ne in extremis arguatur totum ad curam corporis expendisse.
Igitur ego Gunbaldus, sancte Burdegalensis ecclesie indignus archiepiscopus, volo atque omnimodis exopto, ut sciat tam pontificum dignitas quam principum sublimitas, nec non etiam cunctorum generalitas, ita benivolum esse animum meum erga monasterium sancti Benedicti, quod dicitur Nantogilus, ad sustentandum et erigendum, quo, si fieri posset, omni tempore vellem habitatores ejusdem prorsus aversitate carere, ut, quia per me multimodis mundi negotiis occupatus fructum ferre non valeo, saltem prosit michi dum foveo et porto ferentes et habentes, particepsque bonorum illorum existam, qui mea specialia non habeo. 
Decerno itaque atque statuo pontificali privilegio, eos qui michi in regimine archiepiscopatus successuri sunt, per sanguinem Jesu Christi crucifixi et per mansuetudinem ejus adjuro et 

***** 8 *****
 
ipsius misericordiam obsecro, ut similiter decernant quatinus idem cenobium summam quietem, quam requirit ordo monasticus, per succedentia obtineat tempora , nullusque audeat hanc abbatiam vendere, neque placita aut conventus seculares inibi agere. Res vero eidem monasterio collatas vel futuris conferendas temporibus, quas vota fidelium, precia peccatorum, quas fideles fidei ardore et Christi amore succensi dederunt vel daturi sunt, obtestor per rebus omnibus terribilem diem juditii, et omni genere precum deposco omnes meos successores, ut nullus eorum presumat inminuere vel commutare dando pejus pro meliori, sed in abbatis, quem fraternitas elegerit saniori consilio secundum regulam sanctissimi patris Benedicti, permaneant arbitrio, potestate et ordinatione ; laicos vero terribili anathemate feriendos censeo, qui aliquid prelibato loco donatum, nolentibus rectoribus, in suos nefarios ausi fuerint usus transferre. Debitum quoque nullius servitutis ab abbate jam nominati archysterii exigatur, nisi illud de quo apostolus dicit : per karitatem servite invicem. 
Ut vero hoc privilegium a me libentissime factum firmo subsistat vigore, manu propria roboravi, atque kanonicorum meorum omniumque religiosorum manibus firmari omnimodis opto. 
Sed tamen antequam eorum obtutibus corroboretur et manibus, omni contestatione sanctio ut abbas futurus, sole seculum illustrante, sine archiepiscoporum michi successorum et istius loci kanonicorum, monachorum quoque alme Dei genitricis Marie laureatique martiris Cipriani cenobio consistentium et abbatis eorum consensu, nullo modo eligendo in hoc ordinetur cenobio. Si quis, quod absit, rabie diabolica infestus aliter fecerit, et vecordie sue decipula irritetitus illam quam duodenus apex institutionem sanctivit, cunctisque celibalibus cenobiis et pontificalibus katervis reliquid, infringere voluerit, male sanus in langorem decidat inrecuperabilem, omni bonorum expers, diaboli particeps, pereat sine moeta in inferne torquendus. 
Qui vero hujus nostre saluberrime sanctionis custos et observator extiterit, a 

***** 9 *****

Christo Deo benedictionem et a sanctis apostolis mundi judicibus absolutionem hic et in futuro consequi mereatur. 
Gunbaldus Burdegalensis ecclesie archiepiscopus. S. Avierna. S. Ilduini filii ejus. S. Willelmi fratris sui. S. Odulrici fratris sui. 

6, [Controversia de ecclesiis Bonolii et Sancti Saturnini.] 1144. 18 mars.

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G. Burdegalensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem. 
Fraternitati tue notum fieri volumus quod controversiam, que inter venerabilem fratrem nostrum G. Pictavensem episcopum et dilectum filium nostrum M. Sancti Ci- priani abbatem super quibusdam ecclesiis et possessionibus agitatur, dilectioni tue audiendam terminandamque commisimus. Quocirca per presencia scripta discretioni tue mandamus quatinus congruo loco et tempore, utraque parte ante tuam evocata presentiam, causam ipsam hinc inde diligenter audias, et judicio vel concordia eam terminare studeas. 
Data Lateranis XV kalendas aprilis. 

7. [De eadem controversia et de prebenda quam habet abbas Sancti Cypriani in ecclesia Sancti Petri.] 1144

Dilectus filius noster M. Sancti Cipriani abbas, ad limina apostolorum et nostram presentiam veniens, questus est quod prebenda quam habet in ecclesia Sancti Petri, que precepto venerabilis fratris nostri G., Carnotensis episcopi, tunc apostolice sedis legati, sicut asserit, sibi restituta est a canonicis ipsius ecclesie, plurimum ei sit inminuta. 
Ideoque, quoniam ex injuncto a Deo apostolatus officio omnibus in justitia debitores existimus, per presentia tibi scripta mandamus quatinus prebendam ipsam integre eum habere facias, et super ecclesiis et possessionibus quibus ejusdem fratris nostri mandato iinvestitus fuit, nullam sibi injuriam vel moles- 

***** 10 *****
 
tiam inferas nec ab aliis inferri permittas, donec causa ipsa coram venerabili fratre nostro G. Burdegalensi archiepiscopo ventiletur, et judicio vel concordia terminetur. 

8. [De eadem controversia.] Vers 1152. 

G. Burdegalensis ecclesie dictus episcopus, dilecto in Christo fratri G., venerabili Dei gratia Pictavensi episcopo, salutem. 
Super controversia que inter vos et ecclesiam Sancti Cipriani diu agitata fuerat, tandem per Dei misericordiam in presentia venerabilium fratrum nostrorum B. Xanctonensis et R. Petragoricensis episcoporum Burdegale pax reformata fuit, et vetus querela ante nos concorditer terminata, secundum quod ex litteris domni pape acceperamus, in quibus preceperat quod jam dicta querela ante nos judicio vel concordia terminaretur, ubi ecclesias de Bonolio et Sancti Saturnini extra muros Pictavis, quas monachi se diu in pace tenuisse et a vobis noviter ablatas sibi esse proclamabant, in jus et dominium concessistis eorum. 
Concessistis etiam ut privilegium predecessoris vestri bone memorie domni Willelmi Adelemi, in quo predicte ecclesie cum aliis continebantur, eis innovaretis. 
Quia vero effectui minime est mancipatum, intercurrente jam aliquo temporis spatio post factam concordiam, cum apud Malliacum simul vobiscum essemus, sub oculis jam dicti Xanct., C. A. P. achidiaconorum vestrorum, priorisque Sancte Radegundis et aliorum, rogatu nostro et precibus, abbati Sancti Cipriani et monachis illius ecclesie presentibus, quod primo Burdigale in manibus nostris concesseratis, hoc idem eis habendum nobis presentibus ibidem concessistis, et per manum abbatis ecclesiam Sancti Cipriani exinde investistis. 
Verum quia nec sic concessa habere poterant, cum a rege nuper redeuntes ad partes vestras Pictavim videlicet descenderemus, clamantibus monachis et ad aures nostras nimis instanter pulsantibus, astantibus clericis vestris, decano et aliis quampluribus, ego et frater meus 

***** 11 *****
 
Xanctonensis, qui mecum erat, multimoda precum instantia a vobis obtinuimus ut in his que clamant monaehi assensum preberetis, et quod predecessor vester domnus Willelmus pie recordationis privilegio suo in testimoninm inde firmato concesserat, cum privilegii sui renovatione sicut prius simul et concederetis : quod et factum est.
Sed quidem recurrunt ad nos monachi clamantes, et eorum que sibi tociens concessistis se nihil habere posse inculcant. Ea propter fraternitati vestre per presentia scripta mandamus ut a susceptis litteris usque ad VII dies, quod sub testimonio multorum, secundum quod dictum est, monachis concessistis, opere conpleatis, et privilegium renovetis ; aliter enim ab appellatione summi pontificis, ex cujus mandato ad predictam concordiam venisse affirmant, eos revocare nullatenus possumus, iter ad ipsum arripere festinantes, qui ut a nobis litteras rei actionem sicut est continentes incunctanter reciperent, omnimodis elaboraverunt : a quibus inducias VII dierum et ut litteras nostras iterato ad vos deferrent, vix potuimus obtinere. 
Ne ergo quod pro bono vestro fecimus, in contemptum et ignominiam nostram redeat, ea qua possumus humilitate animi suppliciter vos inploramus ut pacem cum monachis componatis, reddentes eis sua, sicut in manu nostra sepe concessistis ; alioquin eorum que sub oculis nostris et per nos acta sunt testimonium nostrum illis non deerit. 

9. Confirmatio episcopi Pictavensis de ecclesiis datis et acquisitis monasterio Sancti Cipriani. 1097-1100.

P. gratia Dei Pictavorum episcopus, dilecto filio suo R. et successoribus ejus in perpetuum, salutem in Domino. Divine propiciationis est ut excelsus Dominus humilia respiciat et alta a longe cognoscat. Quamobrem et nos pro modulo nostro imitatores Dei sicut servi fidelissimi, respicientes ad humilitatem tuam, fili karissime Rainalde abbas, et devotionem bone voluntatis tue, cum omni desiderio et assensu

***** 12 *****

 nostro nostrorumque clericorum assensu condescendimus juste petitioni tue, quoquo modo sublevantes sollicitudinem tue religionis, scilicet ut privilegio nostre auctoritatis provideremus quietem tibi et monasterio tuo in omnibus que tempore antecessoris nostri, vel nostro vel tuo, tibi vel ecclesie tue juste sunt oblata vel adquisita, videlicet ut omnia habeant tenorem et robur nostre auctoritatis per nos confirmata, et in omni tenore et quiete corroborata. Presentium igitur apicum auctoritate et confirmatione concedimus et corroboramus tibi tuoque monasterio omnia que usque in hodiernum diem tibi tuoque monasterio per te vel per alios adquisita sunt sub favore antecessorum nostrorum vel nostro, ut omnia habeatis, possideatis in usus fratrum, sine inquietudine, sine perturbatione alicujus persone vel aliqua prava eonsuetudine vel gravamine et detrimento regularis discipline et religionis monastice, videlicet terras, vineas, prata, silvas, aquas aquarumque decursus, sive omnia que in eis edificata sunt, specialiter autem ecclesias et que ad ecclesias pertinent, que sub nostre diocesis regimine posita sunt, videlicet que in presenti subscriptione nominatim expressa sunt, id est ecclesiam Sancti Maxentii, ecclesiam de Luriaca villa, ecclesiam Sancte Serene de Vic, ecclesiam Sancti Bonifacii, ecclesiam Sancti Justi de Calviniaco, ecclesiam de Alliaco, ecclesiam de Saviniaco, ecclesiam de Targiaco, ecclesiam de Exsoletia, ecclesiam Sancti Philiberti de Surim, ecclesiam de Columberio (1), ecclesiam de Miliaco, ecclesiam de Gragone, ecclesias de Bomniaco, ecclesiam de Flaeziaco, ecclesiam de Voenolio, ecclesiam Sancte Resurrectionis et ecclesiam Sancti Simphoriani intra muros Pictavis, ecclesiam de Masels, ecclesias de Castro Acardo, ecclesiam de Bateretzia, ecclesiam de Vals , ecclesiam de Cohec , ecclesiam de Villa

***** 13 *****

 Latronorum, ecclesiam de Salemnias, ecclesias de Donperio, ecclesiam de Oniaco, ecclesiam de Vitriaco, ecclesiam de Maireg, ecclesiam de Sancto Mascirio, ecclesias de Pampelia , ecclesiam de Ulmis, ecclesiam de Riaco. 
Has nostrorum temporibus tuorumque antecessorum adquisitas tueque ecclesie collatas notificantes, iterum eas que nostris tuisque temporibus sunt juste adquisite in subsequenti notificari volumus : ecclesias videlicet que sunt apud Castrum Airaudum vel in ejus castellania, hoc est ecclesiam Sancti Romani, ecclesiam Sancti Johannis Baptiste, ecclesiam Sancte Marie de Postumiaco et quecunque sunt ex jure ecclesie Sancti Romani, et ecclesiam de Antoignec, ecclesiam Sancti Hilarii de Mont, ecclesiam de Senilec, ecclesiam del Borneis, ecclesiam de Senun, ecclesiam de Neentrec, ecclesiam de Avrignec, ecclesiam de Cuelec, ecclesiam Sanctorum Gervasi et Protasii, ecclesiam de Voenolio, capellam de Monte Gatmerio, capellam de Chistriaco , ecclesias de Bonolio castro , ecclesiam de Belefunt, ecclesiam de Liners et quotquot sunt ex casamento Airaudi de Montoiran, ecclesiam Sancti Celerici ; apud Inglam ecclesiam Sancti Martini, abbatiam Sancte Crucis cum ecclesiis ad eam pertinentibus ; apud castrum Mortemarum ecclesiam Sancti Cristofori, et in ipsa castellania ecclesiam de Vereriis ; ecclesiam de Sitvals, ecclesias de Pairaciaco, ecclesias de Avallia super Vigennam, ecclesiam de Buxia, ecclesias de Ucon; apud Gentiacum ecclesiam Sancti Mauritii, ecclesiam Sancte Marie, et in ipsa castellania ecclesiam de Briun , ecclesiam Sancti Secundini, ecclesiam de Gisiaco, ecclesiam de Lavernia, ecclesiam de Maiereniaco, ecclesiam de Andiliaco ; apud Vivionem ecclesiam Sancti Micahelis, ecclesiam Sancti Georgii, cum ecclesiis quas Herveius archidiaconus et Petrus Fortis frater ejus eidem ecclesie contulerunt, ecclesiam videlicet de Seis, ecclesiolam Sancti Albini, ecclesiam Sancti Silvani, ecclesiam de Avum, ecclesiam de Exsoldun, ecclesiam de Prahelis, ecclesiam de Aigoneis, ecclesiam de Chirec, ecclesiam de Cissec, ecclesiam

***** 14 *****

 Sancti Cristofori intra Pictavim, ecclesiam Sancti Saturnini extra Pictavini : que omnes de dono istorum sunt ; in Metulinse castellania ecclesiam de Chait, ecclesiam Sancti Fazioli, capellam de la Veceria ; ecclesiam de Vilers, ecclesiam de Cordal (2) ; in castellania de Cursum ecclesiam Sancti Cirici, ecclesiam Sancti Saturnini ; ecclesias de insula Oias, ecclesiam novam de Riec, ecclesiam del Fanuller, ecclesiam Sancti Laurentii et ecclesiam Sancti Petri super Seivram, ecclesiam de Bercorio, ecclesiam de Ororio, ecclesiam de Lignec, ecclesias de Musterollio, ecclesiam de Charai, ecclesiam de Lata Aqua, ecclesias de Chenipiaco, ecclesias de Braia juxta Faiam ; in castellania Mirebellense ecclesiam de Turagel, ecclesiam de Suilec, ecclesiam de Polignec, ecclesiam de Dom de Segne (3), ecclesias de Salvia. 
Hec omnia superius dicta concedimus esse profutura deinceps fratribus cenobii Sancti Cipriani, rogando et precipiendo et ex auctoritate Dei et nostra interdicendo ne aliquis successorum nostrorum episcoporum seu clericorum vel quelibet persona laicorum presumat movere vel infringere que superius dicta sunt, sed inmobiliter stabilita et privilegio nostre auctoritatis firmata ammonemus ut inconvulsa permaneant. Quod si quelibet persona temerario ausu contra hanc constitutionis nostre paginam insurrexerit, nisi resipuerit et condigna satisfactione emendaverit, a sacratissimo corpore et sanguine domni nostri Jesus Christi separetur.
S. Petri episcopi, qui hoc scriptum jussit fieri. S. Letgerii Bituricensium archiepiscopi. S. Aimerici decani, Hervei archidiaconi, Petri Gauterii archidiaconi, Guarnerii abbatis, Rainerii capellani, Gaufredi precentoris, Willelmi Alelmi, Johannis scriptoris (4). Willelmo duce, rege Philippo regnante (5). 

(1). Dans la charte originale, conservée aux archives du département de la Vienne, les mots ecclesiam de Columberio vetustissimo castro se trouvent à la fin de l'alinéa, après ecclesiam de Riaco. 
(2). Ecclesiam de insula Cordal prope Malliacum, dans l'original. 
(3). Ecclesiam de Abdon et Sennes. 
(4). Les mots Johannis scriptoris et les suivants ne se trouvent pas dans l'original. 
(5). Dans l'espace resté en blanc après cette pièce on lit ce qui suit, écrit au XVIème siècle : "Ondict temps le pape Gregoire dona privilege aulx religieulx de la dicte abaye de elire ung abé de leur ordre. - Fut lors batie l'abaye du Moustierneuf par Guillaume Geofroy duc d'Acquitaine."

***** 15 *****

10. [De collectis a Rainaudo, abbate Sancti Cipriani, faciendis ad inopiam ecclesiae Romanae sublevandam]. 1088-1099. (Vers 1091.) 2 Novembre.

Urbanus episcopus, servus servorum Dei, karissimis fratribus episcopis, abbatibus per Aquitaniam, Guasconiam et inferiorem Burgundiam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem. 
Dilectissimus ac familiaris noster filius R. monasterii beati Cypriani abbas, nobiscum aliquandiu commoratus, et oppressionem quam sancta Romana ecclesia patitur, et consolationem quam in proximo sperat diligenter intuitus est. Per ipsum itaque karitatis vestre sollicitudinem admonemus et beatorum apostolorum Petri et Pauli vice deposcimus, ut circa vestrum omnium matrem sanctam Romanam ecclesiam debito vigore conferveat. Ex omnipotentis siquidem Dei miserationibus per sanctorum apostolorum merita orationesque confidimus quod in proximo apostolice sedis libertas restituetur, et per eam ceteris per orbem ecclesiis diu optata tramquillitas reparabitur. 
Studeat ergo unusquisque vestrum presentibus ejus laboribus pro data sibi divinitus facultate succurrere, et quod aspirante Deo corde hilari destinaverit, per fidelem ministrum latorem presentium dirigere non cunctetur, ita tamen ut quod quisque contulerit a scripto sui nominis titulo nostre notitie representet. 
Quod si forte caritatis vestre viscera circa sedem apostolicam effundere debita devotione neglexeritis, id saltem quod ex censu annuo Lateranensi palatio vos debere cognoscitis, latori presentium reddere, et per eum nobis transmittere nullo modo detrectetis. 
Si qui vero abbatum suam beato Petro justitiam restituere aliqua occasione renuerint, confratres episcopi hoc sibi hec nostra noverint auctoritate injunctum, ut per ipsos quod reddendum est reddere compellantur. Obedientes vos monitis 

***** 16 *****
 
nostris misericordia divina custodiat. 
Data IIII nonas novembris (1). 

(1). Publié en partie par dom Luc d'Achéry, Beati Lanfranci Cantuariensis archiepiscopi opera omnia, p. 373. 

11. [De eisdem collectis.] 1088-1099. (vers 1091.)

Urbanus episcopus, servus servorum Dei, karissimo filio R abbatis Sancti Cypriani, salutem et apostolicam benedictionem. 
De religione tua et prudentia confidentes, apostoli Pauli obedientiam dilectioni tue injungimus, ut sicut de ministerio quod fiebat in sanctos qui Hierosolimis habitabant gentiles Paulus, quos Deo propiciante converterat, admonebat, ita tu quoque episcopis atque proceribus ceterisque catholicis terre vestre fideliter devotus insistas, quatinus pauperum Romane ecclesie memores sint, eorumque inopiam sua abundantia supplere non neglegant. 
Ad quod exequendum, karissimum filium nostrum G. , abbatem Sancti Sabini, laboris tui comitem esse constituimus, ut maturatius valeatis pressurarum nostrarum angustiis subvenire. 
Quod igitur quisque corde suo destinaverit, alacriter beatis apostolis Petro et Paulo offerat, et prenotatis nominibus suam apud vos collationem deponant, quatinus per vos eorum caritas Romane ecclesie innotescat, et ut Romana ecclesia in suis eos debeat in necessitatibus velut pios et honorabiles filios exaudire. 
Ita igitur studete in minimo, quatinus elucescat quod de vobis debeamus etiam in maximis mox sperare. 
Preterea vobis injungimus ut cenobiorum que nostri juris sunt specialiter censum exigatis instanter (1). 

2. Publié en partie par dom Luc d'Achéry dans Beati Lanfranci Cantuariensis archiepiscopi opera omnia, p. 374. 

12. [De ecclesia Sanctae Crucis de Engla.] 1088-1099. (Vers 1091.) 2 novembre.

Urbanus episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio R., abbati beati Cypriani, salutem et apostoli- 

***** 17 *****
 
cam benedictionem. 
Ex nostri officii debito commovemur servorum Dei quieti prospicere, ut a secularibus tumultibus sepositi omnipotentis Dei servitiis valeant liberius insudare. 
Ea propter nos tuis precibus, fili in Christo karissime R. , annuimus ; quicquid enim juris, quicquid canonice potestatis in ecclesia Sancte Crucis apud Englam, vel ex concessione eorum quorum antea juris fuit vel ex episcopali traditione, vestro cenobio concessum est, nos quoque concedimus et presentium litterarum auctoritate firmamus. 
Data apud oppidum Alatri IIII nonas novembris. 

13. Privilegium Calixti pape. 1119. 30 août.

Calixtus episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio Petro, abbati monasterii Sancti Cypriani Pictavis constituti ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum. 
Sicut multa poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda peticio. Quamobrem, dilecte in Christo fili Petre abbas, peticionibus tuis annuendum censuimus, ut beati Cypriani monasterium cui Deo auctore presides, ad exemplar predecessoris nostri sancte memorie Gregorii septimi pape, apostolice sedis privilegio muniremus. 
Per presentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut idem monasterium et abbates ejus et monachi ab omni secularis servitii infestatione sint securi omnique mundane oppressionis gravamine sint remoti. 
Porro quecumque bona, quascumque possessiones vel in presenti legitime possidet, vel in futurum largiente Deo juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque semper successoribus et illibata permaneant. 
In quibus hec propriis duximus nominibus annotanda : ecclesias videlicet de Vitvonia, ecclesiam Sancti Georgii, Sancti Micahelis, ecclesiam de Seis, ecclesiam Sancti Albini, ecclesiam Sancti Silvani, ecclesiam de Exolduno, ecclesiam de Praaliis, ecclesiam de Avum, de Aigonesio, de Chirec, de Cissec, 

***** 18 *****
 
ecclesiam Sancti Christofori infra Pictavim, ecclesiam Sancti Saturnini extra Pictavim, ecclesias de Castro Airaudi, Sancti Romani, Sancte Marie, Sancti Johannis, Sancte Marie de Postumiaco, de Antoniaco, ecclesiam de Avriniaco, ecclesiam Sanctorum Gervasi et Protasii, ecclesiam de Senone, de Bornesio, ecclesiam Sancti Hylarii de Montibus, de Seniliaco, de Voonolio, de Boonolio ; ecclesias de Gentiaco, de Brione, de Uthone, de Maireniaco, ecclesias de Dompetro, Sancti Petri de Oeniaio, ecclesias de Oias, ecclesiam Sancti Laurentii super Sevram, ecclesias de Salvia, de Poliniaco, de Turagellio, de Suliaco, de Caraio, ecclesias de Chiniaco, Sancti Cirini, providentiam ordinationis ecclesie Sancte Crucis de Ingla, ecclesias de Mortemaris, Sancti Cristofori, Sancte Marie, ecclesiam de Vereriis. 
ln Pago Sanctonensi ecclesiam de Johec, ecclesiam Sancti Leodegarii, Sancte Marie de Insula, Sancti Sigismundi, et omnia que ad predictas ecclesias pertinent.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem cenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare, set omnia que a quibuslibet fidelibus de suo jure vel jam donata sunt vel in futurum donari contigerit, integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salvo jure debito Pictavensis ecclesie , quod in abbatia vestra cognoscitur habere et obtinere.
Hoc etiam adicientes subjungimus ut, si vos in judicio cognoveritis pregravari, licenter apostolice sedis audientiam appelletis. 
Sane de presbiteris qui per parrochias ad monasteria pertinentes in ecclesiis constituuntur, predecessoris nostri sancte memorie Urbani secundi pape sententiam confirmamus, ut videlicet abbates in parrochialibus ecclesiis quas tenent, episcoporum consilio presbiteros collocent ; episcopi autem parrochie curam cum abbatum consensu sacerdoti committant, ut ejusmodi sacerdotes de plebis quidem cura episcopo rationem reddant ; abbati vero pro rebus temporalibus ad monas- 

***** 19 *****

 terium pertinentibus debitam subjectionem exhibeant, et sic sua cuique jura serventur. 
Obeunte te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet surreptionis astutia seu violentia preponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam elegerint, a Pictavensi episcopo consecrandum, siquidem episcopus gratiam atque communionem apostolice sedis habuerit, et si consecrationem ipsam gratis hac sine pravitate voluerit exhibere ; alioquin liceat vobis vel ad apostolicam sedem recurrere, vel catholicum quem malueritis adire antistitem et ab eo consecrationem ordinationemve suscipere. 
Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore hac sanguine Dei et domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districte ultioni subjaceat. 
Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax domini nostri Jesu Christi, quatinus et hic fructum bone actionis percipiant et apud districtum judicem premia eterne pacis inveniant. Amen. 
Ego Calixtus catholice ecclesie episcopus (1). 
Datum Losduni (2) per manum Grisogoni, S. Romane ecclesie diaconi cardinalis ac bibliothecarii, III kalendas septembris, indictione XII, Dominice Incarnationis anno MCXVIIII, pontificatus autem domni Calixti secundi pape anno primo. 

(1). En tête de cette ligne sont tracés les deux cercles concentriques contenant les mots : Sanctus Petrus, Sanctus Paulus, Callixtus papa II, entourés de la devise de ce pape : Firmamentum est Dominus timentibus eum, et après le mot episcopus le monogramme de Bene valete. 
(2). A Loudun. Le pape Calixte II était à Poitiers le 28 août précédent, à Angers le 9 septembre suivant. 

***** 20 *****

14. [ Controversia de ecclesiis Bonolii et Sancti Saturnini. ] 1145-1149. 

Eugenius episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G., Burdegalensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem. 
Causam monasterii Sancti Cypriani, quam ad tue fraternitatis noticiam plane devenisse cognoscimus, ideo tibi in presentiarum non duximus retexendam, et quoniam nolumus fratres ipsius versutis dilationibus juris sui aliquod sustinere dispendium, eam ad tue discretionis prudentiam duximus remittendam. 
Per presentia itaque scripta fraternitati tue mandamus quatinus, si venerabilis frater noster G. , Pictavensis episcopus, juxta tenorem privilegiorum ipsorum, omni subterfugio et dilatione cessante, jam dictis fratribus voluerit adimplere, caritative recipi facias. 
Si autem id exequendum non duxerit, utramque partem sub festinatione ad tue discretionis prudentiam studeas advocare, et omnibus querelis eorumdem fratrum, quas habent adversus prefatum fratrem nostrum, diligentius auditis et cognitis, taliter justicia mediante ipsam causam diffinias, ut jam dicta ecclesia quod suum est sententia tua provide decernente obtineat. 
Quod si prescriptus frater noster facere forte contempserit, nostra eum auctoritate compellas. 
Hoc autem ita studiose volumus exequtioni mandari, ut non debeat exinde ad aures nostras denuo juste querela perferri. 

15. [De eadem controversia.] 1145-1149. 

E. episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G., Pictavensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem. 
Super prudentia tua non modicum admiramur, quod in causa que inter te et fratres Sancti Cypriani dinoscitur agitari, non videris ex caritatis puritate procedere.
Siquidem, dum quod eis scripti tui assertione necnon et Romanorum 

***** 21 *****

 pontificum auctoritate firmatum est, contra justiciam aufers, et de his que debent pacifice possidere, illicite inquietas, qualiter cum eis ex caritate contendas, clare satis et evidenter ostenditur. Quia igitur jam dictis fratribus in sua deesse justicia nec debemus nec possumus, per apostolica tibi scripta precipiendo mandamus quatinus vel juxta tenorem privilegiorum ipsorum cum eis caritative contendas, vel, cum a venerabili fratre nostro G. Burdegalensi archiepiscopo pro eadem causa fueris evocatus, ejus presentiam adeas, de omnibus querelis ipsorum sufficienter eis sine diffugio responsurus, et quod inter vos idem frater noster exinde dijudicaveritn suscipias firmiter et observes, ita ut querela super his ad aures nostras juste ulterius non perferatur. 

16. De ecclesia Sancti Petri. 1068-1073.

Ego igitur Otgerius sacerdos in ecclesiolam Sancti Petri, que monasterio Sancti martiris Cypriani subjacet, cum omnibus suis commodis, contra catholicam institutionem pecunia subintravi. 
Nunc vero in Dei nomine volo supradictam ecclesiam ac tria jugera vinearum, que omnia ab ipsis monachis abeo, dare perpetualiter Sancto Cypriano, domino auxiliante abbate et omni congregatione, pro peccatorum meorum ve- nia, proprie ad refectionem fratrum tam sanorum quam infirmorum singulis diebus, exceptis illis precipuis festivitatibus in quibus pristina institutione abbas et cellararius fratribus caritatem impendere debent. 
Volo quoque ac rogo summopere hec subcellararii regimine manere, qui ad vinearum culturam que necessaria sunt distribuat, atque reliqua fratribus oportuno tempore caritative largiatur. 
S. Isemberti episcopi. S. Constantini abbatis. S. Arnulfi episcopi. S. Hucberti decani. S. Hunberti capitherii. S. Samuelis precentoris. S. Maingaudi legis docti. S. Isemberti abbati Sancte Marie. S. Odonis archidiaconi. S. Mainardi prioris. S. Otgerii pres- 

***** 22 *****
 
biteri, qui hec fieri jussit. S. Adraldi monachi et aliorum multorum. Regnante Philippo rege. 

17. Quiptancia burgi Sancti Cypriani. 990-1004. 

Igitur ego in Dei nomine Willelmus, dux Aquitanorum, rogatu, inmo inpulsu domni Gisleberti presulis Pictavorum, et consensu ac voluntate omnium nobilium Pictavensium statuimus, et per hoc scriptum omnibus in domno Deo spem ponentibus notum facimus, ut a die presenti nullus homo sit qui in toto burcho Sancte Marie et Sancti Cypriani, hoc est de ripa fluminis Clinni usque ad crucem in monte positam, in via que ducit sancti Benedicti, per totum in circuitu monasterii, in terra videlicet Sancte Marie Sanctique martiris Cypriani, nichil rapere, neque panem aut vinum vel aliquam ferramentorum et vestimenti substantiam presumat auferre, neque ullam calumpniam facere ; sed tutus sit locus in potestate abbatis et monachorum in eodem monasterio habitantium positus, sicut ab antecessoribus nostris episcopis, domno videlicet Frotherio episcopo atque ejus successoribus, est constitutus ; absque ullius inpedimento maneat liber et quietus omnibus diebus. 
S. Willelmi comitis et Emme matris ejus. S. Gisleberti episcopi. S. Hisloni episcopi. S. Savarici vicecomitis. S. Airaldi. S. Hisemberti. 

18. De quatuor hominibus libertis monasterio servientibus. 1073-1087.

 Ego Willelmus, dux Aquitanorum, precatu karissimi nostri domni Rainaudi, abbatis cenobii sancti Cypriani, concedo habere ad necessitates fratrum ipsius cenobii quatuor homines de quocumque velint ministerio, ita ut jam neque michi, neque meis reddant aliquam consuetudinem, sed sint soluti ab omni servitio meo, ipsi et omnia sua, et sui omnes 

***** 23 *****
 
domestici qui erunt de familia sua, ut usque in eternum habeant semper monachi ad servitium suum ita quatuor homines solutos ah omni servitio meo : quos tamen de consuetudinariis meis non accipiant, sed de foris faciant venire et in burgo suo manere. De quibus primum concedo illis Hunbertum de Aurivalle, similiter et alios quoscumque voluerint, qui de nulla respondeant consuetudine. 
S. Willelmi ducis Aquitanorum. S. Willelmi filii ejus. S. Ugonis prepositi. S. Odonis, fratris Hugonis prepositi (1). 

(1). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 363.

19. Abolitio de malis consuetudinis et de pedatico tocius territorii Pictavensis. 993-1029.

ln nomine Deitatis summe Willelmus, dux Aquitanorum, omnibus sancte Dei ecclesie fidelibus utriusque sexus. 
Auctoritate omnipotentis Dei et sanctorum omnium simulque nostra censemus atque statuimus ut male adinventiones, que post obitum patris nostri Willelmi ducis, qui in cenobio Sancte virginis Marie atque beati martiris Cypriani extitit conversatus sub habitu monachili, in nostro comitatu excreverunt, funditus aboleantur et in eternum dampnentur, hoc est, omne pedaticum de asinis nullatenus ultra recipiatur, videlicet de territorio Pictave urbis, nec de Ponte Regali, neque de illo loco qui vocatur Masollius. 
Itaque nostra auctoritate ego Willelmus S. (1). 

(1). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 280.

20. De defensione Clinni fluminis. 1073- 1087.

Ego Willelmus, gratia Dei dux Aquitanorum, cum filio meo Willelmo, pauperibus Christi fratribus cenobii Sancti Cipriani concedimus defensionem facere in aqua Clini secundum consuetudinem meam, ut de cetero nemo sit qui audeat 

***** 24 *****
 
piscari, neque clericus, neque laicus, neque meus serviens, neque filii mei, sine licentia abbatis vel prioris, in quantum vel supra monasterium vel infra est terra Sancti Cipriani, videlicet etiam ultra usque ad exclusam Sancte Radegundis. 
Si vero ego vel filius meus, quando erimus Pictavis, volumus ibi piscari ad opus nostrum, veniet nuntius noster ad abbatem vel priorem, et ita cum serviente eorum meus serviens piscabit et afferet michi pisces, aliter nunquam. 
Monachi autem ipsi quacumque hora voluerint piscabunt, et custodiant sicut vivarium suum, nemine contradicente. 
S. Willelmi ducis. S. Willelmi filii ejus. S. Rainaldi abbatis. S. Widonis Nevernensis. S. Ugonis prepositi. S. Odonis fratris ejus. S. Borrelli de Mosterol (1). 

(1). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 377.

21. De silva Arberti. 1058-1086. (Vers 1080.)

Andreas Poupels agnominatus, consentiente domno Guidone comite, concessit monachis Sancti Cipriani omnes silvas suas que sunt infra quintam civitatis usque ad Fontem Comitis et a silva Hugonis Liziniacensis usque Musterol, explendas omnibus utilitatibus et necessariis suis modis omnibus, quibus non licebit nec dare nec vendere quicquam. 
Testes Wido comes, Hugo Liziniacensis, Giraudus de Rancone, Fulco Normand, Willelmus Fruschebois, Gausbertus Francigena, Rotgerius Borrellus, AEnricus, Isembertus episcopus. 

22. De Grevis. 1100-v.1136. 

Gausbertus de Furchis et filius ejus Petrus pro salute sua concesserunt Bernardo de Murciaco et monachis Sancti Cypriani locum et terram de Gravis, quod possidebant, ut haberent quietum et possiderent in seculi finem. 
Testes sunt Patericus et Unbertus. 
- Eodem modo Bertrannus Daumes concessit quicquid ibi possidebat. 
Testes sunt Gaubertus 

***** 25 *****
 
et Patericus. 
- Eodem pacto Guido Gastinellus dedit decimam quam ibi habebat, uxore sua et filiis concedentibus. 
Testes sunt Paganus Barba, Bernardus Roilt. 
- Eodem modo Patericus et uxor sua et omnes eorum filii, Gaubertus, Bernardus, Willelmus et Ugo, dederunt molendinum et stagnum, que sunt eidem loco proxima.
Testes sunt Gaubertus et Aleardus. 

Gaubertus de Furchis, concedente uxore sua Aremburgi et filio suo Petro, donavit Bernardo de Murciaco et monachis Sancti Cypriani omnem suam partem molendini quod est situm in terra de Grevis, et pratum quod est prope idem molendinum. 
Territorii vero donum, quod ei prius fecerat, crevit in circuitu. Ex orientali parte, sicuti via dirigitur euntibus ad molendinum, ex aliis partibus totum in circuitu, sicuti designatum est, usque ad rivulum ; ab occidentali parte terre ejusdem prato supradicto contiguus. 
Dedit etiam exercicium quoddam, quod vocatur exercicium molendinarii. 
Promiserunt etiam pater et filii ante altare se ibidem futuros monachos. 
Hujus rei testes sunt Isembardus, Raimundus et Petrus.
- Bertrannus Daumes, qui huic donum calumpniari solebat, concessit omnia. 
Testes Odo de Azaico, Borruchaudus, Rainaldus, Chamnerius, Constantinus filius Doonis. 

Stephanus de Charrophio et uxor sua et filii concesserunt Bernardo de Murciaco et monachis Sancti Cypriani omnem terram que est inter fontem Charprinum, qui egreditur ex uno ejusdem terre latere, et fontem Petrinum ex altero ejusdem terre latere egrediente, et lucum eidem terre contiguum, juxta lucum Baldrici divisum, habeantque usque in finem quiete. 
Audierunt Gaubertus de Furchis, Patericus et alii plures. 
- Hoc idem concessit domnus Patericus, a quo ipsam tenebat terram, et uxor ejus Villana, et filii sui Gaubertus, Bernardus, Willelmus, Ugo. 
Testes sunt Gaubertus et Stephanus ; 
- Concesserunt et hoc domnus Patericus, de quo ipse eundem fedum habebat, Airaldus, Vivianus. 
Testes sunt Petrus et Unbertus. 
- Ugo Brunus, ut Deus eum 

***** 26 *****
 
deffenderet a morte eterna, solvit eidem Bernardo monacho omnem consuetudinem quam in eadem terra sive luco habebat ; 
Testes sunt Patericus, Bernardus Roilt, Guido Gastinellus, Geldoinus. 
- Ramnulfus Sennebaudus concessit eidem Bernardo monacho omnem consuetudinem quam in eadem terra sive luco habebat,
audientibus Paterico et Gelduino. 
- Isembertus, frater Ramnulfi, solvit eidem monacho Bernardo omnem consuetudinem quam ibidem habebat. 
Testes sunt Unbertus Veileguerra, Patericus, Guido Gastinellus, Baldricus de Tornone. 
- Concessit eidem Bernardo Gaufridus de Doe suam consuetudinis porcionem quam in eadem terra habebat. 
Testes sunt Ugo de Tremolia et Johannes Salnerius. 

Eschivardus et frater suus Gaubertus concesserunt Bernardo monacho Sancti Cypriani et monachis ejus lucum suum qui vocatur Quarterium, et terram et quicquid pertinet ad eundem lucum, ut habeant et usque in seculi finem possideant. 
Hujus rei testes Paganus Barba, Guido Gastinellus, Bernardus Roil, Willelmus filius Arsendis. 

Domna … (1) que fuit uxor Bosoni de Furnos, ipso volente concessit Bernardo de Murciaco et monachis Sancti Cypriani terram de la Rammee et terram dau Chiloc et prata que ibi habentur, nec non locum aptissimum ad molendinum faciendum : quod ita haberet et possideret ut, quamdiu illa viveret, tertiam partem de molendino redderet ; post mortem vero mulieris, totum liberum omni tempore haberet. De terra autem medietatem terratgii illi persolveret ; omnia autem alia, terram, prata, molendinum et terre omnes habitatores usque in finem quiete possideret. 

Hugo Brunus cognomento vocatus, cum concessione uxoris sue Sarracene filiorumque suorum, concessit Bernardo de Murciaco suisque sequacibus Sancti Cypriani monachis quicquid, sive in fedo seu in consuetudine, in terra vel silvis Grevarum habebat, concessit. 
Hujus rei testes vice- 

***** 27 *****
 
comes Castri AEiraudi, Paganus Barba, Johannes de Tuscha, Popardus de Liziniaco. 
- Petronilla vero uxor Gaufredi Rufi nec non et filii ejus, que in supradicta terra requirebant, eidem pariter condonaverunt. 
- Jordanus autem de Izoria illum quem a superius dicta muliere tenorem in eadem terra antea habebat, postmodum ab ipso domno Bernardo accepit, ut si quando ejus hominium pro eadem terra repeteret, ille tali non contradiceret pactioni. 
Hoc viderunt et audierunt Patericus de Pruloc, Gosbertus de Forgiis, Unbertus clericus, Admarus Marotinus. 

Ego iterum Brunus, cum sue uxoris voluntate, adhibita filiorum ejus concessione, illud quod in terra Fontis Caprini se habere testabatur, et in nemore, jamdicto Bernardo et ejus totum condonavit. 
Testes Paganus Barba, Gauterius Asinus, Patericus de Prulia, Popardus de Liziniaco, Johannes Salnerii, Jolcelmus Lucha. 
- Ramnulfus Senebaudus eam quam in eadem terra vel in luco consuetudinem habebat, eidem Bernardo, audientibus Paterico et Gelduino, remisit.
- Isembertus frater ejus partem quoque suam libenter concessit.
Audierunt Umbertus Villegerra, Patericus, Guido Gastinellus, Baldricus de Torno. 
- Similiter eidem Bernardo monacho Gaufredus de Doec suam largitus est consuetudinem quam in eadem terra habebat. 
Testes Petrus capellanus Sancte Marie, Hugo de Treint, Johannes Salnerius. 

Patericus cum uxore sua Villana, et Gosbertus Patericus cum uxore sua Goscelina, atque Bernardus, alius filius, Willelmus et Ugo, filie quoque Maria et Maiot, concesserunt abbati Mascelino et ecclesie Sancti Cypriani terram de Fonte Caprina et cetera que dederant venerabili Bernardo de Murciaco et apud Grevas. 

(1). Un mot en blanc. 

23. De una terre quarta ad Quaires. 932-936.

Rotbertus clericus dedit monachis Sancti Cipriani unam quartam terre in loco qui vocatur ad Quadras. Hoc etiam con- 

***** 28 *****

 cessit Willelmus comes per ammonitionem ipsius Rotberti, sub censu den. VI. 
S. Willelmi comitis. S. Alaine comitisse, que fuit monacha. S. Cadeloni vicecomitis. S. Fulconi, Gerorii, Arbaldi, Eboni, Savarici, Rainaldi, Arlanni, Berengarii, Tetbaudi, Viviani, Hecfridi, Rotgarii, Marbodii. Regnante Radulfo rege (1). 

(1). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 248. 

24. De Fliec. 923-936. 

Frodoicus presbiter, Sancti Petri canonicus, concessit monachis sancti Cipriani alodium suum, quem comparaverat de Amalfredo , qui est situs in pago Pictavo infra quintam ipsius civitatis, in villa que dicitur Flagiacus, hoc est quatuor jugera et una opera vinearum circumcincta viis publicis. 
S. Maingaudi vicarii, Rainharii, Launonis, Leotalti, Guandalberti, Odulrici, Arnaldi, Gerberti. Rege Radulfo regnante. 

25. Item. 962 ou 963.

Rainaldus levita, Sancti Petri canonicus, concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in villa cujus vocabulum est Flagiacus, id sunt jugera IIII et tria opera ; ex una parte alodus et manusfirma ipsius Rainaldi, uno fronte terra ex faugo mancipiorum (1), una parte et uno fronte viis publicis. Ad Purificationem Sancte Marie solvebat VIII sextarios de vino. 
S. Rainaldi vicarii, Mainardi subvicarii, Rotgerii subvicarii, Rodulfi, Adalgrimni, Archembaudi, Anstasii, Andrei. Anno VIIII regnante Lothario rege. 

(1). Peut-être appelait-on de ce nom une terre où se trouvait une cabanne de serfs, supposé que faugus soit une forme barbare de focus . 

26. De Cantelac. Vers 934. 

Tetbaltus et uxor sua Adalendis concesserunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo infra quintam 

***** 29 *****
 
ipsius civitatis, in villa que dicitur Cantela, hoc est jugera VI vinearum ; una parte terra Sancti Hilarii, altera parte terra Sancti Petri. 
S. Manegaudi vicarii, Rainerii, Landrici, Rotgarii, Amalrici, Walberti, Gerberti. 

27. De vineis et masnilo in territorio Pictavensi. Vers 1000 ?

Suffitia concessit monachis Sancti Cipriani in territorio Pictavensi tria opera vinearum, in terram Sancti Cipriani ; ex omnibus partibus ipsa hereditas Sancti. 
Item in alio loco concessit unum opus vinee cum masnilo et vinea et arboribus; ex tribus partibus de ipsa hereditate, quarto fronte via publica.  

28. In Vilers. 1011-1046. (Vers 1032.)
 
Letgardis concessit monachis Sancti Cipriani de alodio suo pro patre suo et matre duos juctos, et pro fratre suo Aimerico duos juctos, et pro fratre suo Viviano duos juctos, et pro nepote suo Aimerico juctos duos, et de alio alodo quod remansit in Vilarios una tercia parte totum dedit de vineis et terris et pratis et bosco et de quantumcunque ibi habebat.
S. Letgardi sororis Tetbaudi. S. Viviani fratris sui, Aimerici nepotis sui, Rorigonis, Goscelini filii sui. S. Hecfridi vicecomitis, Adraldi de Montetauro, Petroni fratris sui, Willelmi de Turre, Geroardi, Launi prepositi. Aenrico rege regnante. 

29. [De vineis in loco qui dicitur Ad Messem.] Vers 1000 ?

Gaufredus et Rainburgis uxor sua concesserunt monachis Sancti Cipriani complantum suum duos juctos de vinea in terra Sancti Severini, in loco qui dicitur Ad Messem ; ex omnibus partibus terra Sancti Cipriani. Istas vineas retinuerunt in vita sua, eo pacto ut in fine suo omnia eorum haberent monachi que de eorum beneficio erant, et duo iterum jucti quos in terra Sancti emerant. 
Ad capellam Sancte Resurrectionis con- 

***** 30 *****

cesserunt mediam domum, quia alia medietas illorum erat. 
S. Gaufredi. S. Raimburgis uxoris ejus, qui concesserunt. 

30. [De vineis et terra prope urbem Pictavim.] Vers 1090. 

Stephanus cognomento Asnella concessit monachis Sancti Cipriani duo jugera novellarum vinearum et tercium terre in podio ante urbem pictavim prope terram Sancti Cipriani, in terra Sancte Trinitatis, cujus est census.
S. Stephani Asnelle. S. Elie Lagrice de Montoramno. 

31. [De vineis versus villam Sancti Joris, molendino et prato.] 1088-1091. 

Rorgo prepositus concessit monachis Sancti Cipriani tres juctos vinearum versus villam Sancti Joris. Dedit iterum molendinum in flumen Clini et pratum quod prope est ad opus asini, et terram que in vicino colle est cum vineis, totum ex integro, quicquid ejus erat. 
S. Rorgonis prepositi. S. Petri nepotis sui et Olivarii. S. Willelmi comitis et filii ejus Willelmi, ex quorum casamento erat, qui concesserunt. S. Petri de Pindrai, Ugonis prepositi, Bosonis comitis, Borrelli de Musterol et filiorum ejus, Rainaldi Villani, Aldoini famuli. 

32. [De Caindait vel Sesantia prope civitatem.] Vers 1112. 

Maingodus de Ansec dedit monachis Sancti Cipriani fedum et manum firmam de Caindait vel de Sesantia prope civitatem, et Lobanterias, et est terra culta et inculta, vinee et vinete per diversa loca. 
Concesserunt hoc Willelmus Maingodus filius ejus et uxor ejus Roscia, audientibus Launo Otgerio, Aimerico Potino, Laurentio diacono, Andrando de Musterol. 
Johannes Meschinus tenuit hoc in fedum in vita sua de abbatibus. ln morte vero sua reliquit integerrime in manu 

***** 31 *****

 P. abbatis et quicquid adquisierat de Aldeberto de Rochamel et de aliis. Normannus nepos Johannis tenuit hec et vendidit Rainaldo Pastel totum pene fedum. Set ipse Rainaldus postea omnia concessit monachis et Auberto helemosinario, audientibus Rainaldo Pinel, Willelmo Pastel et Gausberto nepote ejus. 

33. [De domibus et terris in civitate Pictavensi et in villa Fluriniaco.] Vers 1000.

Sigaudus concessit monachis Sancti Cipriani mansiones suas cum orto in civitate Pictavensi, in rua que vocatur Mangoni, in terra Sancti Hilarii : ex una parte domus Ademari lancearii (1), ex alia domus Fulconi commutati, ex alia domus Ansemari auditoris, quarta via publica ; 
item in pago Pictavo, in villa que vocatur Fluriniacus, juctos duos de vinea et una opera de terra vacante cum domo et calcatorio, et est ex omnibus partibus Sancti Hilarii. 
S. Sigaudi. S. Hermenberge uxoris ejus. S. Ansemari auditoris. 

Gaufredus Pictavensis semet ipsum et totum alodium suum quod habebat in civitate Pictavensi ante Cellam beati Hilarii tradidit Sancto Cipriano ejusque monachis. 

(1). Ce mot a peut-être ici le sens de fabricant de lances ; la fabrication des armes était alors florissante à Poitiers. Si le mot commutati qui suit Fulconis désigne aussi une profession, on ne peut guère lui donner d'autre sens que celui de changeur. Quant à la rua Mangoni (rue du Maquignon ?) in terra Sancti Hilarii, dans le bourg de Saint-Hilaire, encore mentionnée dans l'acte 57 ci-après, on ignore son nom actuel. 

34. [De furno in quadrivio Sancti Pauli et vineis apud Chilevert.] 1060-1087. (Vers 1080.)

Gausbertus Francigena cognominatus semetipsum Deo et monachis Sancti Cipriani et furnum de quadrivio Sancti Pauli concessit et tradidit, et VIII juctos vinearum que erant 

***** 32 *****

ad complantum apud Chilevert, sicut eas habuerat sine omni consuetudine preter decimam que monachorum erat. 
S. Gausberti Francigene, qui dedit. S. Hilarie filie ejus. S. Widonis comitis, Fulconis Normanni, Ugonis prepositi, Odonis fratris ejus, Ademari vicarii. S. Ugonis de Vicoveonie et Silvionis fratris sui, de quorum casamento erant vinee, Borelli de Musterol, Ugonis David, Tetbaudi, Hunberti Meschini, Radulfi. Regnante Philippo rege. (1). 

(1). L'original dc cette donation est conservé aux archives du département de la Vienne. En voici le texte complet : 
Quicunque vitam eternam vult adipisci, debet et se suaque pro Christo largiri.
Quapropter ego in Dei nomine Gausbertus cognomento Francigena, concedente domno meo karissimo Widone, Aquitanorum duce, dono et concedo me in monachum ad locum Sancte Marie Sanctique Cipriani Pictavis, et de meis concedo servitoribus ejusdem ecclesie beate Marie et beati Cipriani habere in perpetuum in elemosinam, videlicet furnum de quadrivio Sancti Pauli Pictavis, et usque ad VIII junctos vinearum que sunt ad complantum apud Chilevert, sicut eas visus sum habere, cum omni consuetudine, preter decimam que eorum est. 
Hanc autem elemosinam nostram cum concessione domni mei Widonis piissimi ducis feci, et eorum a quorum casamento habebam, quatinus servi Dei quiete haberent et possiderent, nemine eis juste calumpniante. 
Si quis autem heredum meorum vel alia aliqua persona maligno spiritu inflatus insurrexerit, et hanc elemosinam nostram auferre vel disturbare voluerit, hunc anathematizamus et a corpore et sanguine domni nostri Jesu Christi separamus, et antea quam potestatem habeat auferendi, mille libras auri persolvat, et deinde potestatem habeat. Ut vero firmum donum persisteret, auctoritate testimonii plurimorum volui corroborari, qui viderunt et audierunt, quorum nomina subnotantur. S. Gausberti Francigene, qui dedit. S. Hilarie filie ejus. S. Widonis comitis Pictavensis. S. Fulconis Normanni. S. Ugonis prepositi. S. Odonis fratris ejus. S. Ugonis de Vicovione. S. Solvionis fratris sui, de quorum casamento erant vinee. S. Ugonis David. S. Tetbaudi. S. Huncberti Meschini. S. Radulfi. S. Ademari vicarii. S. Borelli de Mosterol. Regnante rege Philippo, Iseberto presidente episcopo. 

35. [De vineis que sunt ad Sanctum Porcarium, a Rainaldo abbate concessis.] 1073-1100. (Vers 1083.)

Rainaldus abbas concessit Willelmo Aiquino duo jugera vinearum que sunt ad Sanctum Porcarium in terra Sancte Marie, que juris sunt Sancti Cipriani. Has ergo vineas con- 

***** 33 *****
 
cessit supradicto Willelmo ut in vita sua teneat, postea libera sine contradictione ad potestatem fratrum revertantur. Quod si in vita sua ipse Willelmus preelegerit unum ex propinquis suis qui eas post ipsum teneat, accedet ad misericordiam abbatis et monachorum, et dabit quinquaginta solidos, et ita possidebit eas similiter in vita sua, et post ejus mortem iterum redibunt ad monachos. Ita oportebit omni successori agere, sive jure propinquitatis sive successionis accedat, et quamdiu successor L solidos reddere tardabit, possidebunt eas semper monachi et explebunt. Licebit autem omni successori eas pro anima sua omnino relinquere monachis, ita quod nullus propinquus hoc possit contradicere vel eas repetere ; aliis vero locis nunquam licebit relinquere. 
S. R. abbatis, Willelmi Aiquini, Gauteri Corloenarii, Aimoni Rosselli, Aimerici Raerii, Petri Rotberti, Viviani Tortelli, Marini. Philippo regnante. 

36. [De terra in loco qui dicitur Chalaum prope civitatem.] 1099-1108.  

Ugo de Cella et Sibilla uxor ejus filiique ipsorum Ugo, Willelmus, Rorgo, finierunt omnem calumpniam quam faciebant in terra et vineis de Chalaum monachis Sancti Cipriani, et concesserunt sicut dederant illis A. et G. 
Audierunt hec Petrus Temperius, Petrus de Uzone, Engelelmus de Uzone, W. prior, W. Ulricus, P. Gasco, Paboerius famulus. Papa Paschali, regnante Philippo. 

37. [De eodem loco.] Vers 1085.

Aimericus, Sancti Petri majoris ecclesie canonicus, et Gaufredus frater ejus, de Planchis agnominati, concesserunt monachis Sancti Cipriani vineas et terram quam habebant prope civitatem in loco qui dicitur Chalaum, juxta Gignech. 
S. Radulfi archidiaconi, Ugonis prepositi, Odonis fratris ejus, 
 
***** 34 *****
 
Richardi Picoti, Stephani Coci, Hunberti Meschini, Petri, Willelmi Berardi, Garini.
 
38. [De eodem loco.] 1073-1100. (Vers 1090.)

Amelie, que fuit uxor Jordani de Castro Achardo, in manu  R. abbatis finivit omnem calumpniam quam faciebat in vineis et in terra quam dederant monachis Sancti Cipriani Aimericus de Planchis et frater suus Gaufredus, in loco qui dicitur Chalaum, prope urbem Pictavim. Sunt autem jugera XIIII in una clausura, et alie novelle juxta eam, in tempore Gaufredi plantate. Terram vero in qua iste vinee existunt et parum terre juxta, quia ex paterna hereditate eveniebant supradicte mulieri, excepto censu et decima, sine alia consuetudine et sine aliqua relevatione, omnia monachis liberaliter concessit ipsa et filii ejus Airaudus, Samuel, Boso et Oliverius. 
S. Arnaldi Pictavini, Aimerici Mascelini, Petri de Mesdela. S. Tetbaudi Bucce, Tetbaudi filii ejus, Milesendis, Petri Bertoni. 

39. [Venditio cujusdam hominis cum familia ejus.] Vers 1065.

Petrus Crochet vendidit abbati Constantino quendam hominem nomine Oinum et uxorem illius Hunbergam hac familiam ejus totam pro XXXIIII solidis, Deo et beate Marie hac Sancto Cipriano et omnibus monachis ibi degentibus. 
S. Petri Crochet, qui fecit. S. Ramnulfi Ribir de castello Luciaco, Ingelelmi et uxoris ejus Lucie, Launi et fratris ejus Seguini, Samuelis Tetart, Petroni Boguerelli, Giraudi de Rancone, Mathei et fratris ejus Giraldi. 

40. De consuetudine paxilli et de fenatione in burgo Sancti Cypriani. Vers 1110.

Pleura Adam, que est in la culia, reddit furcam et paxillum (1).  

***** 35 *****
 
Pl. Giscardi f. et paxillum. Pl. Giraldi Borelli f. et p. Pl. Guntardis f. et p. Pl. Rainerii f. et p, Pl. Giraudi Berger f. et p. Pl. Hylarii f. et p. Pl. Otgerii Gastol f. et p. Pleure Johannis Boni novem f. et novem p. Pl. Tebaldi Benedicte f. II et II p. Pl. Raimbaldi f. et p. Pl. Rainaldi Boerii f. et p. Pl. Mathei f. et p. Pl. Johannis juxta domum Mathei f. et p. Pl. Aimerici Radulfi et Giraudi Mathoni f. et p. Pl. Ugonis Botre, que fuit Huncberti Auree vallis, f. et p. Pl. Duranni la Barba f. et p. Pl. Rainaldi Acole f. et p. Pl. Arduini f. et p. Pl. Raimbaldi peletarii f. et p. ; istas quatuor habet helemosinarius. Pl. Johannis Franci f. et p. Pl. Rannulfi tannarii f. et p. Pl. Petri Garini f. et p. Pl. Rannulfi sutoris f. et p. Pl. Aldeberti Latorsald, que fuit Aldeardis, f. et p. Pl. Giraudi Mathonis f. et p. Pl. Polionis, que fuit Ugonis Botet, f. et p. Pl. Willelmi mercerii f. et p. Pl. Rotberti Josmer f. et p. Pl. Giraudi Mathonis f. et p. Pl. Cristinone f. et p. Pl. Girberti tannarii f. et p. Pl. Constantini Sue f. et p. Pl. Bruni Bucardi f. et p. Pl. Johanne de Asineriis f. et p. Pl. Petri Hilarii f. et p. Pl. Isemberti de Paillec f. et p. Pl. Lamberti Bucardi f. et p. Pl. Doe f. et p. Pl. Geroardi f. et p. Pl. Letheot f. et p. Pl. Aldeberti que fuit Petri Asinarii, f, et p. Pl. Constantini Cotbot f. et p. 

(1). Par ce mot furca, fourche, il faut entendre le service dû pour le fanage des prés de l'abbaye. Le mot paxillum, paisseau, dénotait peut-être l'obligation de transporter et poser les échalas dans les vignes, 

41. Carta quam habet Petrus Pozins de ballia  Castri Achardi (1). Vers 1155.   

Ut ratum et inviolabile permaneat, stilo memorie commendare studuimus, ut quem finem controversia que olim fuerat inter Hilarium, priorem Castri Achardi, et Petrum Pozin, famulum ejus, habuerit, demonstremus. 
Dicebat enim prior quod Petrus ille famulus ejus ballia, quam suam reclamabat, multa injuste capiebat. Petrus vero e contra hoc esse  

***** 36 *****
 
sui juris afflrmabat. Hujus altercationis per amicos facta est concordia, presente Mainardo abbate, in communi capitulo et firmata. 
Ita quidem quod in Anchec, in Brolio, in Tusca Geillan, ad Pinum, ad Vignau, in Ablec, in Mairepai leglese, in Beirusta, in Mesdela, que loca sunt a Clino en cai, Petrus Puzins et sui in terragiis et in decimis horum locorum, que hodie possidet prior et ecclesia Caslri Achardi, quintam partem habeat, scilicet in frumento, in siligine et in omni genere annone et leguminum et nucium et lini et canabi, exceptis meteeriis, que omnino absolute prioris sunt in omnibus ; palee vero de decimis et terragiis que venerint in curiam monachorum apud Castrum Achardi, et media pars palearum de Brolio prioris erunt ; cetere palee servientis extiterint, et in decima de lanis et bestiis quintam partem habebit. Es destreit, es undrement (1), es gages et in nummis qui dabuntur priori pro redemptione sive tradicione terrarum, similiter in his que dabuntur famulo, prior IIII partes habebit. Venditiones vero prioris erunt. In prato de Anchec Petrus serviens quintam partem habebit. In vineis, ubicunque fuerint in terra monachorum, nichil habebit, excepta viguearia et quod inde erit serviens et custos, et nummos de custodiis proprios habebit, et custodem in eis apposuerit, qui custos fidem priori, ut bene et sine fraude vineas custodiat, faciet. Si vero vinee defecerint et deserte fuerint, et terra culta extiterit, sicut superius dictum est, serviens quintam partem habebit, et propter hoc duos anseres reddet priori et mona- 

***** 37 *****

 chis in festivitate Sancte Marie mense septembrio. 
Relevatio hujus ballie in morte servientis quinquaginta solidorum pictavensis monete erit. 
Hoc concessit Petrus predictus et propria manu inviolabiliter se tenere et custodire sine fraude juravit. Petronilla uxor ejusdem Petri hoc iterum concessit. Serviens Petrus, quociens voluerit, in domo monachorum cum monachis manducabit. 
Hujus rei testes sunt Mainardus abbas, Petrus de Viviona prior, Hilarius prior, Airaudus de Chistrec, Jordanus monachus, Arbertus Cornil, Elyas de Turre, Petrus Bruni, Giraudus Robi, laici. 

(1). En marge : priore de Chastelachier est conventuel (XVI° siècle). 
(2). Ce mot se rencontre souvent dans les chartes du Poitou, mais avec une signification différente de celle qui lui est donnée dans le glossaire de Du Cange. L'ondrement était un droit consistant dans le doublement du cens lorsqu'il arrivait mutation de seigneur ou de teneur. Une charte du chapitre de Notre-Dame la-Grande de Poitiers, de l'an 1287, le constate en ces termes : qui census sunt undrabiles sive duplicabiles in mutatione abbatis … et de undramento seu duplicatione dictorum censuum, etc. Suivant un acte de 1300, un ayraut ou platea était tenu ad quatuor denarios annui et perpetui census undrabiles ad mutacionem abbatissae (sanctae Crucis Pictavensis) et ad mutacionem possessoris. Le mot undramentum vient de ondrar, honorer, dans langue du midi de la France. 

42. Census de Ulmis et de podio et de civitate. Vers 1100.
 
Johannes Abo IIII d. Arsend I d. Richildis Isaard I d. Johannes Abo I d. Launus de Trilla III d. Audoinus VI d, Gaufredus Frotard IIII d. Andreas Rossels VIII d. Arnald Avengut III d. Stephanus Chatbert I d. Laurend II d. Rotbertus Agnels XIIII d. Kadelo IIII d. Constantins Sancti Gregorii IIII d. Uxor Rotbert Cres IIII d. Giroard II d. Helemosinarius IIII d. Arbert Macuns II d. Rainaldus presbiter de fedo Constantini I d. Garinus Raintrud I d. Johannes Gauter II d. Raginaldus Boers IIII d. Girard Cusdurer II d. Uxor Arduini II d. Richild Isaard IIII d. Rotbert Meschi I d. Aremburgis de Saevria I d. Johannes de Nuailec II d. et m. (1) Johannes Abo III d. Rainald Villanus I d. Willelmus prepositus m. Johannes Abo I d. Arnald Rusticand I d. Joubilius II d. Petrus Stabulus I d. Sorins soror ejus I d. Oda Charnicoud II d. Rainald Girbert II d. Audoins IIII d. Johannes de Noalec I d. Hunbert Freners II d. Zacarias I d. Laurend III d. Petrus Garins m. Abbatissa Trinitatis IIII d. Laurend II d. Petrus de Partiniaco II d. Johannes Abo II d. Gregorius II d. Johannes Abo I d. Aremburg de Saevria II d. Girard Cusdurers II d. Petrus Buffemole m. Garins Raintrud I d. Ulricus I d. Richild Isaard

***** 38 *****

 VIII d. Constanti Boers m. Johannes Abo I d. Ugo de Araun I d. Ulrics I d. uxor Garner Pedoze II d. Giraud Buchard I d. Stephanus Merlat I d. Kadelo III d. Ainard I d. Johannes de Noalec VII d. Bernard Villans II d. et m. Airaudus de la Trenchei I d. Rainaldus Villanus I d. Ipse R. IIII d. Benedictus coccus IIII d. 
Uxor Arduini I d. Custos Sancte Radegundis IIII d. Petrus de Arciaco IIII d. Boso de Paluel II d. et m. Uxor Arduini II d. Rainard de Viroe II d. Gaufredus Pel dursi II d. Rainald Otgers II d. Villanus Sancti Benedicti IIII d. Arbert custos I d. 
Delamartai I d. Girbert Coquet I d. Albert Micael I d. Ainard clericus III d. Bernard cocquus I d, Oda de la Chinai I d. Ainard Boters III m. Vivianus Pedoze V d. Launus Gaufred Sancti Savini IIII d. Arnald celerers I d. Radulfus Deagond IIII d. Audeburgs II d. Petrus Asnella II d. m. Aleend II d. m. Winemand V d. et m. Rainald Pinels m. Gauters I d. Richard presbiter II d. et de vinea II d. Rotbert clericus III d. m. Aldebert Bodins II d. Ingelbert Martins Baenols II d. m. Arnald Bru et Ugo II d. et m. Girald Carrers I d. Bernard Trichet I d. Martins Castri Acardi II d. Petrus Rosel II d. Stephanus Michot II d. Petrus Robins III m. Rainald Pincels m. Acard II d. et m. Archibalduls Mirepe III m. Oda Saevri II d. Rainard I d. Gaufredus de Jardenc I d. Giraud faber I d. Martins m. Ulgard m., Aimericus Acers I d. Andreas Rosels III m. Maria culteleria III m. Ingelaid de Situdel ll d. et m. Otgers Gastol m. Bernard Spine in pe II d. et m. de domo Petri Asnele, et adhuc ipse Bernardus II d. de vinea. Alaitrud IIII d. 

(1). Masculus : maille. 

De Daollio. 

Rainaldus de la Cigunnia medium sextarium avene et III d. et Brun sutor unam gallinam et unum panem. Item ipse R. de terra Aimonis sextarium avene, VI d., II panes, duas gallinas, et de terra Ugonis presbiteri medium sextarium avene et III d. Ugo presbiter I panem et I gallinam. Ugo

***** 39 *****

 Rotland medium sextarium avene, et III d. Bertet gallinam et panem, Rainaldus Guiscart et Fulco medium sextarium avene, III d., panem et gallinam. De Ainonet medium sextarium avene, III d., panem et gallinam. De filiis Aldebert de la Faba unam minam avene, III d., panem et gallinam. Willelmus Gundrand minam avene, I d., panem et gallinam. Johlannes Rainers minam avene, III d., panem et gallinam. Bernard Grimaud minam avene, III d., panem et gallinam. Ramnulfus Gaufridus prevenderium avene, II d. et m., II panes, II gallinas. Tuselinus de la Cigunnia I d., panem et gallinam. Meschins de la Cigunnia prevenderium avene, III m., uno anno panem altero gallinam. Heldred II d., II panes, II gallinas. De terra Arnald Boer minam avene, III d., panem et gallinam. De terra Benedicti de Pont sextarium avene, VI d., II panes, II gallinas. De filiis Constantini Manent II sextarios avene, XII d., IIII panes, IIII gallinas. Aldebert Gelins I d., panem et gallinam. De filiis Geli minam avene, III d., panem et gallinam. Tetbaud Mucet I d., panem et gallinam. Lanbert Girard sextarium avene, VI d. , II panes, II gallinas. De uxore Laignec I d., panem et gallinam. Gaufred Aleard I d ., panem et gallinam. De filiis Gosleni Fulcheret I d. , panem et gallinam. De filio Pinel III d. Giraud de Roilec III d. Guitbert de la Cigun I d., panem et gallinam. Brunus Jarels I minam avene, III d., panem et gallinam. Aimericus Ostencs I d., panem et gallinam. Andreas I d., panem et gallinam. Durand Papard I d., panem et gallinam. 

Rainaldus Sainels IIII d. de capillatura (1) et II sol. de censu. Berald Sainels IIII d. capill. et II d. cens. Rainald Sainels IIII d. capill. et II d. cens. Goscelmus Sainels IIII d. capill. et II d. cens. Gaufredus Sainels IIII d. capill. et II d. cens. Aime-

***** 40 *****

 ricus de Vielnai IIII d. capill. et III sol. et medium cens. Rainard dels Maisniels IIII d. capill. et II sol. et VIII d. cens. Rainald de Maisnils XII d. cens. Ricard de Daule IIII d. capill., VIII d. cens. Rainald Sequard VIII d. cens. Rainald Rotgerens IIII d. capill. Bernard Pelet IIII d. Ricard de Leignec IIII d. capill. Gaufred Petit I d. cens. Tetbaud de Chabornai filius Amelii IIII d. capill. 

(1). Cette redevance est appelée cheveleure dans un état des revenus du trésorier de Saint-Hilaire de l'an 300 environ : item il ha sus aucuns de ses homes cens et cheveleures à la Touzseynz, LXXV sols ou environ. (Mém. de la Société des Antiquaires de l'Ouest, t. XIV, p. 361). C'était une redevance analogue à celles qu'on trouve daus le glossaire de Du Cange sous les noms de capitale, capitalicium, capitagium, cavelicium. 

De Vendovria census. 

Briccius de Vendovria XV d. Isembertus III d. Raingard m. Aldeberlus del Pue m. Stephanus de Turec VI d. AEnricus Cavalgebuo VII d. Bernildis m. AEva III d. Durandus Burgald III d. Maingodus de Cuun X d. Gislebertus Panet VI d. Berno III d. Goscelmus Junans V d. Engolbertus Gurgles III d. Roscia IIII d. et m. Goscelmus Richers m. Girardus Lauduns VIII d. Arbertus de Campis V d. Ramnulfus de la Cort I d. Goscelmus III d. Goscelmus Preveiraus II d. Petrus custos II d. Anna III m. Gosbertus presbiter XVIII d. Petrus levita IIII d. et m. Stephanus Alegret m. Goscelmus Alucuns X d. Petrus III d. et m. Acfredlis Buarda VI d. Goscelmus Tacuns m. III. Isembertus de la Garda IIII d. Tetbaudus m. Frothers Ermenet VI d. et m. Rainaldus Abo I d. Doobert III d. et m. Stephanus m. Aldeburgis Goba II d. et m. Benedictus Acoisard II d. Oulgard m. III. Tetbaudus Mirepet II d.  Li Richardenc II sol. Aldeburgis soror Eva m III. Tetbaudus li Bruilencs II d. et m. Girberga del Cairoi IIII d. Mainardus Helien III d. Garinus li Sirvend VI d. Aimericus del Cairoi III d. et m. Johannes m. III. Aimericus Johannes III d. Gosbertus li Cursers III d. Ermengard Sauneria II d. et m. Durand Ostrud II d. Gofredus de la Garda X d. et m. Tetbaudus IIII d. Abo Gofred XII d. Aremburg III d. Fulco li Blois VII d. Goscelmus II d. Arnald V d. et m. Anna Cambo IIII d. Alead Baudosa II d. Ermengard de Claustris IIII d. et m. Laurentius li Bozers  VIIII d. Aimericus V d. Garinus peleters II d. et m. Jordanus Escacers VI d. Radulfus de la Persa III d. Stephanus Brion VI d. Rainald Michel III d. Aimericus presbiter IIII d. Petrus

***** 41 *****

 Burgaud IIII d. Aleard Vl d. et m. Goscelmus Siemers VI d. Fulco Rufus VII d. Rigaud de Arpes III d. Girard Begonels VI d. et m. Aimericus de Batallec IIII d. Johannes V d. Goscelmus de Regnet XII d. et m. Goscelmus li Blois VI d. Lanbert de Batallec m. Arbert de Batallec et Jacquelins II sol. Gotbertus Calleis XVI d. et m. Aimericus Chaicuns VIII d. et m. Aimericus Chertemps VI d. Aldeburxs I d. Petrus Ahnud VIIII d. Goscelmus Hebroins X d. Aleard III d. Airaud et Martins VI d. et idem Martinus II d. Airaud III d. et m. Goscelmus Curtet V d. Petrus de Bozai ... Guido de Gricia XXII d. et m. Alboins Peleters IIII d. Oda de Poibremunt IIII d. Aimerincs II d. Petrus de Pozai III d, Lanbert de Pozai II d. Aenrincs Abatlagent VIII d. Bertrand de Bozai m. Gaufred Crespels VI d. Goscelmus de Lainet XII d. Rainald Berald VIII d. Stephanus Corteis XIIII d. Berald Sainal I d. Aldebert Chastregad II d. et m. Gauters Gireld II d. et m. Goslens I d. Aimeric (1) Pelerins IIII d. Lanbert Lasners IIII d. Gauters VIII d. Bertrand V d. Aldebert m. Lanbert II d. Stabulus X d. et m. Audoard m. Rainaud II d. Ademarus II d. Durand de Ruscels I d. Eldred de la Cutura IIII d. Stephanus Sallent I d. Josbert Pontiuns ad Bocia tres m. 

(1). Au-dessus de ce nom, on a écrit Rainers. 

Idem ipse. 

Petrus Burgald II d. Isembert Burgald m. Aimericus pistor II d. Joscelmus Cunand IIII d. Joscelmus Papins Crebesac IIII d. et m. Petrus Berengers I d. Ramnulfus Alegrels II d. Josfred Mesquers III m. Roscia de Mund IIII d. et m. Rorgued del Poi II d. Isembert Briciuns VIII d. et m. Willelmus Borbels m. Milesend del Poi m. Aimerics Peleters VI d. Girard del Poi II d. Ademarus Roundels III d. Radulfus de Chebrols VIII d. Radulfus de la Peira V d. et m. Joscelmus Belvilans et Stephanus de Turec XV d. Tetbaldus Briciuns II d. m. Aleard del Bois I d. Aimo Vellard VIIII d. Rainald del Poi III d. Osa Alboin II d. Girard Aldetrud XII d. 

***** 42 *****

Rainald de Columber II d. Arbert Brisce et soror ejus III d. m. Arnald Boet VI d. Florend de Claustris II d. Alaend Toels II d. Airaud de la Citra III m. Joscelinus Lebraud VIIII d. et m. Johannes Alegrels m. Radulfus Joannenxs m. Acfred Reculenx tres m. Alaard li Tord m. Uliard de la Funt et consanguinus IIII d. etm. Airaud Favers V d. et m. Ramnulfus Abo I d. Stephanus Malafet II d. Arbert Toels II d. et m. Ademarus Peissonet tres m. Maria del Caira III d. Tetbald del Cairo tres m. Stephanus Froters III d. et m. Fulco Ricardenxs IIII d. Arbert Albert VI d. et m. Aimerics Josbert II d. Arbert Richardencs XVIII d. Natalis Richardencs XII d. et m. Johannes Garins VI d. Johannes del Cairo IIII d. Arbert de la Garda VIII d. Gauters Durand tres m. Bernard Dolbert III d. et m. Guarins Sirvend X d. Rixend Lacoillard II d. et m. Aimerics Joannenxs VI d . Galters Ananenes XV d. et m. Briccia de Batallec V d. Gosfred de Batallec m. Rotbert de Batallec IIII d. et m. Fulchers Manlgerand VII d. et m. Petrus del Ulmet IIII d. et m. Arbert et Jaquilins de Batallec II sol. Durand li Blois III d. Petrus li Bruts IIII d. Oda de Regnec III d. Gosfred Mesquers I d. Berald de Laignec II d. Joscelmus Bolerand II d. Rainard Rigal cum fratribus VI d. Johannes Rex III d. Garins Peleters IIII d. Richard Aboin IIII d. Rainald de Laignec II d. et m. Acfred Buarde I d. Girbert Abatlagent tres m. Aimerics Abatlagend II d. Martins Mucet V d. Josbert Arlans V d. Joscelins Sainels II d. Alead de Bozai I d. Stephanus Mainard XII d. et m. Aremburs Chatete X d. Gosfred Gislebert Vl d. et m. Rainald Lorend VI d et m. Josfred Durluns IIII d. Alboins li peleters IIII d. Josbert Barala II d. Petrus presbiter II d. Uliard de Laignec IIII d. Arbert Turestenes XI d. et m. Paganus de Gricia XVII d. Ramnulfus Quaired II d. et m. Petrus judex VII d. et m. Goscelmus  de Muoe II d. Alberd Arland V d. Airaud Bonet IIII d. et m. Rainald Gislebert IIII d. Petrus de Bozai III d. Odolina uxor Jordanis VI d. Aldeburx Muceta III d. Aleard Burbels II d. et m. Du- rand de Rochai VI d. Petrus del Cairoi III d. Uxor Fabri IIII d. Stephanus Almo XI d. Willelmus de la Garda IIII d. Alboinus

***** 43 *****

 frater ejus IIII d. Bernard Bertrand VII d. Petrus de Ligul V d. Rainald Lanbert II d. Aldebert Baisses Renies I d. Petrus Tetber I d. Siemers I d. Rainald de la Cultura I d. Alegrels II d. Otbert Burgald m. Amalvins Panet VII d. Simon Panet II d.  Batallels tres m. Ulricus miles tres m. Alo Carbonellus II d. 

43. De Rainaldo abbate et de ecclesiis ab ipso acquisitis, necnon de electione Bernardi et Petri successorum ejus (1). Vers 1110.

Domnus R., monachus Case Dei, postea factus est abbas monasterii Sancti Cipriani, quem Çluniacenses, quia sperabant abbatiam sua potestate et ordinatione subici, diversis modis et temporibus fatigaverunt ; set eo sapienter et viriliter resistente, non prevaluerunt ne ageret quod antecessores ejus non agerent [satisfactionem (2).] 
Monachis Majoris Monasterii, qui tunc Oias tenebant, calumpniam intulit, et nunc in sinodis vel conventibus majoribus, set etiam in tribus conciliis tamdiu reclamavit, justitiam suam preferendo, faventibus sibi domno Amato legato et Isemberto episcopo, quo compulsi relinquerent quod injuste tenuerant. 
Ecclesiam Sancti Cirici juxta Cursum et que illi pertinebant a Petro de Bullio et filiis ejus et Gaufrido filio Odonis, et ecclesiam Sancti Saturnini, que prope est, adquisivit. Escomard de Laval monachizans, que ibi habuimus adquisivit. Similiter Basilium Cabocium monachizans cum concessione Isemberti episcopi, debuimus habere que ipse habebat in ecclesia Sancti Laurentii super Sevria ; sed post multa judicia cum monachis Sancti Micahelis et cum canonicis istius sedis,

***** 44 ******

 de maximis venimus ad minimis. Ecclesias de Salvia, quas jure tenebat Rotbertus de Castilione , Radulfo tunc presbitero illi dante prius DCCCC solidos, ab ipso et ab Arberto de Sancto Jovino, Bertranno de Montcoptor adquisivit, et terras et stagnum et alia, Ecclesiam quoque de Dondesennec, ecclesiàril de Suilec, ecclesiam de Charai, ecclesiam de Turagel a Simone Maingodo et Willelmo filio, Arberto, Tomasia, Rotberto, Gisleberto presbitero, terram quoque de Chebrols a domno P. episcopo adquisivit. Ecclesias quoque de Canocapite, supradicto R. de suo multa dante, adquisivit. 
Ecclesiam Sancti Romani de castro domnus Gundramnus in suo proprio construxit et de propriis ditavit et canonicos statuit, et post hoc monachus Sancti Cipriani factus est, et quociens necesse erat, a monachis honorifice ducebatur et reducebatur. Quamobrem amorem omnium obtinuerunt, statueruntque et firmaverunt seniores quod si ecclesia illa aliquando ad monachos transiret, nulli unquam alii haberent : de qua conventione etiam abbati Constantino donum fecerunt, videntibus et audientibus multis, de quibus supererant tunc Stephanus Rufus de Mirebello et Airaudus de Saviniaco clericus ; qua de causa et donum et concessionem ab episcopo I. accipiens abbas R (3). Dein, quia eo tempore defunctus est episcopus, a successore ejus P. iterum , ita ut per semetipsum eum investiret de ipsa ecclesia, et cum Stephano Sicco priore ipsorum placitaret, statuens ut clerici qui prius erant canonici recteque iterum servirent, prebendas suas non perderent, sed cum monachis more solito vicibus servirent et beneficia ecclesie dividerent : quod ita factum est quamdiu vixerunt. 
Ecclesias de Braia ab Arberto de Sancto Jovino et ecclesias de Avrignec de Gosberto de Romenul, ecclesiam de Senun, ecclesiam de Senillec, ubi et monachos instituit, qui et eccle-

***** 45 *****

 siam per se ipsos aut Burneis fundaverunt et construxerunt. Viccariam de Saviniaco emit a senioribus Monte Oiramni. Airaudum quoque ipsum domnum castri penitentem suscipiens monachavit, et penitentiam ejus XL et VI annis sine intermissione multis modis tenuit, et ecclesiam de Belefunt, villas et terras et silvas et aquas et pascua et alia omnia, et ecclesias de Bonolio et de Veonolio et de Liners ex hoc dono adquisivit. Isemberto Asino monacho facto, habuit ecclesiam Sancti Celerini et molendinum de Ingla et alia. De ecclesia Sancte Crucis et de omnibus eidem pertinentibus habuit donum a domnis ipsius castri, Ugone Liziniacensi et Ugone Bruno, et concessum ab episcopo P. et confirmatum ab Amato legato et sigillatum a domno papa U., et omnes eum fefellerunt. Ecclesiam Sancti Cristofori ad portam Mortuimaris et alia, ipso castri domno interea facto monacho ; molendinum quoque de Vereriis et alia multa ; ecclesiam quoque de Avallia supra Vigennam et totam revestituram Buxie ; ecclesiam de Briun, terras et prata ; ecclesias etiam de Uccione a multis senioribus, et ecclesiam de Gentiaco, terras, prata, silvas ; ecclesias etiam de Vitvonia ab Harveo archidiacono, et alias que ad eum pertinebant, et alia multa ab aliis domnis ; ecclesiam Sancti Fazioli et Sancti Romani, ecclesiam Sancti Leodegarii prope Pontum, et alias ecclesias et quecunque in illa patria habemus ; in territorio Agennensium ecclesiam de Muniald a Simone episcopo concessam et alia que illic habemus ; ecclesias quoque de Musterollio, et omnia alia que ejus industria illic sunt accumulata, et in aliis locis que non possunt recitari, quia multa sunt. Ipse precibus suis impetravit a comite Willelmo, qui et Guido, et a filio ejus Willelmo totam piscationem fluminis ab exclusa Sancte Radegundis sursum etiam et quantum extenditur terra Sancti Cypriani. 
Defuncto abbate R. et necdum sepulto, statuitur domnus B. Hunc Cluniacenses recenter a parte apostolica commonent, qui, veniens Cluniaco, abbati et monachis indicat se in via jam esse positum et paratum respondere de objectis ante domnum

***** 46 *****

 apostolicum Rome. Veniens ergo Romam et causam suam presuli summo ostendens ; sine effectu rediit ; qui post non multum temporis videns se non posse sufficere tantis negociis, diligens otium, relictis omnibus, secessit in heremum. Quamobrem compulsi fratres fecerunt electionem de domno P. Dolensi monacho, quem cum requirerent, responderunt Dolenses karissimum suum nolle, nec esse justum in alterius dominatione et ordinatione velle tradere, addentes hoc sibi esse etiam ab abbate Cluniacensi et monachis ejus interdictum. Accepto ergo consilio, fratres miserunt Cluniaco Willelmum de Sancto Saturnino, Willelmum Ulricum, Petrum de Barra, ut ab ipsius ore abbatis agnoscerent qua de causa hanc calumpniam illis pretenderet. Venientes vero Cluniaco fratres predicti, ipsi domno abbati, circumpositis multis fratribus, inter quos erant Bernardus Crossus, major prior et Seguinus, camerarius, indicaverunt negocium suum, petentes ut qui dignitate, veritate et religione cunctos precellebat, per se ostenderet quod in abbatia requireret. Qui respondit se nichil unquam vel ordinationis vel dominationis vel alicujus rei in abbatia expetere, nisi tantum quod si fratres illius monasterii aliquotiens audiret pravam electionem facere, pro caritate interdiceret, rogatus ab Isemberto episcopo, qui, cum rediret a Sede apostolica, in via defunctus est (4). Audientes autem hoc Cluniacenses et erubescentes ceperunt verba ejus interrumpere : non sic se bene agere, set quia tempus diu optatum venerat et desideratum, quia abbatia libera fratres et majores loci supplices aderant, traderet baculum uni de fratribus, et per manum suam, sicut multis modis quesierant, abbatiam ordinaret. Qui iterum respondit hoc ad illos nec ad se nichil pertinere, seque nichil contra justiciam agere. Hac responsione percepta, fratres suumque electum reposcentes et adipisci non valentes,

***** 47 *****

 Dolensibus eorum precibus et testimoniis credere nullo modo volentibus, inito consilio, domnus P. episcopus per se Cluniaco perrexit, ut quo altior persona dignitate et ordine, amplior fieret testimonium assertionis. Habierunt cum eo Aimericus decanus, Willelmus prior, Maingodus monachus. Domnus ergo episcopus, cum abbatem pro quibus causis venerat studiosissime interpellasset, eundem responsum accepit quod et alii, nichil se in abbatia amplius querere nisi tantum quod dixerat, electionemque eorum se nunquam calumpniasse, quia de sibi bene nota et honesta persona, et de religioso monasterio acta esset. Sic deinde adempti sunt fratres quod cupierant. Qui multis diebus monasterium rexit, set pauco tempore vixit. Tempore subsequuto tigris periit et dentes catulorum leonum contriti sunt. 

(1), Le dernier fait mentionné dans cette pièce est la mort de l'abbé Pierre II, arrivée avant 1110. 
(2). Ce mot inutile a été ajouté par une autre main dans un blanc, à la fin de la ligne. 
(3). Cette phrase et la suivante sont tronquées. La pièce entière, écrite avec négligence, offre de nombreuses incorrections dans sa rédaction. 
(4). Cette particularité n'est pas relatée dans la notice du Gallia christiana (t. II, col. 1167). Isembert II , qui avait prié l'abbé de Cluni d'intervenir en certains cas dans l'élection des abbés de Saint-Cyprien, avait été remplacé en 1081 par Pierre II. 

44. [De decima panis ac vini de terra Columneis.] Vers 1 140.

Maingodus Bouters in obitu suo concessit monachis Sancti Cypriani unam partem decime sue panis hac vini de terra que vocatur Columneies, et est ad ulmum Guaaionar ; filius vero ejus Paganus, Sancte Marie canonicus, concessit ex integro totam quicquid ibi decime habebat vel alius per eum. Hoc in capitulo fratrum firmavit, abbate Mascelino presente. Audierunt Gaufredus, Sancte Marie cappellanus, Johannes Bario, Andreas coquinarius. 

45. De molendino helemosine. 1060-1108. (Vers 1090.)
 
Robertus Vitrarius fratresque sui concesserunt elemosine Sancti Cipriani in flumine Ausantie molendinulum ita vocatum, cum omni aqua molendino necessaria et cum pratis juxta positis, et cum omni terra culta et inculta, omnia sicuti habebant a Roberto de Gritia, ipso consentiente et concedente et duobus nepotibus ejus, Auboino videlicet et Audeberto ;

***** 48 *****

 ita ut unoquoque anno in festivitate omnium Sanctorum reciperet ipse censum, scilicet duos solidos. Hoc etiam concessit Maingodus de Metulia, de cujus fedo erat, et Constantinus frater ejus. 
Hujus rei fuerunt testes Rorgo prepositus, Hunbertus Meschinus, Ademarus vicarius, Wido de Gritia, Isembertus de Ansiaco, Willelmus prepositus, Radulfus Marescalcus, Gaufredus Pellis Ursi, Stabulus et Rainaldus Villanus. Philippo regnante. 

46. [De ecclesia Sancti Martini de Ororio et decima apud Laignec.] 1087-1115. (Vers 1090.)

Rotbertus pictavinus et uxor ejus et filia, Kadelo et … dederunt in elemosina Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Martini de Ororio et quicquid in cunctis rebus ecclesie pertinere videtur ; item decimam de propriis vineis que apud villam de Laignec habebant, et unam masuram de terra Petri Chatet. 
S. Petri episcopi, Leodegarii archidiaconi, Stephani Baudoini presbiteri, Milonis de Niol, Willelmi nepotis ejus, Rainerii Rufi, Hindie filiorumque ejus, Willelmi de Petluba. 

47. [De decima in parochia de Masels.] 1119. 

Arbertus Truald concessit monachis Sancti Cipriani pro Rainaldo avunculo suo, qui illorum monachus effectus est, omnem decimam que ad eum pertinebat in omni parrochia de Masels, in proprio seu in casamentis, vel alii tenerent in fedum de illo ; parentes illorum primi retinuerant quartam partem decime annonarum, leguminum, lanarum, canabis, lini, etc. Hic omnia concessit ut totam ex integro haberent. 
S. Arberti Truald, Barbaste matris ejus, Rainaldi monachi, avunculi ; P. abbatis, Willelmi prioris, Aimerici subprioris ; Bernardus molendinarius, Durandus serviens, Petrus serviens, Rainbaudus, Ardeluns filius ejus, Durand Scarpils, Aimericus 

***** 49 *****

Rad … Acta sunt hec tempore quo comes Pictavensis Hispaniam abiit (1), rege Ludovico, Willelmo episcopo (2). 

(1). C'est en 1119 que Guillaume IX partit ponr l'Espagne à la tête d'une armée, pour porter secours à Alphonse, roi d'Aragon et de Navarre, contre les Sarrazins, 
(2). Imprimé en partie dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p.437. 

48. De ecclesia de Masels. 1004-1020.
Gauterius cognomento Granerius et uxor ejus Anna, Alba cognominata, ad quam specialius pertinebat, concesserunt monachis Sancte Marie et Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Vincentii de Masels cum omnibus ad eam pertinentibus, et tres partes decime tocius parrochie, annone, leguminum, vini, canabe et aliorum, et totam decimam vini, quartam partem sibi de supradiciis retinentes. 
S. Hugonis Albi, de cujus casamento erat. S. Gauterii et Anne uxoris. S. Willelmi ducis et filiorum Willelmi et Odonis. S. Gisleberti episcopi. S. Tescelini presbiteri ejusdem ecclesie. S. Tedelini abbatis, Beliardis abbatisse, Gaufredi thesaurarii, Petroni legis doctoris, Ebulonis. Rotberto regnante (1). 

(1). Imprimé dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 363. 

49. De silva [prope Masels.] 1004-1018.

Vgo Liziniacensis domnus concessit monachis Sancti Cypriani quandam silvam non modicam, que erat de terris castri sui, ut facerent fratres de illa silva quicquid vellent aut quomodo vellent ; et habet ipsa silva terminum per circuitum de totis partibus terra ex ipsa hereditate : ex una parte mons unus, ex alia parte villule plurime, quod omnibus cognitum est, tercia vero parte terra et ecclesia ipsorum monachorum que est in honore Sancti Vincentii martiris, quarto fronte via publica. 
S. Vgonis. S. Arsendis matris ejus. S. Willelmi

***** 50 *****

 ducis Aquitanorum. S. Willelmi filii ejus, Odoni filii ejus. S. Prisce comitisse. S. Gisleberti episcopi, Aimerici archidiaconi, Rorigoni clerici, Petroni, Ainardi, Galterii gr. (1), item Petroni. (2)

(1). Peut-être pour grammatici. 
(2). Imprimé dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 360. 
 
50. De Masels. 988-1031. 

Ademarus et Plectrudis uxor sua concesserunt monachis Sancti Cipriani dimidium juctum de vinea de complantu in villa que dicitur Masellis ; de totis partibus terra Sancti Hilarii, in vicaria Leenia. 
S. Rogarii vicarii, Rainaldi presbiteri, Hucberti, Gunbaldi, Gaufredi, Bernardi, Arnaldi. Rotberto regnante. 

51 [Item.] Vers 1112. 

Ugo de Masels reliquid monachis ecclesiam Sancti Vincentii de Masels cum omni fedo presbiterali, que de ipsis tenebat, et dedit medietatem stagni et molendinorum que ipse fecerat ; 
audientibus Samuele nepote suo, Aimerico de Cambris, Acfredo presbitero, Ugone Garnerio, Ugone Goscelino, Duranno de Chalmunt, Gauguerio. 

Ugo Brunus et uxor sua Sarracina et filius eorum Ugo concesserunt monachis omnem elemosinam Ugonis, 
audientibus Ugone de Cella, Ingelelmo Bucca, Willelmo Airanno. 

Rorgo de Roilec et uxor et filii, et Willelmus Blanchard et Plaisa uxor ejus, soror Petri de Masels, et infantes eorum concesserunt monachis medietatem stagni et molendinorum que dederat illis Ugo, et terram que est juxta stagnum usque convallem in verticem montis, et pratum qui est in caput cimitterii. Censum solvunt de terra duos denarios, de molen- 

***** 51 ***** 

dino I, de prato I. 
Audierunt hec Petrus Rufinus, Ugo presbiter, Gauters Lemovicinus, Rainbaudus, Audebertus Ajacels, Martin uscoccus. 

Samuel et Girbertus fratres concesserunt omnem helemosinam avunculi sui U. de Masels, de ecclesia, terris, pratis, vineis, decima tocius parrochie, quarta parte tocius annone, lini, canabe, medietate vini, medietate stagni et molendinorum que construxerat, et medietate veteris molendini quod est sub censu a domino castri Seie, et quicquid in silva Malagarrigia reclamabant, sub jure jurando omnia reliquerunt, presidente Petro abbate in capitulo. 
Audierunt Giraudus Balaldus, Airaudus, Petrus, fratres ; Petrus de Saevria, Herveius pigmentarius, Bloet serviens, Galcherius, Johannes Bardo, Girardus Bn. 

52. De Veonolio. 990-996.

Guillelmus Aquitanorum dux concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam in honorem Sancti Petri fundatam infra quintum miliarium ab urbe Pictavi et in ipsa vicaria, quicquid ecclesie pertinere videbatur, decimas, terram arabilem, pratos, quos in sua tantum vita retinuit sub censu den. VI ; vocatur autem predicta ecclesia vel locus Vohenolus. 
Cessit item idem princeps in ipso pago et in ipsa vicaria villam que dicitur Gelasius et quantum ad ipsam pertinebat vel pertinere videbatur, exceptis VII juctis de quibus scriptionem fecerat cuidam Segoino nomine ; ex una parte terra Sancti Petri Puellari, altera terra Sancti Martini ; de his rebus solvebat censum in vita sua d. VI, ut post sine interpellatione monachi haberent. 
Tradidit item in alio loco terram que fuit Gausleni, quam commutaverat ; ex una parte terra Sancti Andree, secunda terra Sancti Puellari Petri, tercia terra Sancti Hilarii, quarta Sancte Radegundis ; de his rebus solvebat censum ad festum omnium Sanctorum sol. III, similiter alium censum solvebat hac die. 
S, Willelmi comitis, Willelmi filii sui, Odoni comitis. S. Gisleberti episcopi, Bernoni decani, Emme comi- 

***** 52 *****
 
tisse, Acfredi vicecomitis, Segoini abbatis, Hugoni, Ingelelmi, Bosoni, Ansemari, Gauzcelmi, Manassei, Berengarii clerici, Ramnulfi clerici, Arbaldi vicarii, Gunterii, Adraldi. Regnante Hugono rege (1). 

(1). Imprimé dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 361. 

53. De Pariniaco. 987-996. 

Mainardus concessit monachis Sancti Cipriani in pago Pictavo, in ipsa vicaria, in villam vocitatam Pariniaco, in uno loco juctum unum de vinea et media opera : de tribus partibus terra Sancti Petri, quarta via publica ; 
et in alio loco operas III de vinea cum mansione : de tribus partibus terra Sancti Petri, quarta via publica ; 
et in alio loco medium juctum de vinea : de una parte terra Odonis, ex duabus Sancti Petri, quarta terra Gaufredi ; 
in alio loco operam unam de vinea et terciam partem de opera : ex omnibus partibus terra Sancti Petri ei adjacet ; 
et in alio loco operam unam de vinea, et terciam partem de opera : ex utrisque partibus terra Sancti Petri. 
S, Rainaldi, Odonis, Ebraldi, Rotberti, Aldeberti, Andrei. Regnante Hugono rege. 

54. De Pariniaco. 988-1031. 

Suffitia et filia ejus Ozolgardis concesserunt monachis Sancti Cipriani in vicaria Pictave civitatis, in villa Parinniacus, inter vinea et terra arabili juctos undecim ex altario Sancti Petri de Vonologio ; ex omnibus partibus terra de ipsa hereditate. Census est XII den. ad festum omnium Sanctorum. 
S. Arnaldi, Mainardi, Tetbaudi, Rotberti, Vitalis, Fulcaudi, Siccaldi, Ricardi. Regnante Rotberto rege. 

55. De Pariniaco. 986-1031. 

Andreas concessit monachis Sancti Cipriani duos juctos de vinea in pago Pictavo, infra quintam ipsius civitatis ; in
***** 53 ***** 

villa Pariniaco et de curte Sancti Petri de Vodonolio ; de tribus partibus ipsa terra, quarta via publica. Duos modios vini solvebat in vita sua omni anno. 
S. Andree cornicularii. S. Suffitie, Ingudinis, Aldeardis, Ingelburgis, Achini. Regnante Rotberto rege. 

56. De Pariniaco. 988-1031.

Ademarus et uxor sua Teceldis concesserunt monachis Sancti Cipriani medium juctum de vinea in villa Pariniaco : terra Sancti Petri ex omnibus partibus ; 
item in ipso loco unam dimidiam operam de vinea et dimidium quarterium, que de Baldrico et uxore sua comparaverant : III minutas solvunt de censu cui lex est ; 
in alio loco in suburbio Pictavis una opera de vinea cum domo et curte ; 
item in eodem loco una opera de vinea in terra Sancti Johannis Baptiste : ad festum omnium Sanctorum I den. solvens de censu cui lex est. 
Item tradiderunt Pictavis duas mansiones. 
S. Aimerici Pasturelli, Arnulfi fratris sui, Tetbaudi, Fredrici clerici, Amalberti, Ingelberti organarii, Guillelmi, Rotberti, Martini, Fulconi judicis, Gausleni, Odoni, Baldrici. Rotberto rege regnante. 

De Pariniaco. 988-1031.

Custabulis et uxor sua Ansberga donaverunt monachis Sancti Cipriani unam mansionem optimam in rua que dicitur Ad Mangonem in terra Sancti Hilarii ; in villa que vocatur Parianicus juctum I de vinea : ex tribus partibus terra Sancti Petri; in villa que dicitur Ad Rivas tres juctos et medium de vinea et de terra arabile IIII juctos, in terra Sancti Martini, et in festivitate ejus solvendus est census den. XVI. S. Odoni judicis, Rotberti, Ebraldi, Ademari, Regnante Rotberto rege. 

***** 54 ***** 

58. De Pariniaco. Vers 1000 ? 

Erbraudus et uxor sua et infantes eorum donaverunt medium juctum de vinea monachis Sancti Cipriani in villa que dicitur Pariniacus, ex curte Sancti Petri de Vonologio ; ex duabus partibus terra de ipsa hereditate, tercia terra Sancti Cipriani, quarta via publica. 
S. Erbraldi. S. uxoris ejus. 

59. De Fontenella. Vers 950 ? 

Hainricus sacerdos concessit monachis Sancti Cypriani in villa Fontanella unum juctum de vinea, et est in pago Pictavo, in ipsa vicaria, in parrochia Sancti Martini. 
S. Hainrici. 

60. [De Oziliaco et mansione in rua fabroria.] Vers 970 ? 

Gunbaldus dedit monachis Sancti Cipriani duos juctos de vinea in pago Pictavo, in villa que vocatur Oziliacus, et ex utrisque partibus terra Sancti Petri ; item in rua fabroria (1) mediam mansionem. Per annos singulos solvebat censum in vita sua den. VIII. 
S. Gunbaldi, Bernardi, Letfredi, Arnulfi, Aleardi clerici, Custantii. 

(1). Cette rua fabroria, appelée rua fabrilis, rua ou vicus favrorum, rua favrouse, dans des titres du XIII° siècle, est aujourd'hui la rue Saint-Etienne. Un acte de 1263 (arch. du dép. de la Vienne, chapitre de Notre-Dame-la-Grande, 14) fait mention d'une maison située in rua favrorum ante ecclesiam Sancti Stephani. Le nom de cette rue lui venait probablement des ouvriers qui confectionnaient les armes renommées que Poitiers livrait autrefois au commerce. 

61. [De Veonolio.] Vers 1100.

Willelmus Fortuns et Richers fratres et Aremburgis mater eorum concesserunt monachis Sancte Marie et Sancti 

***** 55 *****

 Cypriani terram apud Veonolium cum arboribus et pratis, curtiferis, domibus et reditibus earum, et habitantes facientes servitia, omnia liberrima et sine aliqua consuetudine ; ex una parte flumen Bevrie, alia terra Sancti Martini. 
Concesserunt etiam in molendino qui prope est quartam parteml. 
Audierunt hoc Aimericus subprior, Gausbertus sacrista, Bernardus de Montclar et conventus, Aldebertus Ajacel, Adam, Martinus cocus. 

62. De Blanziaco. 946-954.

Ostennus concessit monachis Sancti Cipriani hereditatem suam, servos et ancillas in pago Pictavo, in villa que vocatur Blanziacus (1), hoc sunt mansiones cum terris, vineis, adjacentiis, cultum et incultum, et quantumcunque ad eum in ipsa villa pertinebat ; 
et in alia villa que vocatur Lemionus, 
et in ipsa vicaria que vocatur Marniacus, in villa que dicitur Petucia, quantumcunque ad eum pertinebat ; 
in alia etiam villa que vocatur Peredius similiter sine ulla contradictione ; 
et in Francur villa et in Landrica villa et in Senan villa, in Fedar villa, quecunque ad eum pertinebat ; 
et de mancipiis suis Jammonem scilicet, Gauzbertum, Arnaldum, iterum Gauzbertum, Aiglildem, Suffitiam, iterum Aiglildem, cum illorum filios vel filias, nisi quantum liberos fecerat ;
cetera omnia et cum apenditiis suis, sicut ad eum pertinebant, concessit. 
S. Launoni, Ansberti, David, Kadeloni vicecomitis, Gauzcelmi, Iterii, Odonis, Vitalis, Amalrici, Jerberti. Regnante Ludovico rege. 

(1). C'est vraisemblablement Blanzay-sur-Boutonne, près Aunay, Blanzay près Civray étant chef-lieu de viguerie ; Marniacus aujourd'hui Marigny, près Beauvoir-sur-Niort ; Peredius, Péré, commune de Marigny ou du Grand-Prissé. Quant aux localités appelées Lemionus, Petucia, Francur villa, Landrica villa et Fedar villa, on ne les trouve point dans cette partie du Poitou. Les trois dernières étaient peut-être en Angoumois.
 
***** 56 *****
 
63. De Sulniaco. Vers 1010. 

Cadelus, cum proficisceret super Agarenorum impiissimam gentem, concessit monachis sancti Cipriani alodium suum quod vocatur Sulniacus, cum omnibus alodis ad ipsum alodum aspicientibus ; in pago Pictavo, in vicaria de Prisciaco est. 
S. Cadelonis. S. Cadelonis filii ejus (1) S. Hugonis iterum filii ejus. 

1. Cadelon, père de Hugues, est mort avant 1044 (Dom Fonteneau, t. XV, p, 263). 

61. De Veonolio (1).  1069. 29 août. 

Ritus in Romano imperio a catolicis et orthodoxis, prescientia Dei id agente, inolevit, ut prepotens quis seu mediocris ex rebus sibi jure paterno maternoque accidentibus vel salubre ementibus tanta erga Sanctorum loca impartiat aut conferat, ut ex Egipto, scilicet huic seculo in maligno posito, et a mari rubro quod dextera levaque ei adjacet, erui queat a Domino, et odas cum cantica refferat Altissimo ; dehinc cum Domino posita in terra viventium portione sua, evocatus a Domino, mente intrepida, sarcina peccatorum deposita, ascendere valeat in sede florigene, contuendus ex hinc faciem Domini lucifluam [quam incessanter] cum hymnidica ac celesti agmine laudabit voce sonora in seculorum secula. 
Igitur ego Willelmus dux Acquitanorum, in summe Trinitatis nomine, divinitus, ut credo, inspiratus, cepi mente evolvere que esset gloria que justis sine fine 

***** 57 *****
 
promittitur, queve pena horribilis que peccatoribus minatur, sed hec in corde meo tacite considerante [elegi ex meo beneficio jure empto loco tradere] almo super fluvium Clanni sito, in honore Sancte Marie laureatique martiris Cipriani, necnon et monachis Deo ibidem servientibus, quatenus ipsis intercedentibus apud altissimum judicem veniam de peccatis meis recipiam in magni judicii diem. 
Concedo itaque eis ecclesiam in honore Sancti Petri fundatam infra quintum miliarium ab urbe Pictavis, in ipso pago et in ipsa vicaria, et quantum ad ipsam ecclesiam pertinere videtur, scilicet decimas totius parrochie de terra culta et inculta, panis, vini, agnorum, porchorum, vitulorum, lane, lini et canabe, et homines et masnilos et terram et prata que in eodem loco michi pertinent, exceptis terris et pratis de quibus scriptionem feci famulo meo, qui de latucis in tribus diebus Rogationum michi deservire debet. Vocatur autem jam dicta ecclesia vel locus Veonolius, quam ego Willelmus dux pro remedio anime mee monachis do, ut libere possideant.
Insuper etiam in nemore meo, quod propter me nemus consulis vocatur, [dono] jam dicte ecclesie necessaria, et pasturale ad universa animalia, et etiam pascale de porcis, si fuerit, tam ipsis monachis quam hominibus eorum. 
Ad horum quoque confirmationem et custodiam retineo in domo monachorum famulo qui nemus observaverit unam minam siliginis, ita ut ipsi homines et animalia monachorum in jam dicto nemore conservet et custodiat. 
Iterum concedo eis in alio loco circa villam que dicitur Muncot terram et prata que ibidem habeo. 
Iterum dono eis in ipso pago villam que dicitur Gelasius, et quantum ad ipsam pertinere videtur, et terram que fuit Gausleni, in qua retineo duos anseres in Assumptione beate Marie et duos sextarios avene, et famulo meo Segoino unum sextarium seliginis, quem ipse ab eis postulabit dum culta fuerit, et anseres et alia aliis baillivis persolvent. 
Concedo iterum ea que homines mei pro honore et de honore meo apud Vonolium dederint vel vendiderint. 

***** 58 ***** 

Hoc autem michi placuit scriptis inserere, ut nec aliquis ex meis heredibus neque quilibet homo in domo monachorum neque in hominibus eorum aliquam consuetudinem aut inquietationem amplius requirat ; et si temptaverit, imprimis iram Dei omnipotentis incurrat, et de tota terra mea, nisi satisfecerit, abiciatur. Vt autem hoc donum meum firmius maneat in perpetuum, in presentia Ysemberti episcopi cum sigillo meo supter firmo. 
S. Willelmi ducis. S. Ysemberti episcopi et aliorum in littera positorum. Data anno Verbi incarnati M° sexagesimo nono, quarto kalendas aprilis (2). 

(1). Cette charte, transcrite dans le cartulaire au XVI° siècle, est une restitutian de celle dont la substance a été donnée au f° 9 recto de ce manuscrit, n° 52 ci-dessus. Sa date, 1069, est manifestement fautive. Les mots mis entre crochets ont été empruntés à la copie prise par dom Fonteneau sur un vidimus d'une rédaction moins défectueuse, qu'il avait trouvé aux archives de l'abbaye. Cette pièce est imprimée dans l'Histoire des comtes de Poitou  de Besly, p. 352 bis. 
(2). Au bas du f° XX r° on lit: Presens fundatio reperietur in registris palatii Pictavensis, in presentia procuratoris Regis, die jovis sexta januarii anni Domini millesimi quingentesimi trigesimi octavi, ad instantiam Nicolai Martini, prioris dicti prioratus de Veonolio. 

65. De ecclesia Sancte Resurrectionis et rebus eidem collatis. 938. avril.

Cum perspicuum hac solerti cura unumquemque oportet evigilare ut compendia hac utili notitia monachorum vel pauperum debeatur providere, quatenus et modernis et futuris temporibus per industriam hac providentiam pastorum semper in meliore statu auxilii fulti, sine quolibet detrimento vicissim consolantes, ad eternam patriam mereantur proficisci. 
Quamobrem ego Alboinus, Pictavensium urbis episcopus, cum plerisque notum esse cernitur benivolum me ad monasterio aliquo nuncupante Sancto Cypriano, ubi ipse gloriosus corpore quiescit, et est in prospectu Pictavis civitatis super alveum Clinni, quem veherabilis vir Frotherius nomine et presul sancte Pictavensis ecclesie, antecessor meus, olim mirifico opere construxit, ibique monachorum agmina instituit, et de rebus Sancti Petri ad ipsam abbatiam pertinentem, quam etiam de sua propria ditavit hereditate. 
Unde prope his diebus accidit ut quendam clericum nomine Frotherium canonicum nostrum pietas divina corde tenus tangeret, in tantum 

***** 59 *****
 
quatinus inge (1) supradicti loci ecclesiam mirifico opere construeret, et de suo proprio, in quantum potuit, honorifice ditavit. 
Post hec vero, anno Incarnationis Dominice DCCCCXXXVII, indictione siquidem X, pridie idu novembris, accedens jam dictus sacer Frotherius, deprecatus est nostram mansuetudinem quatinus ipsam quam ipse ob Dei amorem construxerat ecclesiam in Sancte Resurrectionis honore vel amore, consecrare vel dedicare dignaremur, et de jam dictas res que illic dederat vel que de rebus Sancti Petri a nobis in beneficio acceperat, ad ipsam cellulam in Sancte Resurrectionis honore dicatam, dotem, sicuti mos antiquitus edocet, dotare, et condonationem ad jam dictum locum concederemus : quod et omnimodo fecimus. Nos vero justam ejus petitionem cognoscentes, omnia adimplere curavimus. 
Sunt namque he res site in pago Pictavo, in vicaria Salvinse. De alodibus vero hec sunt. 
In Villa Potiaco mansile cum vineis, terris vel omnibus ad se pertinentibus, seu quantumcumque in ipsa villa visus est habere vel possidere. 
In alio vero loco, in villa que appellatur Campiacus, alodem cum vineis vel omnibus ad se pertinentibus. 
ln tercio vero loco, in villa que vocatur Siniacus, una cum terris et omnibus ad se pertinentibus. 
Nempe in quarto loco, qui appellatur Sutrinius, quicquid visus est habere. 
In quinto etiam loco, in villa que dicitur Aqueductus, quantum inibi visus est habere vel possidere. 
Infra menia quoque jam dicte civitatis alodem suum indominicatum, cum est undique vallatus muro antiquo. 
De complantis vero quantum in prediis Vindoprinse per diversa loca in subjectis predii villis visus est habere vel possidere, tam in vineis quam etiam et in ruribus. 
Ecce supradicti hereditas. 
De beneficio etiam Sancti Petri et nostro cedimus per deprecationem ipsius Frotherii sacerdotis ad ipsum locum in supradicto pago et in jam dicta, in predio Vindo pere, in ipsa villa, quartas III ; 
in subjecto quippe territorio, 

***** 60 *****
 
inter Granicas et Claustras, III quartas et mediam ; 
in Casinis quartam I ; 
in Culturas quartam I ; 
in Ladiniacum, quartam I ; 
in Bociacum quartam I ; 
ad Calvatam quartas II : 
Has res superius nominatas ad ipsum locum una per consensum et conibentia canonicorum nostrorum, maximeque Richardi archidiaconi, per cujus  consensum decimum de ipsum quartis ad ipsum locum adtribuimus, nec non de alodibus et complantis superius conscriptis, vel etiam per voluntatem concilii nostri seu Pictavensium nobilium voluntates adimplere curavimus. 
Illud etiam nobis ignotescere vel inserere placuit, quatinus omnes jam dicte res cum basilica in honore sancte Resurrectionis beatique dilecti et evangeliste Johannis fundata, cum omnibus ad se pertinentibus, subdita et coadunata sit ad monasterium sancte Dei genitricis semperque virginis Marie necne almi Martini et sancti Cipriani, et in evo tres inibi existant monachi qui Deo cotidie tam pro nobis quam etiam pro supradicto Frotherio, gloriosissimo predecessori nostro, qui obtentu et divine pietatis intuitu fideissimus his sanctis cenobiis extitit stabilitor, et sub uno abbate degentes, tempore pacis hi qui infra menia civitatis in jam dicto loco extiterint, ab ipso abbate vel congregatione previsi sint et adjuti, tempore etiam inquieta et bellantia ipsa congregatio in ipsa sancta basilica securi permaneant el quieti. 
Illud quoque sanctis presulibus successoribus nostris humili prece posco, hac per Trinitatem inseparabilem vel per sanctam Resurrectionem vel et remunerationes sanctorum conjurare presumo, hac coram Deo et ejus majestate ligo, ut numquam a vobis vel a procuratoribus ecclesie Pictavense hec facta nostra de hac conjunctione per nullo quolibet modo vel calliditate iurumpatur vel se partiatur, sed semper in unum conjuncti monasterio et sub uno abbate regiminis constituti, vobis defensantibus hac conservantibus, sine aliqua disceptatione perennis temporibus quieti valeant residere et pro nobis communiter Dominum deprecare. Amen. 
S. Alboini episcopi. S. Frotherii sacerdotis, qui hanc 

***** 61 *****
 
donationem fecit. S. Petri prepositi. S. Launi abbatis. S. Ebboli abbatis, Rothardi abbatis, Ansbetti succentoris ; Tetbaudus, Norbertus, Abbo, Helias levita, Rainaldus presbiter, Walterius decanus, Segoinus abbas, Maingaudus, Hucbertus, Gaufredus, Girbertus, Boso sacerdos, Willelmus levita, Rainaldus levita, lngelgarius presbiter, Rodricus levita, Hugo levita, Tetfridus cantor Sancti Hilarii, Ferutsudus saeerdos, Salomon presbiter, Rotmaldus presbiter, Gerous levita, Gunterius vicarius, Jacobus vicarius, Moises vicarius, Winemarus, Varbertus presbiter, Nivardus vicarius, item Gerous levita. Data mense aprilis, regnante Ludovico rege, et Hugo comes Pictav. (2). 

(1). sic. 
(2). M. de la Fontenelle a cru avec Dufour (Histoire des rois et des ducs d'Aquitaine et des comtes de Poitou, p. 461 et 470, que ce comte de Poitou était Guillaume Tête d'Etoupes, qui, disent-ils, s'appelait aussi Hugues. Mais le comte Guillaume et le comte Hugues ont souscrit une donation faite à l'abbaye de Saint-Cyprien la première année du règne de Louis d'Outremer, c'est-à-dire en 936 ou 937 (n° 549 ci-après). C'étaient donc deux personnages différents. On a induit de ces deux textes qu'après la mort du roi Raoul Hugues le Grand, duc de France, se fit adjuger le comté de Poitou par Louis d'Outremer (Voy. L'Art de vérifier les dates, nouvelle éd.ition, in-4°, 1818 ; depuis la naissance de J.-C., t. III, p. 138). La charte d'Alboin a été donnée après le 12 novembre 937, au mois d'avril ; Elle a été publiée par Besly, Evêques de Poitiers, p. 43, et par D. Martène dans le Thesaurus novus anecdotorum, t. I, col. 69. 

66. De ecclesia Sancti Vincentii de Chenepchec. 1068-1086. (Vers 1080.)

Ego Isembertus, sancte Pictavensis ecclesie episcopus, et ecclesie nostre clerus, damus et concedimus eccleciam nostram, scilicet Sancti Vincentii, quam apud Chinipiacum castellum habebamus, monasterio Sancti Cipriani, ut ab hodierna die quietam habeant jure perpetuo sine ullius calumpnia, hoc modo ut unoquoque anno in festivitate omnium Sanctorum reddant monachi ecclesie nostre canonicis X sol. Pictavensis monete ; quod si monachi hunc censum necessitate aliqua vel negligentia hoc termino non reddiderint, sicut mos est censum duplicatum reddant et rem predictam 

***** 62 *****
 
non perdant. 
S. domni lsemberti episcopi. S. Huncberti ejusdem ecclesie Sancti Petri decani. S. Samuelis cantoris, Petri subdecani, Radulfi archidiaconi, Gaufredi Bernardi, Seguini capicerii, Odonis archidiaconi, Willelmi Alcherii, Johannis, Adelelmi Vitrarii, Stephani, Hugonis, Ainardi, Bartholomei Paneti, Gaufredi abbatis Sancte Marie. S. Ludovici, qui hunc donum concessit fieri, Margarite uxoris sue, Emmenoni filii sui, Ademari vicarii, Theophanie uxoris, lsemberti Ansec, Petri Girberti et aliorum. 

67. Alia [de eodem loco]. Vers 1080. 

Ego in Dei nomine Ludovicus et uxor mea Margarita cum filio meo Emmenone pro redemptione animarum nostrarum concedimus monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Vincentii cum omnibus ad se pertinentibus, et burgum quod est juxta vel in circuitu ejus, cum venditionibus et redditibus ejus et consuetudinibus ; medietatem quoque furni, que nostra est, et ortum quod est in angulo vetuste Gritie, virdegarium quod est inter castrum et forum, et pratum clausum del Peire. 
Ecclesiam quoque Sancti Aventini, que est infra castrum, damus pariter ut habeant in eternum. 
S. Ademari vicarii, Theophanie uxoris, Ademari filii ipsorum , Johannis de Millec, Widonis de Gritia, Petri Girberti, Simonis Paneti, Isemberti de Ansec, Hugonis Maingodi, Fulchonis de Lachinal, Petri Berardi, Hunberti Meschini, Isahardi cocci et aliorum. 

68. Lagnes. 973 ou 974. 

In Dei nomine ego Ingelelmus et uxor mea Senegundis cum filio nostro Ingelelmo damus monachis Sancti Cipriani in pago Pictavo, in villa Lainiaco, in rem Sancti Petri Vendobrie, juctos IIII et medium inter terra vacante et vinea ; et habet laterationes de duabus partibus ipsa terra Sancti Petri 

***** 63 *****
 
de aliis viis publicis.
S. Ingelelmi et uxoris sue Senegundis et Ingeletmi filii sui. S. Stephani judice, Galberti, Fulgerii, Aimerici, Aldric, Isemberti, Alexandri, Adalmari, Ansterii, Otgerii. Regnante Lothario rege XX anno. 

69. Granga. 954-986.

Constancius et uxor ejus Dudulberga dederunt monachis Sancti Cipriani media opera de terra vacante et V perticas in villa que dicitur Grangas, in curte Vindopera ; ex tribus partibus terra Sancti Petri, quarta via publica. 
S. Stephani judicis, Mainardi, Mainerii, Aliberti, Giraldi, Duranni, Aldric. Lothario rege. 

70. Fonte Vitali. Vers 1000 ?

Durannus et uxor ejus Ermengardis dederunt monachis Sancti Cipriani de eorum terra III junctos de terra arabile in villa Vindobrie ad Fontem Vitalem et in aliis locis.
S. Rigerii et Bernardi fratris sui, Bernardi judicis, Walterii prepositi, Duranni presbiteri, Mainardi de Montellio, Fulcherii Burgaudo. 

71. De Bertet. 988-1031.

Constantius dedit ad monachos Sancti Cipriani medium  juctum de vinea in montem qui vocatur Bertent et alium medium juctum in ipsa villa que vocatur Grangas, in terra Hucberti. 
Similiter in ipsa villa dedit domum suam mediam cum curte et virdegario et orto, et unum juctum de terra arabile ; ex quatuor partibus terra Sancti Petri et Sancti Cipriani cum via publica. 
S. Constantii. Rotberto rege. 

72. Alia [de Vindobria]. Vers 1000 ?

Durandus sacerdos dedit de complantibus suis qui sunt in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in curte Vendobriacinse 

***** 64 *****

et in ipsa villa monachis Sancti Cipriani, III juctos et medium inter vinea et terra arabile, et in uno jucto habet edificium cum mansione et curte et orto et virdegario ; de duabus partibus terra de ipsa hereditate, tercio flumine Venezia, quarto via publica 
S. Abboni, Nivardi, Constantii, Fulcherii, item Fulcherii, Alexandri, Isemberti, Odredh. 

73. Alia [de eodem loco.] 988-1020. 

Ego in Dei nomine Gauterius sacerdos trado monachis sancti Cipriani complantum meum in curte Vindobria, et est de terra Sancti Petri : habet vero curtile et rocha et orto et virdegario et puteo et calcatorio et jucto uno de terra arabile ; 
et in alio loco, in ipsa villa, medium juctum de vinea ; 
et in alio loco III operas de terra vacante in rem Sancte Marie et Sancti Cipriani ; 
et in alio loco I opera de vinea in terra Sancte Marie et Sancti Cipriani : ex omnibus partibus terra Sancti Petri. 
S. Gisleberti episcopi, Rainaldi, Petri, Fulconi, Gauberti, Duranni, Adraldi, Duranni presbiteri, Armandi, Rainfredi, Arfredi, Adalberti, Orec, Mainardi. S. Disposia. Rotberto rege. 

74. [De Canocapite.] 1122-1140. 

Johannes de Millec, filius Aimonis, concessit monachis Sancti Cipriani apud Canocapite terciam partem quam tenebat et habebat de Graneriis in molendino de Vado Vendovrie, ipsis domnis concedentibus, et unum juctum terre culte ad virdegarium vicarii, et tres partes orti in peire de Gritia cum arboribus. In molis molendini mittant monachi medietatem. 
Testes Bernardus monachus, Willelmus presbiter, Ugo de Chaban, Ademarus de Gritia, Papot de Vendrovia. 

Gaufredus Granerius in molendino de Vado dedit terciam partem monachis Sancti Cipriani. Ademarus frater ejus con- 

****** 65 *****
 
cessit. 
Audierunt Willelmus presbiter, Bernardus monachus. 

Paganus, Bernoni filius, pro filio suo, quem tradidit ad monachum, concessit omnes emptiones suas tam in vineis quam in terris, et medium juctum vinee in Grieia, et medietatem vinearum in Corbalan, et unam domum in burgum Sancti Vincentii, et pleuram de Barra. 
Audierunt Emmeno, Gausbertus decanus, Wido nepos eorum, qui omnia ex integro se servaturum promisit, Willelmus presbiter, Bernardus monachus. 

Gelia de Gritia, pro filio suo monacho facto, concessit monachis Sancti Cipriani omnes vineas et terras quas habebat ex patre pueri, ipsaque, quandiu viveret, annuatim tres sextarios fabarum daret, et post mortem suam filius ejus, quandiu viveret, duos sextarios redderet uno quoque anno, aut, si ita nollet, post mortem ejus unum juctum terre ad aqueductum fontis reciperent monachi. 
Audierunt Willelmus presbiter, Arbertus Curestens, Willelmus faber, Brunellus pistor, Bernardus monachus. 

Willelmus de Maceunnia sic vocatus, quando factus est monachus, concessit monachis Sancti Cipriani ad vadum de Vendrovia, in terra Carbonelli, vineas quas ibi habebat, in quibus Rainaldus Guanaldus habebat quartam partem quarti, quam moriens monachis dedit, Carbonello de quo tenebat concedente. 
Paveia quoque uxor ejus medietatem prati quod habebat subtus domum Petri Garini , filius et filia eorum concesserunt. 
Audierunt Alo de Galapia, Willelmus presbiter, Bernardus monachus. 

Gislebertus Belsum et uxor ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani censum de domibus que sunt ad portam castri Canitiapi : de Peregrino clerico II sol. et caponem , de Benedicto Fume XVI d. et minam avene, de Ugone Gunterio XII d. Willelmus filius illorum sororesque omnes concesserunt. 
Audierunt Willelmus presbiter, Willelmus Buard, Brunus de Podio, Olbert, Isembert Arlan, Rainaldus frater ejus, Bernardus monachus. 

***** 66 *****

 Rainaldus Panet et Roorta uxor ejus pro anima Petri filii sui concesserunt monachis Sancti Cipriani brachium unum de rocha que est juxta ecclesiam Sancti Vincentii. Willelmus Panet filius et alii filii concesserunt. Ademarus Panet, de cujus feodo erat , concessit. 
Audierunt Ademarus Granerius, Ademarus de Gritia, Willelmus presbiter, Bernardus monachus. 
Aldebertus Broildens et uxor ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani supra pratum Columbanum medium juctum terre, et juxta paludem alium medium ; et ad Jadpendut unum opus terre. Hec concesserunt filii eorum. 
Audierunt Willelmus presbiter, Wido presbiter , Willelmus faber, Arbert de Podio, Bernardus monachus. 

Gausbertus decanus pro anima sua concessit monachis Sancti Cipriani vineas quas habebat juxta paludem ad caput trincate sue (1), et vineas servientis sibi Radulfi, que juxta sunt, que sue erant. 
Iterum concessit vineas quas famulus suus Boso construxerat sibique reliquerat juxta Gritiam in terra Papot, ipso concedente. 
Item dederit ortum suum cum arboribus que sunt subtus novo molendino. 
Iterum ad pratum Columbanum in tribus locis concessit terram quam Johannes Aimericus colebat. 
Item ex decima que fuit Bruni Rainbaudi, de qua adquisierat per omnia medietatem, ex illa medietate concessit medietatem, id est quartam partem, monachis, auctoritate Willelmi episcopi. 
Omnem helemosinam ejus concessit Wido nepos ejus, osculando eum per fidem.
Testes sunt Emmenus monachus frater ejus, Gaufredus nepos, Radulfus Barbatorta, Helias presbiter, Willelmus presbiter, Petrus presbiter, Petrus Sancti Saturnini, Carbonellus, Petrus Peletanus. 

Amalvinus Panet uxorque et filii eorum concesserunt terram et ulmos juxta forum et domum infirmorum, quicquid 

***** 67 *****

 habebant intra vias. 
Audierunt Willelmus Samuel, Bernardus monachus. 

Taphardus fratresque sui pro anima Aldeburgis matris sue concesserunt pleuram quam habebant ad caput ecclesie Sancti Vincentii. Bernardo monacho. 

Aimo Panet concessit pleuras juxta ecclesiam Sancti Vincentii et domum Petri presbiteri. Petrus quoque deMagnac, cui quarta pars competebat, concessit ; Bernardo priore (2).
 
Morins Albespin concessit medium juctum terre ad Foliam Alboin. 
Viderunt Isember Arlan, Rainaldus frater, Petrus Malanox, Willelmus presbiter, Bernardus monachus. 

Ademarus Mendics concessit medium juctum vinee supra fontem de Gritia aut viginti solidos. 
Audierunt Willelmus presbiter, Petrus Sorins, Simon clericus, Bernardus monachus.
 
Bernardus Beraldus concessit medium juctum terre ad fontem Barum. 
Audierunt Gislebertus Belsum, Vilanus nepos ejus, Willelmus faber, Willelmus presbiter, Bernardus monachus. 

Rainaldus Martins medium juctum terre supra vineas Johannis Berniardi, 
audientibus ipso, et Pagano et Ugone filiis, Bernardo monacho. 

Gaufredus Gislebertus concessit terram quam habebat prope molendino de Vado et pratum. 

(1). Ce mot signifie peut-être une tranchée ; trencatum dans le glossaire de Du Cange. 
(2). Le moine Bernard était probablement prieur de Chéneché. 

75. [De decima Sancti Georgii vel Sanctae Flaviae apud castrum Veoniae.] 1087-1115. (Vers 1105.)

Arveius archidiaconus et Willelmus Fortis nepos ejus concesserunt monachis Sancte Marie Sanctique Cipriani, in capitulo Sancti Georgii stantes, in manus domni Petri episcopi, audientibus plurimis, medietatem, quia tantum ad illos pertinebat, decime que vocatur Sancti Georgii vel Sancte Flavie, de toto castro Veonie, et ab ipso a parte occidentali 

***** 68 *****

sicut via de Nallent vel calciata ducit usque in Gastinam, et vetusta etiam vel semirutum fossatum per nemus determinat ; ex alia vero orientali parte castri, sicut flumen Clin circumfluit, usque in Breteneria, que media est ex hac decimatione. Decima est omnium rerum, vitulorum, porcorum, agnorum, omni genere annonarum, leguminum, vini quoque, vellerum, canabarum, lini. 
Huic concessioni interfuerunt Tetbaudus, Giraldus Galterius, Airaudus Verduis, Willelmus prior Sancti Cipriani, et Petrus Gasco prior Sancti Georgii. Petrus Fortis frater archidiaconi et pater Willelmi, moriturus in bello Hierosolimitano, precepit prius sic fieri et mandavit per Ugonem Verdosium. 
Rainaldus Savaricus, qui istius decime fuerat serviens, per manum supradictorum Fortuns reliquid integre in manum P. prioris Sancti Georgii, sine conditione retinaculi, quicquid in hac decima reclamabat suum, ut deinceps prior et monachi mitterent in illam decimam servientem qualis illis placeret; 
videntibus Tetbaudo Bucca, Giraldo Galterio, Rorgone de Col, Aimerico Rainberto, Brunone Aleardo, Gaufrido Grandi, Petro filio Brunonis, Petro priore. 

76. [De eadem decima et aliis rebus in eodem loco.] Vers 1120. 

Ugo de la Cella concessit monachis Sancti Cypriani medietatem decime que vocatur Sancti Georgii vel Sancte Flavie de omni castro Veonie, et a porta ipsius, sicut flumen Clin percurrit, usque in Breteneria, cujus est medietas ex hac decimatione ; ex altera vero parte, sicut via ab ipso castro vel calciata de Nallent ducit usque in Gastinam, vetusta etiam via vel semirutum fossatum per nemus determinat. Decima est de pane, vino, agnis, porcis, vitulis, de leguminibus, de omnibus annonis, lana, lino, canaba. 
Dedit etiam masum terre vel nemoris in loco qui dicitur Ad Quercum de Scuto, juxta viam Pictavinam, alia parte existente terra Bonevallensium. Hoc concesserunt uxor sua Sibilla filiique ipso- 

***** 69 *****

 rum. 
Audierunt Giraldus Galter, Andreas presbiter, Gaufredus presbiter, Ugo Aleard, Airaud Virdois, Aigo de Vereriis, Berengers clericus, Aimericus Rainbert, Tomas serviens, Aimericus sutor, Stephanus Baraldus, Ugo Baraldus, Arnaldus. 

Aimericus Fortis dedit loco Sancte Flavie terram de Praeria et juctum prati in ipso loco, et duos molendinos in stagno suo sub Teofaugiis, et III juctos vinearum et dimidium ad veterem Pomeriolum, et dimidium juctum vinee ad novellum Pomeriolum. 
Et inter ipsum Aimericum et Arveium fratrem suum dederunt prefate ecclesie unum mansum terre ad Torgneium, qui vocatur massus Gauterii, pro anima P. Fortis patris sui.
 Et inter eundem Aimericum et Gofriellum dederunt censum unius jucti terre et dimidii ad Domnum Lotium. 
Ipse etiam Aimericus dedit in fine pro sua anima terram de domo leprosorum.
Garinus Tescelinus quoque dedit terram de Vinealiis, concedente ipso A. , domno suo, de quo habebat eandem terram. 
Ugo vero Rotbertus dedit unum juctum terre juxta vineam Goscelmi presbiteri, concedente ipso A., a quo ipsam habebat. 

Ademarus Bruno dedit areas juxta ecclesiam Sancti Georgii et dimidium juctum prati in Praheria et quartam partem decime de Abireco. 
Goffriellus autem et Stephanus frater ejus dederunt in suo fine molendinos de Praheria et terram quam ibi habebant, unde in festo Sancti Johannis Baptiste reddebant Petro Piloti IIII den. de censu ; 
et ipse Gofriellus dedit terram que est juxta Brolium, concedente predicto A. Forti ;
et ipse Aimericus dedit terram quam habebat in ipso loco propriam. 
Juxta hanc terram emerunt canonici unam partem terre de Johanne Gaspiello, concedente Gofriello et Bartolomeo, de quo movebat. 

Petrus Gislebertus dedit terram et vineas quas habebat ad Castorias, et III operas vinearum apud Pomeriolum, concedente Guillelmo Forte ; et unam aream inter portam castelli et ecclesiam. 

***** 70 *****
 
Radulfus et Aino dederunt decimam de Chathaio, quam Arbertus Grisencus tenet in fisco de ipsis canonicis. 

Isembertus Brunus dedit totam decimam suam quam habebat a limite a Clinno in Veonam per Bos Costenc directo, usque ad castrum Vivionie donec ad locum qui dicitur Confluentium, ubi sibi coherent Clinnus et Veona. Hoc donum concesserunt Aumalia mater ejus et frater ejus Petrus Brunus. 
Audierunt Giraldus Galter, Johannes de Marn., Airaudus Verdosius, Gosfridus Beraldus, Berengarius, Willelmus Aleardus, Ugo et Isembertus de Cella, Willelmus de Chistrec. 

77. De Mond. 973 ou 974. 

Gyrau abbas et monachi Sancti Cypriani comendaverunt cuidam sacerdoti nomine Alcherio, sub censu sol. I in vita sua tantum, terram ex suo beneficio in potestate Sancti Petri ex curte Vindopere, in villa que nuncupatur Mont, hoc sunt jugera XII et operas III de terra arabile, et sunt per diversa loca, ad excolendum et plantandum, et post illius obitum ad locum Sancti Cipriani cum omni melioratione redirent ; ad festum omnium Sanctorum census solvunt. 
S. Girau abbatis, Adalmari decani, Berengarii monachi, Bosoni monachi, Godini monachi, Adalramni monachi, Drogoni monachi, Emenoni monachi, Salomonis monachi. Lothario rege XX anno. 

78. De molendino Granerie. 1073-1100. 

Goscelina cognomento Graneria pro anima sua dedit monachis Sancti Cipriani quandam aream molendini sui juris juxta Claustras, quod vocatur Merderec, cum discursu aque et piscatione et pascuis et pratis et terra, cum omnibus que ipsi molendino conveniunt, et duos terre juctos juxta, et fedum Duranni Copet apud Exsoletiam et Monte 

***** 71 *****
 
Tamisario. 
S. Rainaldi abbatis, Ludovici Petri presbiteri, Amauvini Panet, Hunberti Berto, Duranni Copet. 
- Hoc concessit Stephanus Granerius, filius G., audientibus Aimerico monacho, Radulfo monacho, Gaurino de Claustris, Emenone de Chinipiaco, Ademaro vicario, Radulfo de Chabannis, Goscelmo Galapit et aliis multis. 
- Gualvannus quoque nepos illius et Gaufredus frater et Ademarus puer omnes concesserunt, testibus Emenone, Rainaldo, Jaldramno, Fulcone de Belafaya, Aldeberto Ajacel, Giraudo de Sancto Mascirio. 

79. De Blaalai. 987-996

Gauzcelmus concessit monachis Sancti Cipriani in villam vocitatam Bladelacensem et in ipsam vicariam, in locum Grenoletum, VIIII operas de vinea : ex omnibus partibus terra Sancti Martini ; 
et in alio loco iterum operas III de vinea : in circuitu terra Sancti Martini ; XII den. sunt de censu. 
S. Fulconis, Fulcherii, Anstasii decani, Adraldi, Tetmerii, Martini, Ugonis, Rainaldi, Joscelmi, Rotberti, Ansberti. Regnante Hugone rege. 

80 [De molendino Granerie.] Vers 1000.

Aream molendini Granerie concesserunt monachi filiis Garini de Claustris, audientibus Stephano clerico de Vendovria, Martino de Claustris, Gaufrido de Burgo Novo, Audeberto de Alvernia, Airaudo Agnel, Otgerio Gastuol et aliis, ut predicti filii G. de suo molendinum in omnibus utensilibus suis construant et preparent, et ingenia ad pisces, et exclusam extruant, et plantent, et de omnibus exitibus medietatem recipiant et monachi aliam, nichil uspiam mittentes monachi nisi tantum medietatem in molis. 

***** 72 ***** 

81. De Pociaco. 959 ou 960. 

In Dei nomine Richerius et Ebrardus et Adalbertus alodem suum qui est in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa Pociaco, dederunt monachis Sancti Cipriani, uno maxnilo, curtifero, viridario, vineam, terram arabilem : de una parte terra Sancti Hilarii, ex alia alodus Freebaldi, ex alia viis publicis ; 
in alio loco, in ipsa villa, I juctum de complantu : de duabus partibus terra Sancti Petri de Ospitali, ex aliis terra Sancti Cipriani. Ermensendis retinuit in vita sua censum IIII den. 
S. Bertelmi, Gaulterii, Ingelramni, Gerardi, Adalberti judicis, Landrici, Benedicti, Geroardi, Durandi. Anno VI Lotharii regis. 

82. De Bociaco. 993. 

Adhelelmus et conjux ejus Aldeburgis dederunt monachis Sancti Cipriani alodem suum quod est in vicaria Columbario, in villa Bociacus, terris, pratis, vineis, quantumcunque ihi habebant : de tribus partibus terra Sancti Petri, quarta via Publica.
S. Willelmi, Teoderici, Landrici, Corbonis, Arlanni, Savarici, Aquini, Lanberti, Fulconis. VI anno Rotberti regis. 

83. Item. 993. 

Adhelelmus item ipse et uxor ejus Aldeburgis concesserunt monachis Sancti Cipriani inter vinea et terra vacante jugera IIII in vicaria Columberio, in villa Signiaco ; ex tribus partibus alodus ejusdem Adhelmi, quarta via publica.
S. Maingaudi vicarii, Rainerii subvicarii, Landrici, Corboni, Girardi, Bernardi, Silifredi, Aldegarii, Ricardi, Adelelmi, Teutardi. Anno VI Rotberto regnante. 

***** 73 ***** 

84. Item. Vers 1000.

Aldeburgis, uxor Adelelmi, dedit monachis Sancti Cipriani complantum suum quod emerat cum viro suo in curte Vindopera, in villa Bociaco, hoc est juctum I juxta curtile quod dederat monachis vir ejus, et in ipsa terra dimidium juctum ; ex una parte terra Sancti Cipriani, ex alia Ademari filii Alboini, tertia terra Bernardi, quarta terra Rotberti Potini. 
ln ipsa villa opera I et media ; laterationes terra Sancti Cipriani, alia terra Tetbaldi Mortemari, tercia terra Bernardi Musameriana. 
In ipsa villa juxta rocham juctum et dimidia opera. 
S. Gausleni, Rainardi et Constantii fratrum. S. Arberti, Duranni et Gauscelmi fratrum. S. Landrici. S. Hucberti et Fulcherii et Berengerii fratrum, Hunberti Punzoni, Aldulfus. 

85. De Sancto Philiberto. 975-989.
Alboinus, Sancti Petri canonicus, dedit monachis Sancti Cipriani alodem suum qui est in pago Pictavo, in vicaria Colomberio, in villa que dicitur Surinnus, hoc est una capella in honore Sancte Marie et Sancti Philiberti confessoris dicata seu fundata, et quantum ad suam partem aspicere videbatur, cultum et incultum, hoc est terra arabilis et inculta, vineis, pratis, silvis, curtiferis ; ex una parte alodus Bosonis clerici, ex alia via publica. Hec omnia tempore Wandalberti abbatis monachis Sancti Cipriani dedit ; sed tamen in vita sua retinuit sub censu V sol. ad festum omnium Sanctorum. 
S. Gisleberti episcopi. S. Willelmi comitis, Bernoni clerici, Bosoni clerici, Maengoni clerici, Lisoardi clerici, Rainerii clerici, Hugoni militis. 

Hec igitur ecclesia quomodo huic loco sit elapsa, scilicet vel successione heredum ipsius Alboini, qui eam in vita sua 

***** 74 *****

retinuit, vel aliis forsitan in fiscum data, non est meum dicere. Tamen quomodo redierit non tacebo. 

86. Item. Vers 1060. 

Rainaldus de Calviniaco et uxor ejus Cecilia, filiique ipsorum et filie, Oda quoque Malnee soror Cecilie cum filiis suis, Petrus quoque de Luchec uxorque illius cum filiis et filiabus, abbati Constantino et monachis Sancti Cipriani dederunt ecclesiam Sancti Philiberti, in villa Surim sitam, cum terra que est circa ecclesiam, et tria opera prati retro, et campum quendam ante ecclesiam, et in campo Ebroini sex opera terre, et ad crucem juxta cimiterium tria opera, et ad Macherias presbiterales medium juctum , et in podio supra ecclesiam rochiam cum virgulto et unum juctum silvole, et juxta pratum Chini unum juctum prati, et medietatem decime tocius alodii quod vocatur Sancti Filiberti. 
Ultra hoc Rainaldus et uxor sua concesserunt de sua parte dimidium juctum prati juxta alium ad pratum Chini, et medium juctum vinee in Podio regali. 
S. Ode Malnate et filiorum ipsorum Fulconis et Winemanni. S. Rainaldi et uxoris ejus Cecilie et filiorum ipsorum Aimerici, Acfredi, Aimerici, Achardi, Rainaldi. S. Petri de Luchec et Elisabet uxoris ejus et Hugonis filii ipsorum. S. Rorgonis de Sancto Christoforo et Rainaldi Jaldranni. 

Lanberga de Baldiment et Ricardus et Aleardus filii ejus pro fratre suo Rainaldo defuncto dederunt tres pecias terre in tribus locis ad caput ecclesie Sancti Filiberti, audientibus Fulcaudo de Baldiment et Guarino Semesa et Radulfo monacho. 

Geila Caroela et filii ejus Letardus, Acfredus et Aimericus dederunt tria opera terre juxta terram Duranni Peleterii in Vallibus, audientibus Hugone de Ruscel et Willelmo fratre ejus. Duos denarios solvunt de censu cui lex est.
 
Arnaldus de Chinagunt pro uxore sua defuncta concessit 

***** 75 ***** 

unam terre operam et dimidiam aput Sanctum Filibertum in campo Ebroini, audientibus et concedentibus Hugono de Ruscel et Willelmo et Rainardo, quibus pertinebat. 

87. De Ansec. Vers 970 ?

Boso sacerdos ex cenobio Sancti Petri majoris ecclesie dedit monachis Sancti Cipriani alodem suum quod erat in vicaria Linarinse, in villa que dicitur Anseiacus, cum maxnilis, curtiferis, viridegariis, vineis, terris, cultum et incultum, et quecumque ibi habebat. 
Ilem in vicaria Columbario et in villa Poziacus alodem suum cum vineis, terris, cultum et incultum. 

88. De Pociaco. Vers 970 ?

Arbertus dedit monachis Sancti Cipriani complantum sulum in villa Poziaco : ex duabus partibus terra Sancti Martini, ex alia via publica ; retinuit tantum in vita census XII den. in festivitate omnium Sanctorum. 

89. Item. Vers 990.

Segoinus dedit partem alodii sui in villa Pociaco, in vicaria Columbarii, monachis Sancti Cipriani, hoc est III jugera vinearum ; de tribus partibus viis publicis, de quarta alodus Agodini. 
S. Savarici vicecomitis, Aimerici vicecomitis, Bosonis, Rainaldi, Berengarii, Adelelmi, Willelmi, Teoderici, Amalrici et aliorum. 

90. Alia [de alodo in vicaria Brainse]. 994.

Arbaldus et uxor sua Hunberga dederunt de alodo suo monachis Sancti Cipriani in vicaria Brainse, in Nozoliaco et Boyaco, hoc est juctos III de terra arabile ; de duabus partibus terra Sancti Martini, de alia terra Sancte Radegundis. S. Hun- 

***** 76 ***** 

berti, Garnerii, Gosberti, Gosfredi, Goolgeri, Salomoni. Anno VII Rotberti regis. 

91. De Columber. 936 ou 937. 

Guillelmus comes dedit monachis Sancti Cypriani alodem suum quod est in vicaria Salvinse, in villa Columberia, id est castrum cum ecclesia seu edificiis, curtiferis, virdegariis, vineis, silvis, terris, pratis, pascuis, adjacentiis, aquis aquarumque decursibus, cum omnibus ad se pertinentibus et cum mancipiis utriusque sexus ibidem commanentibus. Retinuit tamen usum fructuum solvens censum V sol. ad festum omnium Sanctorum et ut posset redimere si vellet. 
S. Cadeloni vicecomitis, Rorgonis, Hugoni, Hecfridi, Viviani, Agenoni, Aiquini, Eboni, Fulconi et aliorum. Ludovico rege anno I (1). 

(1). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 248. 

92. Item. 928 ou 929. 

Agodinus et uxor ejus Arcantrudis dederunt monachis Sancti Cipriani in villa Columberio inter masnilo et vinea et terra vacante juctos II : de uno fronte alodus Agodini ipsi, ex alia viis publicis ; 
in villa Pociaco inter masnilo et vinea et terra vacante jucto I : ex uno latere terra de ipsa hereditate, de alia terra Sancti Hilarii, alia complantus Agodini, quarto via publica ; 
item in ipsa villa de vinea juctos III : ex una parte alodus Mainardi et Galterii, alia alodus Rainbaudi, duabus viis publicis ; 
item in ipsa jucto I de prato : de uno latere alodus Agodini, de alio rivo uno, de aliis alodus Tetbergane et infantibus suis. 
S. Maingaudi, Rainerii, Alaardi, Silifredi, Bernardi, Rainonis. Radulfo rege Vl anno. 

93. Item. 929 ou 930. 

Item ipse Agodinus dedit monachis Sancti Cipriani in villa 

***** 77 ***** 

Columberio inter masnilo, virdegario, vinea, terra vacante jugera VII et dimidium ; in villa Poziaco inter masnilo, vinea et terra vacante jugera IIII et dimidium. 
S. Aimerici vicecomitis, Savarici vicecomitis, Cadeloni, Arbaldi, Adelelmi, Hecfridi, Lanberti auditoris, Teotbaudi et aliorum. Radulfo rege VII anno. 

94. [De Surim.] Vers 1090.

Aimericus Copeschina, audiente Willelmo Longo, concessit monachis Sancti Cipriani apud Surim in rem Sancti Filiberti partem suam culture que est ad caput ecclesie et decimas pagi illius que ad eum pertinebant tam in vineis quam in terris, et vineas et terras et partem stagni. Hec omnia Garinus Trosseagnel filius ejus concessit,
audientibus Beloto de Claris Vallibus, Willelmo de Baldimento, Ugone de Ruscel, Gaufredo Tapliard , Bruno Ansbert, Petri de Rociai, Johannis Plenicoti. 

95. De Braia. 1060-1108. (Vers 1085.)

Arbertus de Sancto Jovino et Tomasia uxor ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesias de Braia, in honore Sancti Johannis et Sancti Petri constructas, et sepulturam et baptisterium et confessiones et proferendam et decimam de vino et panes et oblationes de Rogationibus, et quicquid offertur ad ecclesias et altaria, et medietatem burgi qui erat et qui inantea futurus erat, et medietatem de venditione et de omni consuetudine burgi, et totum beneficium presbiterale et decimam de terra de ipso beneficio presbiterali, et terram quam tenebat de illo Alboinus. 
S. Willelmi de Mirebello, de cujus erat casamento. S. Arberti et Tomasie et Willelmi filii ipsorum, et Adelaidis et Rainsendis et Elisabet sororum. S. Milonis de Niul, Rotberti filii Frotmundi, Petri de Luchec, Tetmerii Borelli, Rainaldi de Dulcia, Jaquelini Barredi. Philippo rege. 

***** 78 *****
 
96. Item. 1060-1108. (Vers 1090.)

Atelmus de Bosniaco et uxor ejus Rainsendis, filia Arberti de Sancto Jovino, finierunt omnem calumpniam quam faciebant monachis Sancti Cipriani in ecclesiis de Braia et concesserunt illis eas per omnia, et cimiterium et quicquid pertinere videtur ad fedum presbilerale, maxime autem decimam de annona in villa que vocatur Charrue, et totam decimam de vino per totam parrochiam, et burgum sine vicaria et sine omni consuetudine, et terram que pertinet ad altare et terram que sui juris erat a cimiterio usque ad mortuam aquam. 
S. Rainaldi abbatis. S. Stephani Rufi. Philippo rege. 

97. Item. 1086-1121. (Vers 1110.) 

Aimericus Rabastte et uxor ejus Rainsendis concesserunt  monachis Sancti Cipriani ecclesias de Braia et quicquid ecclesiis pertinet, et burgum totum et medietatem vicarie, concedente Aimerico de Faia, cui pertinebat, ita et per omnia sicut Arbertus de Sancto Jovino primus dedit et Atelmus succedens concessit et auxit ; terras etiam que juris ecclesiarum esse videntur per totam parochiam, et illam que tendit versus aquam mortuam, quam illis dederat Atelmus, et decimam de omnibus rebus de Karruo, de Mausum, de Cepeio et de Sunniaco, et decimam de vino per totam parrochiam, de Bissullio vero tentum medietatem decime. 
S. Aimerici et uxoris ejus Rainsende et filiorum suorum Radulfi et … S. Aimerici de Faia, Aimerici filii ejus, Aimerici Sancti Petri decani, Benedicti canonici, Acfredi canonici, Heliagardi, Aimerici de Braia, Gausberti canonici Sancti Petri, Giraudi de Claustro, Rainaldi canonici, Droonis Frotardi, Aimerici de Cambras, Droelini clerici, Gaufredi de Mausum. 

***** 79 ***** 

98. De Olcas. 1007.

Aimericus sacerdos dedit Sancto Cipriano juctum unum de vinea : de duabus partibus terra de ipsa hereditate, tercia terra Sancte Marie, quarta vero via publica ; est autem in pago Pictavo, in vicaria Brainse, in villa que dicitur Olcas. 
S. Aimerici sacerdotis. S. Hunberti, Acfredi, Beraldi, Goolgerii, Bernardi, Gonterii. Regnante Roberto rege XX anno. 

99. De Pollicias. 933 ou 934.

Simon et conjux sua Plectrudis concesserunt monachis Sancti Cipriani in manu domni Martini abbatis alodum suum, id est mansum cum domibus et edificiis, vineis, terris, pratis, arboribus et aliis rebus, et puteo, et quantumcumque ad illos ibi pertinere videbatur ; est autem in pago Pictavo, in vicaria Brainse, in villa que dicitur Pollicias. 
S. Iterii, Gisleberti, Simonis, Raiensoinde, Tettardi, Norberti vicarii, Gautberti, Georgii, Rainoni, Hucberti. Anno XI regnante Radulfo. 

1OO. De Sogum et Venziaco. 960 ou 961.

Fulchoinus abbas concessit monachis Sancti Cipriani alodum suum in pago Pictavo, in vicaria Brainse, in villa que vocatur Sogum, una cum domibus, curtiferis, virdegariis, pratis, pharinarium super fluvium Vuosda et Vernet, et quantumcumque ad ipsum alodum aspicere videtur, et de mancipiis suis Beraldum et fratrem suum Stephanum ; item in pago Briocinse, in vicaria Jaulniacinse, in villa Venziaco, medietatem alodii, que illi ex matre sua accidebat. 
S. Gerorii, Aimerici, Narberti vicarii, Rainaldi vicarii, Geillonis, Rohot, Rotberti. Regnante Lothario anno VII.

*****80 ***** 

101. De Cavaneella et Cavanetis villis. 975 ou 976. 

Fulcherius et uxor sua Aremburgis et filius ejus Rainaldus dederunt monachis Sancti Cipriani de rebus suis que site sunt in pago Pictavo, in vicaria Lauzidunense, in villa que dicitur Cavaneella, hoc est mansum suum, terram arabilem et prata ; 
in villa quoque Cavanetis culturam unam que habet duos mansos cum petris : de IIII partes silvas, de totisque partibus est precinctus de fossatis, de una parte terra Sancti Petri, de alia alodus Garnerii et Girbaldi, de tercia ipsa hereditate, de quarta via publica. 
S. Rothonis, Aimerici, Emmenonis, Drogonis, Tetbaudi, Fulcherii, Rotgerii, Gauterii, Jerorii, Maalranni, Jerard, Rainaldi vicarii, Narberti vicarii, Odonis, Samuelis. XXII anno regnante Lothario. 

102. Item de Cavanedis et Virsiaco. 969 ou 970. 

Witterdus, ex canonica beate Radegundis canonicus, concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in vicaria Laucedunense vel Vareciacinse, in villa que dicitur Cavanedis aut Virsiacus, una cum domibus, curtiferis, maxnilis, virdegariis, vineis, terris, pratis, cultum et incultum, seu quantum ad ipsum alodem pertinere videtur. S. Rainaldi vicarii, Aimerici, Rainoni, Frotgarii, Rohoni, Norberti vicarii, Fulcherii Bosoni, Adelelmi, Walterii, Drogoni, Bernardi. Anno XVI regnante Lothario rege. 

103. Ad Maso. 987-996. 

Aimericus et frater ejus Ramnulfus clericus concesserunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Lausdunense et in ipsa vicaria, vocabulo Ad Maso, hoc est terris, pratis, et de suis mancipiis Rotlandum cum infantibus suis, Andream cum infantibus suis, Bertrannum cum infantibus suis, 

***** 81 *****
 
et quantum ibi videbantur habere ; 
item in alio loco quendam alodem qui dicitur Bribeham, hoc est terris, pratis et unum farinarium, et quantumcunque ibi habebant. 
S. Gisleberti episcopi, Acfredi vicecomitis, Frotgarii abbatis, Berengarii abbatis et clerici, Segoini abbatis, Hugoni prepositi, Arbaudi vicarii, Fulconi comitis, Rotgerii, Wanelonis, Drohonis. Hugone rege (1) . 

(1). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 51. 

104. De Saviniaco. 975 ou 976.

Gerau abbas dedit terram Sancti Cipriani que est in rem Sancti Petri, in villa que dicitur Saviniacus et in vicaria Brainse, per diversa loca terminata, cum vineis, terris, pratis, cultum et incultum, totum cuidam diacono Sancti Petri nomine Bernoni, ut in kalendis novembris solveret censum omni anno sol. I. 
S. Gerau, Adalmari decani, Berengerii monachi, Teutfredi monachi, Godini monachi, Emeni monachi, Drogoni, Anastasii monachi. Regnante Lothario rege anno XXII. 

105. De Suillec. 1060-1108. (Vers 1090.)

Simon Maingodus uxorque ejus Tomasia el Willelmus filius Tomasie concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Suilec cum omnibus rebus ad eam pertinentibus, et quecunque Gaufredus presbiter de Vielnai tenuit, que ad ipsos pertinebant, et hoc quod Albertus Panet ejusque uxor habebant, et quecunque eis in antea ibi daretur illis, et quicquid amplius adquirere valerent. 
S. Simonis Maingodi. S. Thomasie. S. Willelmi Arberti. S. Milonis de Niul, Aimerici nepotis ejus, Rainaldi de Dulciaco, Willelmi Sarraceni, Gaufredi presbiteri ejusdem ecclesie, Rainaldi presbiteri, Alde- 

***** 82 ***** 

berti de Alvernia, Petri Stabuli, Gaufredi prioris, Petri monachi. Philippo regnante. 

1O6. De Polignec. 1060-1108. 

Gaufredus de Calviniaco concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Polignec, cum omni fedo presbiterali et rebus omnibus ad eam pertinentibus, et quandam decimam sui juris, quia ejus uxor in monasterio Sancti Cipriani erat sepulta. 
S. Gaufredi filiorumque ejus, Petri de Mirebel, Victoris et aliorum. S. Launi fratris Gaufredi. S. Normanni nepotis eorum, Willelmi Gisleberti archidiaconi, Rainerii capellani, Launi Otgerii, Willelmi Alelmi. Philippo regnante. 

107. De Dondeseine. 1087-1115. (Vers 1090.)

India de Mirebello cum filiis suis concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam que vocatur Addon Desenne in castellania Mirebellense, et quicquid eidem ecclesie pertinere videbatur, pro redemptione animarum suarum et Hugonis Samueli. 
S. Petri episcopi, Indie, Rotberti Pictavini, Aimerici Salvatgii, Jordanis, Cadelonis, Isderni, Gaufredi, filiorum ejus, qui omnes concesserunt. S. Milonis, Alonis, Mauricii presbiteri, Rainaldi presbiteri de Salvia, Petri Stabuli, Willelmi Burri, Willelmi Saturnini, Aimerici helemosinarii. 

108. De Turagel. 1060-1108. (Vers 1090.)

Gislebertus presbiter concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Petri de Turagel, quam ipse tenebat, et quecunque ecclesie pertinere videbatur, que ipse habebat tunc vel que non habens calumpniabat ; eo tamen pacto ut, quandiu viveret et velle suum esset, teneret, regeret et pos- 

***** 83 *****

sideret ; quod si voluntas monachandi ei eveniret, susciperent eum et haberent ecclesiam e tejus omnia ; si autem in paupertate deveniret, succurerrent ei. Est autem ipsa ecclesia de casamento Arberti de Sancto Jovino et Rotberti filii Indie. 
S. Gisleberti presbiteri, Willelmi de Sancto Savino Sancti Petri canonico, Isemberti presbiteri, Stephani Toarcensium presbiteri. Philippo regnante. 

109. Item. 1087-1108. (Vers 1090.)

Simon Maingodus et Tomasia uxor ejus et Willelmus filius Arberti et Rotbertus filius Indie, Tomas quoque et uxor ejus Aleaidis, et Aimericus et Petrus, fratres Tome, Hugo quoque nepos eorum, filios Arberti de Marciaco, per manum Petri episcopi concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Petri de Turagel, quicquid ad illos de ipsa ecclesia pertinebat, ut quod habebant in dominio, monachi haberent, et quod alii de illis in casamento, monachi responderent de omni oblatione altaris, de proferenda, de baptisterio , de sepultura. 
Iterum concesserunt usque ad sex juctos terre, de suis casamentis, ubicunque eos adquirere potuissent in eadem parrochia, in castellania Mirebellense. 
S. Willelmi Mirebellensis domno, Rotberti Pictavini, Rainaldi de Dulciaco, Milonis, Gisleberti presbiteri, Rotberti de Turagel, Launi militis, Rainaudi presbiteri. Regnante Philippo rege. 

110. Item. Vers 1090.

Rotbertus de Turagel cognominatus reliquid et concessit monachis Sancti Cipriani quicquid in ecclesia de Turagel vel ecclesie pertinens requirebat. 
S. Rotberti et uxoris filiorumque et filiarum, qui omnes concesserunt. S. Simonis Maingodi, Gisleberti presbiteri, Rainaldi presbiteri, Acfredi levite,

***** 84 ***** 

Evrardi, Christofori judicis et filiorum ejus, Willelmi prepositi, Tome, Rainaldi de Dulciaco, Milonis et Willelmi nepotis ejus. 

111. De Capriouls. 1087-1108. (Vers 1095.) 

Petrus Pictavensium episcopus cum consilio et voluntate canonicorum suorum concessit monachis Sancti Cipriani quandam curtem ad jus episcopalem pertinentem, Cabriouls nomine, cum terris et vineis, pratis, pascuis, censualibus et cunctis reditibus suis et omnibus ad se pertinentibus, omniumque consuetudinum, ut monachi de cetero essent rectores et judices, et cuncta reciperent et haberent, exceptis X sol. quos annuatim ad festum sancti Martini pictavine monete tunc currente ipsi et successoribus ejus persolverent. 
S. Willelmi comitis, Hugonis Liziniacensis, Hugonis de Cella, Aimerici decani, Letgerii archidiaconi, Petri archidiaconi, Gaufredi cantoris, Odonis subdecani, Rainerii capellani, Rainaldi Talpe, Guarnerii abbatis, Johannis Meschi, Hugonis de Duiaco, Willelmi de Partiniaco, Petri de Vendro judicis, Helie de Calviniaco. Regnante Philippo rege (1). 

(1) Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 69. 

112. De Gebrorio. Vers 970 ? 

Ansterius concessit monachis Sancti Cipriani in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa que dicitur Gebrorio, de terra sua juctos III et operas III cum mansione et vinea et virdegario, cultum et incultum, et quicquid ad eum pertinebat. S. Ansterii. 

***** 85 ***** 

113. De Rins. Vers 970 ?

Arnulfus et uxor sua Gosburgis concesserunt monachis Sancti Cipriani duodecim juctos vinearum in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa que dicitur Rivis, in terra Sancti Martini ; decem sunt in uno loco, in alio autem duo. 
S. Ademari, Adalgrim, Erberti, Constantini, Rotgarii, Engelbaudi, Rotbaldi, Anastasii. 

114. Vacenas. Vers 970 ?

Adelardus et conjux sua lngelrada et filius eorum lsrahel concesserunt monachis alodum suum in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa Vacenas, hoc est alodium quem emerunt a Johanne, et est media pars alodii qui fuit Segoino ; ex una parte terra Sancti Jovini , alia alodus ipsius Adelardi, tercia plurime partes de ipsa hereditate, quarta via publica, 
S. Adelardis, S. lngelrade, S. Israhelis. 

115. Ad illum Mansum. 914.

Arnulfus diaconus Sancti Petri concessit monachis in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa que dicitur Ad illum Mansum, id est alodem cum domibus, edificiis, curtiferis, vineis, terris, et quantumcunque inibi habebat. 
S. Arnulfi diaconi. S. Reinfredi vicarii, Rainarii, Girardi, Teotmundi, Madalberti, Adalardi, Ratfredi, Amalberti, Dodoni. Anno XVII Karolo regnante (1). 

(1). En 914, les années de ce règne étant comptées de la mort d'Eudes , arrivée le 1 ou le 3 janvier 898, époque où Charles le Simple réunit toute la monarchie. 

116. De Charai. Vers 1090.

Tomasa filia Bosonis Borrelli et Willelmus filius Arberti et suus, et filie itidem ejus Rainsendis, Alaadis el Helisabet 

***** 86 ***** 

concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Charai et fedum presbiterale et quicquid ecclesie pertinere videbatur, et illam scilicet partem quam habebant et quam Isembertus de Ansec et fratres ejus auferebant 
S. Simonis Maingodi, Rainaldi de Dulcia, Martini de Charai, Gaufredi prioris, Isemberti presbiteri, Hunberti juvenis (1). 

1. L'acte original existant aux archives du département de la Vienne supplée à l'insuffisance de cet extrait. Il est rédigé en ces termes : 
Notum est omnibus fidelibus quod omnipotens Dominus fit remunerator largus pauca etiam pro eterna vita largientibus. Quapropter ego Tomasa nomine, filia Bosoni Borrelli, cum filio meo Willelmo ac filiabus Rainsent et Aalaz et Helizabet necnon marito meo Simone Maingol auctorizantibus, trado ad locum Sancte Marie et Sancti Cypriani et fratribus ibi Deo servientibus ecclesiam que Charaai vocatur. Quod ut facerem, Arbertus primus maritus meus, dum adviveret, domno Rainaldo abbate ac fratribus supradicti loci suadentibus, humiliter rogavit. Do igitur illis omnia que ad fedum presbiteralem pertinent, et illam videlicet partem quam abebam, et aliam quam Isembertus de Angec ac fratres ejus me calumniante auferebant. 
Quicumque ergo hanc donationem nostram infringere voluerit, iram omnipotentis Dei nisi penituerit incurrat, et cum Datan et Abiron in inferno lugeat, ejusque presuncio irrita fiat, insuper centum auri libras componat. 
Fuerunt huic igitur donationi presentes legitimi testes quorum hec sunt signa et nomina. 
S. Tomase. S. Willelmi filii ejus. S. Rainsendis. S. Aalaidis. S. Helisabet, filiarum ejus. S. Simoni, mariti ejus. S. Rainaldi de Dochai. S. Martini de Charaai. S. Gaufredi prioris. S. Hugonis monachi. S. Hucberti juvenis. S. Isemberti presbiteri. 

117. Item. 1060-1108. (Vers 1090.)

Martinus, concedente uxore sua et filiis, concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Martini de Charai et terram et decimam et sepulturam et que ad altare offerebantur, et quicquid erat vel est de feodo presbiterali. Concesserunt et firmaverunt hoc Isembertus de Ansec et pater ejus Ugo, de quorum casamento hec tenebat. 
S. Ludovici domni de Chenepchec, Isemberti de Novavilla, Ademari monachi, Gosberti monachi, Borrelli monachi. Philippo regnante. 

***** 87 ***** 

118. De Millec. 932-936.

Froterius episcopus dedit monachis Sancti Cipriani alodem suum in vicaria Toarcinse et in pago Pictavo, in villa que dicitur Miliacus, ecclesiam Sancti Severini et quicquid ecclesie pertinebat et quantumcunque ibi videbatur ipse habere, et de mancipiis suis Dominicum cum uxore sua et infantibus suis, Landuinum cum nepotibus suis, Warnerium ceterisque aliis. 
S. Teotelonis archiepiscopi Turonensis. S. Richardi archidiaconi, Petroni, Hecfridi, Launoni, Bosoni, Willelmi Pictavorum comitis, Savarici vicecomitis, Cadelonis, Lanberti auditoris. Regnante Radulfo rege. 

119. Item. 954-986. (Vers 960.)

Constantinus et frater suus Tetbaudus et Mainardus vendiderunt abbati et monachis Sancti Cipriani alodem suum quantumcunque habebant in villa Miliaco, que est in vicaria Teneacinse vel Toarcinse. 
S. Alboini, Garini, Geraldi, Duranni, Airaudi, Tealdi, Arnaldi vicarii, Guntardi vicarii. Lothario regnante. 

120. Item. 1060-1068.

Gaufridus Pictavinus dedit monachis Sancti Cipriani alodem suum quod habebat in Milliaco, quantum ibi videbatur habere, et omnes consuetudines quas habebat in omni terra eorum ; 
item in villa que vocatur Pusiacus medium juctum de prato ; 
item in villa Gragoni juctos duos de prato. 
S. Gaufredi, qui hec fecit. S. Girberge matris sue. S. lndie uxoris ejus cum infantibus suis, qui omnes concesserunt : Rotberti, Ganeleni, Jordani, Hisderni, Hugoni, Alexandri, Gaufredi , Aimerici, Mahildis sororis eorum. S. Bartholomei archiepiscopi, Aldeardis, Aimerici Borrelli, Petroni Gazelli et uxoris 

***** 88 ***** 

sue Josce, Petroni de Luchiaco. Regnante Philippo rege. 
Similiter firmaverunt conventionem Giroardi presbiteri, quam fecit cum eis de omnibus alodiis suis. 

121. Item. Vers 1080. 

Ludovicus de Chenepchec omnes consuetudines quas requirebat juste sive injuste in terram que pertinet tota ad Miliacum, reliquid monachis Sancti Cipriani, ut nunquam amplius ab eo neque a successoribus ejus requirerentur. 
S. Ludovici et uxoris ejus Margarite. S. Emenonis, Raginaldi, Walterii, Ludovici et Aglantine. S. Aloni Gisbaldi, Petri Girberti ; Gauterius Ramnulfus, Unbertus Meschinus, Petrus sacerdos, Fulco de Lachinal. 

122. De Gragone. Ugonis de Pocec. 1142-1150. 

Qui Dei misericordiam adipisci desiderat, debet sancte ecclesie ac Christi pauperibus sua propria largiri, et aliorum dona devota mente ad utilitatem anime sue amicorumque suorum misericorditer supplere. 
Quapropter ego Ugo de Pocec concessi monachis Sancti Cipriani Pictavensis in villa Salvie, pro redemptione anime mee parentumque meorum, decimam quam eisdem donaverant Ganelo Deforis et magister Gaucherius frater ejus, que de fedo meo erat, et quia monachi dederunt michi in caritate XIII libras et V solidos, videntibus testibus Cleopa priore de abbatia, Willelmo de obedientia Salvie priore, Rainaldo Alboini, Willelmo de Rupe de Chiezeis, Johanne Gula de Lupo. 
Deinde vero confirmavi hec apud castrum de Salmur in turre consulis. Confirmaverunt et uxor mea Susanna et duo filii mei Jaquilinus et Petrus dueque filie mee Airois et Alealdis, ut absque calumpniis in perpetuum habeant monachi et possideant. 
S. Ugonis. S. Susanne. S. Jaquilini et Petri. S. Airois et Afealdis. S. Arnaldi de Avrilec, Goffredi Clarebaut. S. Garini. S. Willelmi Anglici. 

***** 89 *****
 
S. Durneis. S. Johannis Gula de Lupo. Lodovico rege regnante, Gisleberto Porree Pictavensi episcopo, Gaufrido Andegavorum comite. 

123. Convenientia de Segeenai. Vers 1102.

Bernardus abbas et monachi Sancti Cipriani concesserunt Arberto Coisino terram de Segenei, quam Senegundis nobilis monachis dedit et alii plures, et est in vicaria Kanabinse et in parrochia eadem. Hanc terram habuit Tetbaudus pater suus, et hanc concesserunt filio quatinus, quociens abbates mutati successerint vel heres successerit aut mutatus fuerit, pro casamento illo C. sol. abbati daret, et cum abbate et monachis quasi unus de propriis militaribus famulis equitaret cotidie si necesse esset, et haberet sicut alii prebendam suam. 
Concesserunt quoque ei habere domum in burgo suo. 
S. B. abbatis, W. prioris, Willelmi Ulrici et aliorum. S. Willelmi domni de Mirebello, Tetmerii Borrelli, Manselli, Piloquini fratris Arberti, Willelmi de Caimbris, Alonis Natalis, Arberti Rotgerii, Milonis, Rainaldi de Dulcia, Willelmi, Benedicti Cocci, Rainaldi Villani, Airaudi Agnelli. 

124. De Campaniaco Sicco. 928 ou 929.

Bernardus concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum quod est in pago Pictavo, in vicaria Toarcinse, in villa Campaniaco nomine, hoc est mansus cum curtile et vinea et terra arabili et molendino et quantumcunque in ipsa villa habebat : de uno latere terra Sancti Martini, de alio terra Sancti Filiberti, de duabus partibus viis publicis ; 
item in alia villa nomine Craimarci mansos duos terra arabili et silva, et quantumcunque in ipsa villa visus est habere. 
S. Aimerici vicecomitis. S. Otberti, Simoni, Gautberti, Emmenonis, Ramnulfi, Aimerici. Anno VI regnante Radulfo. 

***** 90 *****

125. Item. 961 ou 962. 

Aleaidis concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Toarcinse et in eadem vicaria, in villa Campaniaco nomine, unum mansum terre per diversa loca, et quantumcunque in ipsa villa videbatur possidere. 
S, Aleadadis, S. Rainaldi, Radulfi, Aimerici, Arberti, Alboini, Rotgarii, Ingelbaudi, Vtberti, Algrimni, Andree, Anstasii , Ingelraudi. VIII anno Lotharii regis. 

126. Gragoni. 932. 

Isembertus et uxor sua Oda dederunt cuidam Joseph nomine locum ad extruendum molendinum per medium in proprio alodo, in villa Gragoni, in vicaria Salvinse, super ripam fluminis quod dicitur Kadelena. 
Concesserunt hec Petrus filius, prepositus Sancti Petri, Rotbertus frater ejus, Maingaudus vicarius Pictavensis, Adalardus vicarius. S. Israel. 
Ipso die acta sunt hec quo reddidit Guillelmus comes potestatem Sancti Petri Frotherio episcopo post mortem Eboli patris sui, anno Domni DCCCCXXXII (1), regnante Radulfo rege (2). 

I. Cette date contredit l'assertion de Besly et des autres historiens qui font vivre Ebles jusqu'en 935 ; d'autre part elle est en désaccord avec l'acte 528 ci-après, 
2. Publié par Besly, Histoire des comtes de Poitou, p. 248, et Evêques de Poitiers, p. 50. 

127. De Aler vel Collis Vinalis (3). Vers 980 ? 

Aldresohendis femina concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in villa que vocatur Alerius, 

***** 91 *****
 
vineis, terris et quantumcunque in ipsa villa ad eam pertinebat. 
S. Aldesohendis. S. Ademari filii ejus. 

3. Alerius est l'ancien nom de Saint-Clair en Loudunais. Les mots vel Collis Vinalis, qui ne sont pas dans l'acte, paraissent avoir été mal à propos mis dans le sommaire après De Aler, comme si ce lieu était le même que Valer villula de la viguerie de Thénezay, mentionné dans l'acte suivant. 

128. Item. 966 ou 967.

Rainoardus et conjux ejus Rengardis concesserunt monachis Sancti Cipriani de alodiis suis in vicaria Teneacinse, in villulis Valer scilicet et Collis vinalis, cum terris, curtiferis, pratis, aquis, virdegariis ; 
et in villa Scuriacus, in vicaria Vicoveonense, cultum et incultum, quantum ibi habebant. 
S. Petri episcopi, Maingaudi, Bosonis, Seguini, Adraldi, Ingelelmi, Rainoni. Lothario regnante anno XIII (1). 

(1). Cette pièce est transcrite une seconde fois f° 109 r° avec ces deux légers changements : Valeria au lieu de Vater et Vicovedoninse au lieu de Vicoveonense. 

129. Item. Vers 970 ?

Conventionem fecerunt abbas et monachi Sancti Cipriani cum Fulcone de terra que vocatur A Clos Lunaut vel Vinalt et dividitur cum terra Ganeloni, ut unoquoque anno persolvat ad monachos IIII sextarios frumenti et alios IIII propter beneficium monasterii. Si quis ejus proximus fuerit qui hoc conventum cum monachis tenere voluerit, si monachi voluerint et eum in sua fidelitate manere viderint, quandiu vixerit per hoc conventum eam teneat. 

130. De Gragoni. 963-975.

Nobilis quedam mulier Oda nomine, pro redemptione anime sue et senioris sui Isemberti, consensu etiam et voluntate filii sui domni Petri Pictavensium episcopi, necnon fratris ejus Rotberti, concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum quod erat in vicaria Salvinse, in villa que vocatur 

***** 92 *****
 
Gragonus, una cum terris, domibus, edificiis, cum ecclesiola lignea in honore Sancti Salvatoris, et pharinarium in flumine Kadelena nomine, quod quidam vir nomine Joseph edificaverat in alodo ipsius mulieris proprio. Alodium ergo totum et quicquid ad ipsum pertinebat, et quicquid ibi habebat cum pharinario concessit. 
S. Ode, qui hec fecit. S. Petri filii sui et Rotberti fratris ejus. S. Gisleberti archidiaconi, Maingaudi vicarii Pictavensis. S. Adalardi vicarii Salvinsis et filii sui Israhel, Fredegisi, Isemberti, Willelmi comitis, Cadeloni vicemitis. Regnante Lothario rege (1). 

1. Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 49. 

131. [ltem.] 1117-1137. (Vers 1120.)

Propter malas consuetudines vicarie removerunt monachi molendinum in terram suam propriam et liberam, quod vicarii voluerunt contradicere, set non prevaluerunt, juditio domni W. et procerum ejus superati. 
Gaufridus prepositus, magister Hilarius, Tomas de Marciaco, Alboinus de Sanaciaco, Gauterius de Regniaco, Ademarus Paniculus, P. abbas Guasc. (2), W. de Sancto Saturnino, Gaufrido Barrato, Auberto helemosinario, Constantino monacho, Aimerico Augard, Gauterio de Malaun. Rege Ludovico, duce Willelmo, episcopo Willelmo. 
2. Guasco ou Guasconus, surnom de Pierre II : Huic (Bernardo) successit Petrus et alius Petrus Post eum Guasconus (chronique de Saint-Maixent, dans le Nova biblioth. manuscript. libr. du p, Labbe, t. II, p. 216), Il était prieur de Saint-Georges de Vivonne vers 1105. Voir ci-dessus n° 75. 

132. Item. 963-975. 

Siguenfredus et uxor sua Gerberga concesserunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, inter duas villas, Gragonem scilicet et Lucus, cum 

***** 93 *****

 domibus, curtiferis, virdegarium, terris, vineis, pratis, cultum et incultum , et quicquid ibi habebant. 
S. Siguenfredi. S. Petri episcopi, Gisleberti archidiaconi, Alduini clerici, Ademari clerici, Segoini clerici, Adelardi, Aimerici, Rainaldi vicarii, Anstasii, Engelbaudi, Berengarii archidiaconi, Arberti vicecomitis, Aimerici filii ejus, Savarici fratris ejus. Lothario regnante. 

133. De Buxeria. Vers 960.

Ademarus sacerdos concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa que nuncupatur Buxeria, id est de vinea juctos III ; ex duabus partibus alodus Amelii laici, tercia terra Sancti Petri, quarta semite currentium.  
In villa ad Luniaco cessit alodem suum, masnilos cum curte et virdegario, vineis et terra arabili per diversas terminationes et quantumcunque ibi habebat ; 
item alodem suum inter Luniaco et Luccus, de terra V juctos ; 
in villa Gragoni similiter de alodo juctos IIII ; 
item duos juctos de vinea ad calcatorium Landrici : censum ad festum sancte Radegundis solvendum VIII den. per annos singulos. 
Cessit iterum in villam que dicitur Luccus unum masnilum cum arboribus et virdegario, et quantum in ipsa villa ad ejus partem pertinere videbatur, id est medietas de vineis scilicet, terris , cultum et incultum et cetera ; 
in alio itidem loco, in pago Pictavo, in villa que dicitur Vallo, alodem suum cum masnilo et uno farinario et pratis et terra arabili, ea ratione ut, quandiu viveret soror sua Oda cum infantibus suis, haberent, ad festum sancti Cipriani censum XII den. solventes ; post obitum vero illorum ad supradictum locum absque ulla tarditate rediret. 
S. Ademari sacerdotis, Rainaldi vicarii, Engelgis, David, Odoni, Otholanni, Girardi, Giroardi, Euvrerii, Ramnulfi. 

***** 94 *****

134. De Buxeria. Vers 1085. 

Beatrix, monasterii Sancte Crucis sanctimonialis, concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa que dicitur Buxeria, terris, pratis, vineis, totum quod ad eam pertinebat, eo videlicet modo ut quamdiu viveret libram panis et eminam vini omni die acciperet, et post obitum suum omni anno memoriam ejus facerent. 
S. Beatricis. S. Stephani Rufi nepotis sui. S. Stephani filii sui. S. Airaudi, Ademari. 

135. De Luc. Vers 1000 ? 

Adalbertus et filia ejus Oda vendiderunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa que vocatur Luc, hoc est pratis, terra arabile et medio farinario quod vocatur Calcasaco ; 
item in villa Luiniaco de vinea opera una : de duabus partibus terra Sancti Hilarii, tercia terra Sancti Petri, quarta alodus Tetbaudi. 
Precium autem fuit XX sol. 
S. Odoni, Bernardi, Arnulfi, Hengelgerii, Odolani, Giroardi, David, Willelmi, Ysardi, Aldefredi. 

136, Gragoni. 988-1031. 

Petrus et frater suus Lanbertus et alii vendiderunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in vicaria Salvense, in villa Gragoni, hoc est opera I et media de terra arabile ; de tribus partibus terra de ipso alodo, quarta vero terra Sancti Cipriani usque in fluvium qui dicitur Cadisinila. 
Precium fuit V sol. et I d. 
S. Petroni et fratris sui Lanberti, Rainaldi, Letberti. Rotberto rege regnante. 

137. Gragoni. Vers 1000 ? 

Raino et uxor sua vendiderunt monachis Sancti Cipriani 

***** 95 *****
 
unum opus prati in villa Gragoni circa fluvium Kadelena, ipsa aqua currente per medium ; 
precium fuit VI sol. 
S. Rainoni. 

138. Lucus. 988-1031.

Constantius et uxor sua Utulgardis concesserunt monachi Sancti Cipriani alodem suum in vicaria Salvinse, in villa que vocatur Lucus ; hoc est tres juctos de terra arabili ; de duabus partibus terra Sancti Petri, de alia terra Sancti Hilarii, quarto divisio ipsius terrei que appellatur campus Radulfi. 
S. Constantii et Utulgardis uxoris ejus. S. Utulrici clerici, filii ejus, Jamoni fratris ejus, Rotgerii fratris ejus, Nive sororis eorum. Regnante rege Rotberto. 

139. Gragoni. Vers 1000 ?

Ulricus clericus concessit monachis Sancti Cipriani de alodibus suis in vicaria Salvinse, in villa Gragoni, hoc est de terra arabili quantum videbatur habere et V opera de prato, et quicquid ei succedebat de fraternitate sua. 
S. Ulrici. S. Jammoni et Rotgerii fratris sui, Gulfredi et Nive uxoris ejus, Oolardi presbiteri, Stephani de Palu, Benedicti Bastardi. 

140. Gragoni. 988-1031. (Vers 1015.)

Eulardus presbiter et femina ejus Adalgardis, et filii eorum, Warinus, Gavalterius, Rainaldus, Airaldus et Stephanus, et Aldeardis soror eorum, concesserunt monachis Sancti Cipriani totam terram illam quam comparaverant apud Gragonem circa fluvium Kadelena. 
Commutationem fecerunt monachi Sancti Cipriani cum plurimis hominibus de terris suis apud Gragonem : cum Constantio, Staivo, Gunterio et filiabus suis, Alduino, Christophorus, Racfredo, Constantia, 

***** 96 *****

David, Nicia, Rainone, Alehendis, Adalburgis, Alpaiz, omniumque parentum illorum.
Dedit interea Constantius abbati et monachis medium juctum de prato et media opera : ex tribus partibus de ipsa hereditate, quarta parte terra 0rizoni, et econtra dederunt monachi Constantio et filiis ejus de prato medium juctum et media opera : ex uno capite terra Ademari, de alia terra 0rizoni, de duobus ex ipsa hereditate.
Dedit etiam Alduinus et Christophorus et Racfredus et soror eorum Constantia de terra arabile III operas : de tribus partibus terra Sancti Cipriani, quarta terra Ademari. Enimvero dederunt monachi Alduino et parentibus suis operas III de terra arabile : ex tribus partibus de ipso alodo, quarta parte terra Ademari. Hec commutatio est de terra Sancte Radegundis. 
S. Maingaudi, qui hoc scriptum firmavit, Senegundis matris Sue, Beliardis abbatisse, Geile, Ermengardis, Gauzleni archidiaconi, Aimerici archidiaconi, Aimerici clavigeri, Ai- merici prepositi, Durandi, Rotgerii cantoris, Aimerici prefecti, Gautberti cellerarii. Regnante Rotberto rege. 

141, De Gragoni 1073-1100. (Vers 1090.)

Inter monachos Sancti Cipriani et Rainaldo de Podio 0llant et fratribus ejus fecerunt commutationem de terris suis. 
Rainaldus accepit terram de Valledoiram prope Mirebello, que erat alodus Sancti Cipriani, et monachi terram que erat ante molendinum de Gragone, quam habebat in casamento a Tomasa et Willelmo filio Arberti, et ipsis concedentibus factum est ita.
S. Rainaldi abbati, Stephani prioris, Petri Barra. S. Simonis Maingodi, Tomasie, Willelmi Arberti. S. Rainaldi de Podio 0llant. S. Milonis, Launi filii Atonis, Renaldi de Dulcia, Alboini servientis. 

142, De quiptantia molendini Gragoni. 1087-1100. 

Bertramnus de Muntcontur et uxor ejus et filii proceres- 

***** 97 *****
 
que eorum affizaverunt (1) pro amore Dei molendinos de Gragone, qui sunt monachis Sancti Cipriani, ut nichil mali facerent hominibus qui ad ipsos venirent, neque ipsos neque annonam eorum, quamdiu intra clausuram molendinorum essent, comprehenderent, nec quicquam nocerent ; in adventu vero vel reditu, non. Quod si famulus monachorum annonam alicujus conduceret ad molendinum rogatus vel remuneratus, ipsum et annonam et asinos, quamdiu in ejus conductu forent, similiter per omnia affizaverunt. Quod si eis aliquid foris fecissent eis monachi vel homines eorum, nunquam propter hec vel pro aliqua occasione lederent molendinos. Si vero aliquis molendinos infringere presumpsisset, vel que infra essent invadere, vel famulis monachorum nocere, vel que in conductu habuissent in eundo seu in redeundo invadere, justitiam competentem se facturos promiserunt. 
S. Bertranni de Montcomtur. S. Damnete uxoris ejus. S. Petri, Philippi, Rotberti, Bertranni, filiorum ipsorum. S. Bodini Beliardi, Gauterii de Marchonai, Aimerici Flocelli, Arberti de Sazai. Philippo regnante (2). 
 
(1). Dans le glossaire de Du Cange affidare, assurer. 
(2). Philippe I ayant régné de 1060 à 1108, la date à assigner à cette pièce serait bien vague si l'original, plus explicite, n'apprenait que l'engagement a été pris par Bertrand de Moncontour entre les mains de l'abbé Renaud, sous l'épiscopat de Pierre Il, c'est-à-dire de 1087 à 1100. Voici le texte intégral de la charte originale : 
Quicquid respectu pietatis geritur, et hic auctorem suum adjuvat et in futuro oblatum ei fructum retribucionis apportat. 
Quamobrem ego in Dei nomine Bertrannus de Mont Comtur, pro redemptione animarum patris mei et matris mee, ego et uxor mea filiique mei, consilio fidelium nostrorum, pro redemptione animarum nostrorum omniumque parentum nostrorum, affizamus in perpetuum molendinos de Gragone monachis Sancti Cypriani in manu Rainaldi abbatis, ut nichil ibi mali faciamus hominibus qui ad molendinos venerint, neque ipsos neque annonam ipsorum comprehendamus quamdiu intra clausuram molendinorum fuerint, nec quicquam noceamus ; in adventu tamen et in reditu suo custodiant se a nobis. Quod si famulus monachorum annonam conduxerit alicujus ad molendinum rogatus vel remuneratus, ipsum et annonam et asinos, quamdiu in ejus conductu fuerint, similiter per omnia affizamus. Item si aliquid nobis foris fecerint monachi, nunquam propter hoc ledemus molendinos neque pro aliqua occasione. Quod si etiam homines ipsorum foris fecerint, nec propter eos aliquid molendinis mali faciemus. Si autem aliquis presumpserit ipsos molendinos infringere, vel que infra fuerint invadere, vel famulis monachorum, et que in conductum habuerint ad molendinum venientes aliquid nocere, faciemus illis justiciam competentem. 
Et hoc affizamus et promittimus a nobis et a nostris ita in perpetuum propter amorem Dei custodiri, ut et ipsi monachi pro nobis et pro amicis nostris vivis et defunctis generales faciant orationes. 
Ut autem inconvulsum maneat quod statuimus, propriis manibus et legitimorum virorum qui affuerunt firmavimus. S. Bertranni et uxoris ejus Dannete et filiorum ipsorum Petri, Philippi, Rotberti, Bertranni. S. Bodini Beliardi. S. Galcherii de Marconnai. S. Aimerici Flocelli. S. Arberti de Sazai. Regnante rege Philippo, Willelmo duce, Petro Pictavensium presule.

***** 98 *****
 
143. De Buxeria. 1117-1137. (Vers 1120.)

Pipinus filius Stephani de Pozuls dedit monachis Sancti Cipriani terram suam cultam in pluribus locis ad la Buxeria juxta terras ipsorum monachorum, via Mirabilensi mediante ; vinee etiam inibi sunt. Concesserunt hoc Petrus de Chaoppa et uxor ejus Rangeria filiique ipsorum, quorum est census XII den. ad Natale Domini. 
Audierunt Tomas de Marciaco, Gaufredus cantor, Rainaldus archipresbiter, Rotbertus Ascelinus, P. de Barra. Rege Ludovico, W. duce, W. presule. 

144. [De Salvia.] 988-1031. (Vers 1030.)

Placemia nobilis concessit monachis Sancti Cipriani in manu Constantini abbatis, pro anima sua patrisque sui Gauterii Tescelini et matris Aldeardis de Monte conjugisque sui Jordranni filiorumque suorum Petri et Aimerici, apud Salviam terram suam, que est inter viam qua itur ad vadum, et caput ecclesie Sancti Clementis. 
Testes Constantinus abbas, Airaudus monachus, Ato, Maingodus legis doctor, Aimericus archidiaconus, Gauberti cellararii, Bodini Beliardi, Gauteri de Marconai. Rotberto rege (1). 

(1). On a lieu d'être surpris que Bodin Béliard et Gauthier de Marconnay, qui ont souscrit la charte ci-avant de Bertrand de Moncontour (n° 142), donnée sous le règne de Philippe Ier, de 1087 à 1100, paraissent sous le règne du roi Robert, avec Maingaudus, legis doctor, qu'on a vu figurer parmi les souscripteurs d'un acte de 1068-11073 (n° 16). La donation de Placentia devrait donc être rapportée au règne de Philippe Ier, si l'on ne voyait au nombre des témoins Aimeri, archidiacre, qui paraît en cette qualité depuis 1007 jusque vers 1040. C'est donc sous toutes réserves que nous pous en tenons à la lettre de notre texte et que nous plaçons cet acte à la fin du règne de Robert, c'est-à-dire vers 1030. La présence de l'abbé Constantin n'aide point à la solution de la question, aucun document ne prouvant que Foucaud, son prédécesseur, ait encore vécu à cette époque. 
 
***** 99 *****
 
145. De Salvia. Vers 1090.

Rotbertus de Castilione concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Salvia cum omni fedo presbiterali, et de meliori terra quam ibi habebat, quantum opus esset ad sex boves per duas sationes, et molendinarium unum et VI juctos de pratis, quatuor essent de melioribus que ibi habebat, et duos juctos de vineis. Hanc donationem fecit cum eo neptis ejus Maentia, que fuit filia Gainelli et uxor Airaudi de Montehoiranno.
Audierunt et viderunt hec Mauricius de Apulia et Andreas li Meschins et Aimericus Baldena. S. Rotberti. S. Aimerici. S. Guillelmi. 

146. Item. 1060-11O8. (Vers 1090.)

Gaufredus filius Rorgonis et uxor ejus Maentia ecclesiam de Salvia cum omni fedo presbiterali et terram ad sex boves per duas sationes et de meliori, et molendinarium et sex juctos de pratis, IIII de melioribus, et duos juctos de vinea, sicut supra digestum est, concesserunt monachis Sancti Cipriani. 
S. Bovonis de Ungria, Ardredi, Ramnulfi de Castilione, Gaufridi de Brienzun, Aimerici Esperuns, Arberti prepositi, Paulini, Aimerici Baudaina, Hoolrici de Pelevezi. Regnante Philippo rege. 

***** 100 *****
 
147. Item. 1060-1086. (Vers 1085.)

Arbertus de Sancto Jovino et Tomasia uxor ejus et Willelmus filius eorum concesserunt monachis Sancti Cipriani domum suam quam habebant juxta ecclesiam de Salvia, et monachi concesserunt illis de altera parte in ecclesia facere hostium, ita ut non eveniret eis malum. 
Iterum concesserunt Arbertus et uxor sua de toto cimitterio ipsius ecclesie medietatem burgi qui edificabitur et omnium consuetudinum que inde exirent ; item ut stagnum facerent in quodam loco sub ecclesia, ubi ex una parte terra sui juris erat, ex altera sue uxoris, et ibi facerent molendina, si vellent. Sin autem in antiquis ubicunque tamen de suo facerent, exinde postmodum medietas illorum esset de stagno, de aqua, de piscatoria, de molendinis, et quicquid in ipsis edificiis ex tunc esset necessarium communiter procuraretur, et servientes molendinis communiter mitterentur et utrisque facerent fidelitatem. 
S. Arberti et Tomasie uxoris ejus et Willelmi filii ipsorum. S. Willelmi de Mirebello et Jaquelini Milonis de Niul, Rotberti filii Frotmundi, Petri de Luchec, Rainaldi de Dulcia prepositi Salvie, Barredi, Tetmerii Borrelli. Philippo regnante, Isemberto episcopo . 

148. Bertranni de Salvia. 1087-1100. 

Bertrannus de Montcomtor cum uxore sua Damneta et fratribus suis concessit monachis Sancti Cipriani pro animabus suis et parentum suorum omnes consuetudines suas quas in Salvia habebant, uti haberent quicquid habebant, et adquirerent quicquid adquirere valerent, liberaque essent omnia illorum tam adquisita quam adquirenda ab omni consuetudine illorum et omnium heredum suorum. 
S. Bertranni et uxoris sue Damnete et filiorum ipsorum Petri, Philippi, Rotberti, Bertranni. S. Gervasii et aliorum fratrum suorum. 

***** 101 *****
 
S, Arduini Orbati et Alonis filii ejus, Arberti de Sazai, Bodini Beliardi.. Aimerici Loresi, Aimerici Flocel. 

149. Item de Salvia. Vers 1095.

Jachelinus et uxor sua Aleaidis, et Ugo filius et Maria filia eorum, concesserunt monachis Sancti Cypriani liberaliter absque calumpnia molendinum quod est inter vadum de Salva et molendinum de Gragone, et percursum ejus et aquam et pratum et ortum et virgultum et quicquid habebant ultra, et duos junctos vinearum in clauso de Salvia et decimam de ipso clauso, et quatuor modiatas terre in tribus locis ultra rivulum de Sapllec, et quicquid ex casamentis eorum adquirere valuerint ; ita tamen ut hominium non perderent nec debita servitia. Ea etiam conditione fecerunt hoc, ut semper in ipsa ecclesia Sancti Johannis duo fratres consisterent, qui Dei servitium adimplere valerent. 
S. Jaquilini et Aleaidi uxoris ejus infantumque eorum Ugonis et Marie. S. Willelmi de Mirebello, Stephani de Maireniaco, Willelmi Ulrici, Bertranni de Salvia, Pagani avunculi uxoris Jaquilini, Bruni prepositi, Bonini de Salvia. 

150. Sancti Laurentii. 1047-1086. (Vers 1085.)

Basilius agnominatus Cabocius semetipsum ad monachum tradidit, et jubente domno lsemberto episcopo concessit monachis Sancti Cipriani quicquid ad se more illo in ecclesiis Sancti Petri et Sancti Laurentii super Sevriam pertinebat, tam in oblationibus quam in omnibus rebus, etiam et sepultura. 
Iterum concessit eis terram de la Varena, cultam et incultam, prata, pascualia, arbores el alia : ex una parte burgo clauditur, alia via Mauritani,  alia circumflexione fluminis ; 
item in ipsa villa ad fontem Fruschebaudi proprios ortos, 
Item concessit terram de Girarderia totam cum silva, et habitacula, prata, pascua, culta et inculta, cum omnibus adjacentiis, 
S. Isemberti episcopi, Petri archidiaconi, Rainaldi (Radulfi), 

***** 102 *****
 
de Maloleone, Savarici prepositi sui, Gaufredi presbiteri, Frodini, Hunberti Bertoni, Samsueli. 

151. [Item.]  1108-1115. 

Hermannus Baiverius de Mallebrario concessit monachis Sancti Cipriani apud Sanctum Laurentium, de bosco foreste ad se calefaciendos quantum duo asini portare cotidie valerent, et ad grangias et officinas eorum reedificandas quantum opus fuerit.
Testes sunt Gaufredus presbiter Sancti Laurentii, Johannes Mallebrari prior, Willelmus de Boello, Aimericus Enjobaudi, Morinus Tescelini, Aimericus Flicheta, Vivianus forestarius, Aubertus de Trochia, Gaufredus clericus de Trochia, Isembertus presbiter, Paganus vicarius Sancti Laurentii, Johannes Aitaldus, Stephanus Simon. Ludovico rege, presule Petro. 

152. De ecclesia Sancti Laurentii super Sevram. 1085. 

Isembertus Pictavensium episcopus ecclesiam in honore Sancti Laurentii in Toarcensi archidiaconatu fundatam, ad fiscum juris episcopalis pertinentem, magna vi, magno conatu, magno etiam suo labore et magno sumptu rerum suarum manibus laicorum eripuit, consilioque majori atque utiliori, clericorum suorum consensu atque consilio prefatam ecclesiam cum omnibus rebus eidem ecclesie pertinentibus per manum Rainaldi abbatis monachis Sancti Cipriani concessit omni tempore possidendam. 
S. Isemberti episcopi, Petri archidiaconi, Aimerici decani (1), Radulfi archidiaconi, Aime- 

***** 103 ***** 

rici archipresbiteri, Gaufredi cantoris, Odoni cellerarii. Philippo regnante (2). 

(1). D'après le Gallia christiana, t. II, col. 1214, Humbert, prédécesseur d'Aimeri, existait encore, et Isembert II, évêque de Poitiers, est mort en 1086 ; l'espace de temps auquel se rapporte la présente charte serait donc compris dans cette même année. 
(2). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 66. 

153. Judicium de supradicta ecclesia. 1086.

Monachi Sancti Michaelis supradictam ecclesiam ante domnum Isembertum et ejus conventum in diebus Pentecostes ratiocinabantur, dicentes quod ipse illis solis hanc ecclesiam promiserit se daturum ; audientibus Odone cellerario et Radulfo et Gaufredo archidiaconis et Aimerico archipresbitero. Episcopus vero cepit non solum denegare, sed etiam jurare se nunquam illis ecclesiam illam promisisse.
Testes quoque parati fuerant jurari se nunquam audivisse. Willelmus Sancti Michaelis abbas et prior suus interfuerunt.
 
154. Item judicium cum clericis de supradicta ecclesia. 1086.

Inter clericos Sancti Petri et monachos Sancti Cipriani ante domnum Hu. archiepiscopum Lugdunensem de ecclesia Sancti Laurentii litis exorta est taliterque determinata. 
Canonici enim communi consilio per Aimericum decanum prolocutorem suum ratiocinati sunt quod Basilius coactus excommunicationibus episcopi ecclesiam predictam super altare Sancti Petri reliquit ad opus clericorum. Interseruit item decanus quod ipse aliquando cum aliquibus clericorum predictam eccLesiam ex parte canonicorum ab episcopo petierit ad communionem fratrum augmentandam, et non inpetravit. Super predicti ergo militis donum conquesti sunt quod abbas R. ab episcopo recepisset ecclesiam. Hec contra ratiocinatus est abbas R. quod nunquam illis episcopus predictam ecclesiam concessisset, cum sine consilio eorum eandem ecclesiam sicut suam primum decano suo commiserit, ut partem inde reti- 

***** 104 *****
 
neret ad redificandam ecclesiam ipsam et partem sibi redderet. Postmodum vero, quando ei placuit, de manu decani receptam absque consilio vel contradictione canonicorum archidiacono suo eam commisit, ut terciam partem sibi retineret, reliquas vero duas episcopo reddendas procuraret. Ad ultimum vero, in presentia ejusdem archidiaconi, in manu abbatis monasterio Sancti Cipriani eam contulerit perpetuo possidendam, quibusdam ecclesie majoribus presentibus et aliis postmodum assensum prebentibus. 
Subjunxit etiam abbas quod in presentia eorum et adjutorio illorum per donum episcopi ecclesiam predictam contra abbatem Sancti Michaelis, in presentia ejusdem episcopi, obtinuit. 
Auditis ergo utrinque his rationibus, justum visum est domno Hu. et Simone episcopo Agenensi et Rotgerjo Romane ecclesie subdiacono et quibusdam Lugdnensibus clericis ad jus monachorum donum episcopalem pertinere supradictam ecclesiam, quia etiam ratiocinatio prolocutori clericorum dixerat quod per deprecationem ipsius et aliorum clericorum episcopus ecclesiam ipsam noluit illis conferre, et alterius ratio dixerat ita episcopum eam in suam tenuisse ut, quando voluit, clericis inconsultis prius decano et postmodum archidiacono, demum etiam monachis dedisse in presentia ipsius archidiaconi, et quibusdam de majoribus, postmodum omnibus assensum prebentibus. Judicaverunt itaque predictam ecclesiam Sancti Laurentii debere permanere in possessionem fratrum Sancti Cipriani. 
S. Hugonis archiepiscopi Lugdunensis. S. Rotgerii Romane ecclesie subdiacono, Simonis episcopi, Isemberti episcopi Pictavensis, Petri archidiaconi, Radulfi archidiaconi, Gaufredi archidiaconi, Aimerici decani, Gaufredi cantoris, Lisoi, Rotberti Archimore, Bertranni abbatis Nobiliacensis. 

155. [De Sancto Laurentio]. Donatio Jhotardi. 1108-1115. 

Ego in Dei nomine, licet indignus et peccator miles, Wil- 

***** 105 *****

lelmus Jhotardus, domnus Mauritanie, pro redemptione anime mee el dulcissime uxoris mee Maientie et omnium parentum meorum, dono et concedo monachis Sancte Marie et Sancti Cypriani Pictavensis de rebus meis, videlicet decimam totius terre de Rocha, omnium rerum, annone, lanarum, pecudum et omnium quibus reddi debet decima.

 Similiter et de terra que est ad Barram dono omnem decimam. 
Dono etiam stagnum quod est propter burgum Sancti Laurencii. 
Homines quoque eorum, et quotquot in terris eorum habitacionem habuerint, ab omni servicio meo meorumque heredum prorsus liberos dono et concedo. Quicquid vero ex fedo meo meorumque hominum in tota parrochia Sancti Laurentii datum fuerit illis, similiter concedo, ut habeant libere hac mea concessione. 
Dono etiam redecimam mei peatgii, et ut nullum peatgium reddant monachi Sancti Cipriani de suis rebus, neque ullam consuetudinem in tota terra mea. 
Testes sunt Chotardus, Willelmus prior, Aimericus monachus, Giraudus monachus, Gaufredus presbiter, Isembertus presbiter, Petrus de Bosco, Burmaldus miles, Petrus de Rocha. Rege Ludovico, Willelmo duce, P. episcopo, Gaufredo vicecomite. 

156. [De Sancto Laurentio.] Vers 1110.

Audoinus de Sancto Laurentio et Agnes uxor ejus, concesserunt monachis Sancti Cipriani medietatem sui furni quod habebant in vico Sancti Laurentii, et decimam de campo Boso et de campo Tetberti, et filium suum Aimericum ad monachum. Concesserunt supradicta Petrus et Normannus fratres Aimerici. Concesserunt hoc Paganus prefectus ville, de cujus fedo erant, et uxor ejus Jugolent. 
Audierunt Willelmus prior Sancti Cipriani, Gaufridus archipresbiter, Isembertus capellanus, Constantinus cognominatus Famulus, Johannes Artaudus et alii. - Aimericus villicus supradictas decimas con- 

***** 106 *****
 
cessit. - Audierunt Gaufredus archipresbiter, Isembe.rtus presbiter, Rainaudus Effredi filius et Aimericus monachus. 

157. [De prato Sancti Marulfi.] Vers 1140.

Aimericus filius Garini finivit calumpniam de prato Sancti Marulfi et concessit eum monachis. 
Audierunt abbas Mascelinus, in cujus manu factum, Gausberto monacho, Willelmo monacho, Aimerico Corporali, Aimerico Radulfo, Radulfo sutore ; Petro Priet. Samsuello, Goscelino Pelot. - Concessit hoc Leeria uxor Aimerici supradicti. Audierunt Oliverius armiger, Gormaldus, Stephanus. 

158. De Bomniaco 1015-1058. (Vers 1030.)

Radulfus Flamma cognominatus concessit monachis Sancti Cipriani ecclesias de Bomniaco, unam in honore Sancti Petri antiqua vetustate dirutam, aliam in honore Sancte Marie, terciam in Sancti Johannis, quartam in Sancti Mayrulfi, ubi ipse Sanctus ,jacet ; has ergo omnes ecclesias et quicquid ecclesiis pertinebat, que sui juris videbantur esse, extra medietatem sepulture et luminarium et denariorum que offerrentur, et medietatem de prato Sancti Mayrulfi. Item concessit quatuor mansuras cum omnibus ad se pertinentibus, et totum percursum aquarum in omni curte de Bomniaco. Item si burgum vellent facere, totum in sua dominatione esset et sine omni consuetudine. 
S. Radulfi Flamme et Arsendis uxoris sue et Tetbaudi filii sui et Launonis fratris Radulfi. S. Gaufredi vicecomitis et Aimerici filii sui, Gaufredi infantis, Ainoris vicecomitisse, Fulconi archidiaconi, Gaufredi Pictavini, Arberti de Campis, Aimerici filii Geraldi, Radulfi de Turre, Tetmari Fortis (1). 

(1). Publié par M. B. Ledain, Histoire de la ville et baronnie de Bressuire, p. 250.

***** 107 *****
 
159. Concessio quedam de Sancto Laurencio. Vers 1100 ? 

Petrus Letardus cum uxore sua G. atque Petrus eidem filius, clericus, Sancte Marie adque Sancti Cipriani ecclesiae, tali videlicet pacto quod eis quasi uni fratrum concedatur beneficium, quicquid habere videntur tam terram quam prata atque edificia omnemque alium censum post mortem suam condonant et concedunt. 

160. [De Bomniaco.] Vers 1085.

Basilius Cabocius dedit monachis Sancti Cipriani terram de Amaureria, que est in parrochia de Bomniaco, quam Barbota neptis ejus, que calumpniabat, concessit omnino, audientibus Rainaudo, Ubelino, Giraudo David, Gaufrediolo, Bertone. 

161. De Flaezees. 956-987.

Rorgo, Arberti vicecomitis fidelissimus, concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum de Flaheziaco, in pago Toarcinse, hoc est terris, pratis, maxnilis, mansionibus, curtiferis, ortilis, virdegariis, vineis, pratis, molendinis, aquis aquarumve decursibus, servis et ancillis, silvis, cultum. et incultum, et quantumcumque ad ipsum alodem aspicit vel aspicere videtur. S. Rorgonis , qui hoc concessit. S. Arberti vicecomitis, Teoderici, Berengarii. 

162. Item. 954-986.

Rorgus concessit monachis Sancti Cipriani in pago Pictavo, in vicaria Toarcinse, in villa Flagiciacus, alodem suum cum domibus, silvis, pratis, farinariis, terram cultam et incultam, et quantum ibi visus est habere ; 
item in villa que 

***** 108 *****
 
dicitur Kaciacus quantum ibi videbatur habere ; 
in ipsa itidem villa clausum qui vocatur campus de Galamno et quantum in ipsa villa visus est possidere. 
Cessit iterum in villa que dicitur Lucroni cum terris, mansionibus, pratis, cultum et incultum et quicquid ibi habebat; 
in ipso quoque pago, in vicaria Toarcinse, in villa que dicitur Alona, terris, pratis, pascuis, silvis, adjacentiis, aquis aquarumve decursibus, cultum et incultum et cetera ibi sua cuncta ; 
in ipso item pago, in villa Tenaciacus, in vicaria Cantoaninse, alodem suum quantumcumque visus est habere. 
S. Rorgoni. S. Arberti vicecomitis, Savarici clerici, Kadelonis, Gosleni, Berengarii, Rainaldi, Terici. Regnante Clotario rege. 

163. Item. 915-v. 1000. (Vers 990.)

Berengarius concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in vicaria Toarcinse, in villa Flagiaco, cum domibus, silvis, pratis, farinariis, terra culta et inculta et quicquid ibi habebat ; 
in villa etiam que dicitur Lucroni, terris, domibus, pratis, terris, cultum et incultum et cetera omnia ; 
in villa quoque Kaciaco quantumcumque in ipso pago ex parte Rorgonis consanguinei sui eveniebant ei. S. Berengarii. 
S. Gisleberti episcopi, Aimerici vicecomitis, Savarici vicecomitis, Gosfredi, Bosonis, Mainardi, Girberti, Ervei, Iterii, Girardi Artemala, Rainaldi Werrarii, Savarici Plani, Ebloni. 

164. Quiptantia de Flaezeis. 1004-1015. 

Radulfus vicecomes et uxor sua Aremburgis et filius eorum Aimericus cum aliis infantibus eorum, pro animabus suis remiserunt omnes consuetudines de alodo de Flaiciaco, ut nullam rapinam nec calumpniam neque bidanum, neque 

***** 109 *****
 
plaustra noominut (1), hoc est charraagium, nec vineam nec alium debitum ab omnibus illius alodii requirerent, et vicariam et alias malas adinventiones omnes remiserunt, quatuor tantum rebus retentis, videlicet homicidium, incendium, furtum et raptum et propter amorem Dei salvum faciendi. Hanc notitiam ad omnes successores suos transmiserunt, et maledixerunt et excommunicaverunt omnes violatores et infractores. 
S. Radulfi vicecomitis et uxoris sue Aremburgis, que cognominabatur Ascelina, et filiis eorum, qui hunc scriptum firmaverunt. S. Gaufredi nepotis sui, Gaufredi fratris sui, Tetbaudi filii Radulfi, Rainaldi Querilli, Ebloni, Gaufredi, Englenulfi, Simonis, Giraldi, Berengarii, Alerii, Savarici Beruerii, Adraldi, Adelelmi vicarii (2). 

1. Ce mot, ainsi écrit dans le carlutaire, a peut-être été défiguré par le copiste. 
2. Publié par M. B. Ledain, Histoire de la ville el baronnie de Bressuire, p. 249. 

165. Alia [de eodem loco]. 1015-1020.

Post hec in tempore Adalgisi abbatis, quia supra scripta quiptancia multum fuerant prevaricata, iterum fecit aliam noticiam vicecomes Gaufredus de alodo quod dicitur Flaheziacus, sicuti fecerat avunculus suus et antecessor Radulfus, et per omnia statuit et firmavit, et tantum retinuit quantum ipse retinuerat, videlicet pro amore Dei salvum faciendi et homicidium, incendium, furtum et raptum. 
S. Gaufredi vicecomitis, Gisleberti episcopi, Willelmi comitis, Aldeardis vicecomitisse. 

166. Alia [de eodem loco ]. 1055-1073. (Vers 1060.)

Similem per omnia quiptanciam in tempore C:onstantini abbatis vicecomes Aimericus, filius Gaufredi et nepos Radulfi 

***** 110 *****

vicecomitis, de alodio Sancti Cipriani quod vocatur Flaeziacus fecit, quatuor res tantum retinens : homicidium, incendium, furtum, raptum et commendationem salvum .faciendi.
S. Aimerici vicecomitis et uxoris sue Aremgardis. S. Burchardi, Radulfi de Glennosa. S. Tetbaudi de Belmunt, Willelmi fratris sui, Aimerici filii Ebloni, Kaaloni de Medio Toarcii, Girardi filii Seebrant, Petroni filii Tetmer, Savarici fratris sui, Josfridi de Bleis.  

167. De Bercorio. 1021-1058. (Vers 1030.)

Gaufredus Toarcensium vicecomes dedit monachis Sancti Cipriani unum burgum cum ecclesia que edificaverat in proprio suo alodo juxta castrum quod vocatur Berzoriacum, ecclesiam et totum burgum solutum, ita ut nil omnium consuetudinum inibi retineret, et sic mulieri sue Ainori, deinde filiis suis Savarico, Radulfo et Gaufredo adfirmare fecit. 
S. Willelmi comitis. S. Isemberti episcopi, Gaufredi Divitis, Benedicti de Flaiziaco. S. Aimerici de Malelepori et uxoris sue Milesendis et filiorum ipsorum Petri et Gaudini, Rainaldi, Aimerici et Gaufredi. S. Calonis de Medio Toarci, Calonis filii Ebolonis, Radulfi Flamme, Giraldi Reste, Fulconi Amalberti, Lanberti prepositi (1) . 

1. Publié par M. B. Ledain, Histoire de la ville et baronnie de Bressuire, p. 250. 

168. Item. 1073-1100. (Vers 1080.)

Tetbaudus de Belmont concessit monachis Sancti Cipriani in manu Rainaudi abbatis partem suam de stagno et de molendinariis de Berzorio post obitum suum, et vineam suam ; 
et aliam quam dederat monachis Aimericus de Roca Vinosa, concessit Tetbaudus, quia de suo fedo erat. 
S.Tetbaudi filio- 

***** 111 ***** 

rumque ejus et filiarum. S. Rainaudi Viviani, Petronis Normanni, Arnaldi Martorges, Giraudi Peston, Stephani prioris, Tetbaudi monachi, Rotgerii monachi, Aldeberti de Lavernia (1). 

1. Publié par M. B, Ledain, Histoire de la ville et baronnie de Bressuire, p. 250. 

169. Item. Vers 1030.

Benedictus de Flaiziaco concessit monachis Sancti Cipriani in eodem alodio unum farinarium et dimisit malas consuetudines de ipso alodo, hoc sunt duodecim denarii census de ipsa terra. 
S. Benedicti. 

170. De Monpaladio. 975 ou 976.

Benedictus episcopus concessit et vendidit monachis Sancti Cipriani alodem suum qui est situs in pago Pictavo, in condita Toarchinse, videlicet in ipsa vicaria, una cum domibus, curtiferis, virdegariis, vineis, terris, cultum et incultum, et est in villa que vocatur Monte Paladii, scilicet cum his mancipiis : Adalberto cum infantibus, Witardo cum infantibus suis, Duranno cum infantibus suis ; Christiano ; Isemburgi ; et quicquid in predicta villa vel circa villam visus fuit unquam habere. Pretium fuit CC sol. 
S, Arberti vicecomitis, Cadelonis vicecomitis, Rainaldi vicecomitis, item Rainaldi, Aimerici, Simonis, Adraldi, Tetbaudi, Savarici, Bosonis, Willelmi, Odoni, Ulgerii. Anno XXII regnante Lothario (2). 

2. Imprimé dans le Gallia christiana, t. II, col. 1161. 

171. Item. Vers 975 ?

Warda concessit monachis Sancti Cipriani in pago Pictavo, in vicaria Toarcinse, in villa que dicitur Monte Paladio, alo- 

***** 112 *****
 
dem suum quantum ibi videbatur habere, id est terras, vineas atque mancipia, Godonem scilicet et uxorem cum infantibus suis. S. Walde, que fecit banc donationem. S. Acfredi senioris sui, Adraldi filii sui, Arberti filii sui. 

172. De Oriolli et Nausiaco. 955 ou 956. 

Frotbaudus sacerdos concessit monachis Sancti Cipriani in pago Pictavo, in vicaria Toarcinse, in villa que dicitur Orioni, medium juctum cum mansione et curtifero ; et est alodus de terra Sancti Mauricii de altare, solvens I den. de censu in festo ipsius.
Item concessit alodium suum in ipsa villa, quatuor juctos de vinea : de duabus partibus ipse alodus, de tercia alodus de Monte Paladio, quarta terra Sancte Radegun- dis ; 
item in villa Nausiaco medium juctum de vinea, quam emerat de Guillelmo et Ingelbaldo : de totis partibus ipse alodus. 
S. Aimerici vicecomitis, Savarici fratris sui, Rainaldi, Berenguarii, Girardi, Danielis, Arvei. Secundo anno regnante Clotario.
 
173. De Brolio Bernardi. 1015-1058. (Vers 1030.) 

Garnisus et uxor sua Raingardis concesserunt monachis Sancti Cipriani in villa que vocatur Brolio Bernardi unam masuram terre, ita ut ipsi monachi in ipsa terra ecclesiam edificarent, que ipsis monachis propria esset et omnia que ad illam venirent, preter medietatem candelarum in Pascha et Natale Domini et medietatem sepulture ; burgum monachi ibi facerent, qui per omnia ipsis esset. 
Item concesserunt de piscatoriis suis et medietate decime totius ville de agnis, de lana, de lino, de canaba, de porcis et de omnibus vineis quartam partem, et de suam partem concesserunt medietatem et pratos qui sunt in illa masura, et silvas et aquas et omnia que ad illam pertinent. 
S. Gaufredi vicecomitis et uxoris ejus Ainoris et filii sui Aimerici. S. Benedicti, Giraldi Reste, 

***** 113 *****
 
Fulconi Amauberti, Garnerii, Constantii Rufi et fratris sui Mainardi, Garini, Rotberti Guire, Bernardi de Turre. 

174. Item quedam convenientia [de Flaezia], Vers 1030.

Convenientiam fecit abbas Fulcaudus cum Alduino clerico de terra Flaezia, quam tenuerat pater suus, unde monachi habebant reditus suos. Abbas vero concessit ei terram et omnes reditus in vita sua ; post mortem vero illius omnia redirent ad illos, et edificia, et pharinarius si factus fuisset, sua pars ad illos rediret. 
S. Alduini clerici. S. Constantini et Fulconis et Tetmerii fratrum ejus. S. Petri et Aimerici filiorum Garini, Benedicti Flagiciacensis, Milesendis uxoris ejus. 

175. [De Bomniaco.] 1117-1123.

Rainaldus Boins concessit monachis Sancti Cipriani in Bomniaco terram de Brollio, cultam et incultam, bordariatam totam una cum silva et arbergamentis, pratis ex duabus partibus cum rivulis foncium determinantibus. Uxor ejus Maria filiique ipsorum Tetbaudus et Constantinus concesserunt. Bertuns frater Rainaldi, Milesendis uxor et Paganus filius eorum, Andreas presbiter, Hunbertus, Petrus de Cella, Goricuns, omnes concesserunt. Testes Gaufredus Bigotus, Gaufre Corbins, Gosbert de Cusset, Giraldus Girelt, Goscelmus serviens, Giraudus David vicarius, Rotgers monachus, Gaufredus monachus, Constantinus monachus. Regnante Ludovico 1° anno. Willelmo Gisleberto (1). 

(1). Cet évêque n'ayant été élu qu'en 1117, la date de l'année du règne de Louis le Gros est nécessairement erronée. La lettre numérale I était peut-être précédée d'un X dans l'acte original. 

***** 114 *****

176. [Item.] 1117-1140. (Vers 1120.) 

Gaufredus Pioles dedit monachis Sancti Cipriani in Bomniaco mediam borderiatam terre culte cum pratis, la Pinconeriam vocatam. Testes Rainaldus et Bertuns fratres, avunculi ejus, Paganus, Rainaldus Pinciuns, cultor ipsius terre, Gaufredus Bigot, Ademarus de Saleta, Gaufredus de Saleta, Petrus, Ademarus, Johannes de Cusset. Rege Ludovico, W. episcopo. 

177. De Crezezia et Ulmis et Nogeriolo. 965 ou 966. 

Guillelmus concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum quod emerat in pago Toarcinse, in ipsa vicaria, in villa que vocatur Crezezia, cum terris, pratis, domibus, curtiferis et uno farinario in fluvio Argenton ; 
item in ipso pago, in vicaria Teneacinse, in villa que vocatur Nogeriolo, una cum domibus, curtiferis, virdegariis, terris, pratis, silvis, aquis aquarumve decursibus et uno farinario, et quantum ad ipsum alodium pertinere videbatur, et hec omnia ipse emerat ; 
in pago Tiriacinse, in vicaria Arduacinse, in villa que nuncupatur Ulmus, quantumcumque ibi videbatur habere vel possidere, et hoc alodium evenit ei ex parte fratris sui. 
S, Guillelmi, qui hoc fecit, et Airaudi filii sui. S. Arberti vicecomitis, Savarici clerici, Aimerici, Drogonis, Savarici laici, Guarmundi, Stephani vicarii, Berengarii, Rochoni, Begoni. Anno XII regnante Lothario rege. 

178. Item de Crezeza. 974 ou 975. 

Ermengardis concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum in pago Pictavo, in vicaria Toarcinse, in villa que dicitur Crezeza, cum edificiis et mansilis et servis et farinario, 

***** 115 *****

 et quicquid in ipsa villa ad eam pertinebat ; ad festum omnium Sanctoram solvebat sol. I quia in vita sua retinuit. 
S. lterii clavigeri, Launi archidiaconi, Bosonis archidiaconi, Maingaudi archidiaconi, Ansberti cantoris, Ugonis prepositi, Rainaldi apotecharii, Lison levite, Alboini clerici, Bemoni clerici. Anno XXI regnante Lotario rege. 

179. Item de Crezezia. 975-990.

Bilehendis et filii ejus Engelbaudus et Letfredus concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in pago Toarcinse, in ipsa vicaria, in villa que vocatur Crezezia, quantumcumque ibi habebant ; 
item in ipso pago, in vicaria Teneacinse, in villa que vocatur Nogeriolo, cum domibus, curtiferis, terris, pratis, aquis et uno farinario, et quantumcumque ibi habere videbantur. 
S. Winelmi comitis. S. Willelmi filii sui, Emme comitisse, Gisleberti episcopi, Ramnulfi, Rainaldi decani, Willelmi clerici. 

180. De Montaniaco. 986-999.

Guillelmus concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Pictavo, in vicaria Condacinse, in villa que vocaur Montaniacus, quantum ad ipsum alodem aspicit, insuper quantumcunque ibi habebat. 
S. Willelmi comitis et Willelmi filii sui. S. Gisleberti episcopi, Acfredi vicecomitis, Godefredi, Bosoni, Viviani vicarii, Willelmi Guttas de Auro, Amelii clerici, Aimerici. 

181. Census dulmo. Vers 1100.
Girardus Benedictus de treilla IIII den. Johannes Gauterius de roca et orto V d. Emenon clericus XII d. Johannes Abuns IIII d. Martinus coccus de treila II d. Rainbaldus de treila IIII d. Richeot la Paidurs de treila ob. Adam do Passia 

***** 116 *****
 
II d. et de vineis II d. Arnaldus rusticus de vineis de Illa III d. Stephanus et Bertinus III ob. Ademarus camerarius V d. Ugo Audoinus de la Sablunna VI d. Stephanus de Longagre d. VI et III ob. Arnaudus de Nuella II d. Andreas de Nuella Sancte Triece II d. Gilluins de vinea IIII d. Arbertus Machun terre I d. Elemosinarius X d. Rainaldus Aimo IIII d. Petrus Bandunels II d. Bullota VI d. Ugo Calvus II d. Poliuns I d. Stephanus Gabillant III d. Teballdus faber II d. Johannes Chaive II d. Aimericus de Scala I d. Bosnels II d. Ugo Butet I d. Martinus I d. Canonici de Cella V d. 

Census de monte. 

Clemens ob. Boneta II d. Johannes regraters II d. Rainaldus Vilans VI d. Stephanus et Bertinus II d. Girardus Benedictus III ob. Engeneoht II d. et ob. Maingodus Bozerius IIII d. Aimericus de Luriaco I d. Adam II d. Huncbertus frenerius III ob. Audebertus II d. Johannes regraters I d. Canonici do Chirun II d. Clemens do Chirun II d. Johannes Acuiret II d. Willelmus Cavalerius ob. Petrus Bernardus II d. Johannes Savaricus ob. Garnerius Turtel II d. Maingodus pistor II d. Clemens II d. Monachi Monasterii Novi IIII d. Rainerius clericus III d. Ugo Butet ob. Uxor Constantini de Ponto I d. Clemens ob. Martinus coccus II d. Odo Sancti Savini I d. Alehent de Ponto ob. Ainardus clericus II d. Otgerius Gastel III d. Willelmus Quatuor Ossa I d. Johannes regraters II d. Gaufredus Calvinus ob. Clemens I d. 

Census de civitate. 

Abbatissa Sancte Trinitatis XVI d. Radulfus Dagent IIII d. Emenon II d. Magister Hylarius III d. Airaudus Sancti Savini IIII d. Oda I d. Ainart clericus I d. Ainart de Lache I d. Willelmus Gislebertus III d. Petrus Pelins II d. Bernardus de Molins VII d. Lanbertus Sancti Saturnini II d. et ob. Aimericus Bernardus II d. et ob. Arbertus Macho I d. Giraudus Macho I d. Brunus Beliardus I d. 
 
Summa census X et VIII sol. et VI d. et ob. 

***** 117 *****
 
182. [De Flaizeis.] vers 1140.

Rainaudus de Chasserea uxorque ejus Prima nomine filiique eorum et filie, concedentibus Gauvanno et Valentia et Bernardo de Bovilia, reliquerunt in manu Mascelini abbatis modium annone quem vi auferebant in Flaizeis, ut deinceps habeant monachi. Audierunt hoc et interfuerunt Johannes. domnus Bellimontis, Plaustus presbiter, Gaufredus presbiter, Giraudus monachus, Simon de Glennai, Arbertus de Martozi, Rainaudus de Cantalup, Aimericus Radulfus, Willelmus Giraus. 
Similiter ex sua parte fecerunt Gauvannus et uxor sua Valentia et Bernardus frater ejus, audientibus supradictis et Johanne, Willelmo, Petro, filiis Johannis, Girardo de Bosco, Gaufredo fratre, Rainaudo de Cantalup, cognatorum, Bernardi filii Aimerici de Mota, qui hoc concesserunt ; Goscelinus de Scoba, Garinus de Rochis frater ejus. 

183. [De Sancto Maxentio.] 932-936.

Igitur ego Frotherius, Dei gratia Pictavensis ecclesie episcopus, divina gratia inspiratus, reedificans ecclesiam beate Marie, que est sita super alveum Clini, in qua corpus beati Cypriani martiris cum consilio seniorum ecclesie Sancti Petri honorifice posui, dedi jam dicte ecclesie de rebus que mei juris esse videbantur, scilicet villam Sancti Maxentii, que alodus meus erat, et ecclesiam cum parrochia que his terminis finitur : ex una parte dividit eam nemus Dummet, et descendit in cumba Regum, et deinde in eumba Fociaci. 
Hujus rei testes sunt viri nominatissimi, quorum nomina subscripta sunt. S. Frotherii episcopi. S. Theotelonis archiepiscopi Turonensis. S. Richardi archidiaconi. S. Petroni. S. Acfridi. S. Launoni. S. Bosonis. S. Willelmi Pictavorum comitis. S. Savarici vicecomitis. S. Cadelonis. S. Lamberti auditoris. Regnante Radulfo rege. 

***** 118 ***** 

184. De Sancto Maxentio. 938-949.

Jam superius ostensum est qualiter domnus Froterius episcopus ecclesiam Sancti Maxentii et multa que ad ipsam villam pertinebant donavit monasterio Sancti Cipriani ; nunc innotescere cupimus que postmodum in illa villa donata vel gesta sunt. 
Noticia qualiter resideret domnus Alboinus, divine pietatis gratia pontifex, in generali sinodo, mense mai, secundum antiquorum sanctorum patrum consuetudinem discernens rei veritatem, et secundum judicium optimatum, sacerdotum, canonicorum, abbatum, vicanariorum procurabatur ut unusquisque reciperet quod suum proprium est in auditorio Sancti Petri apostoli majoris ecclesie Pictavis. Surrexit Aimo abbas cum congregatione monachorum qui secum ibi aderant de monasterio Sancti Cypriani martiris, quod est dedicatum in honore Sancte Marie Virginis matris Domini ; proclamantes dicebant quod Dodo presbiter et Israel presbiter de vico Betinas, qui est in potestate Sancti Petri, voluerunt invadere decimas injuste per illorum malignam cupiditatem de illa villa, que dicitur Cusiacus, que decime pertinent ad ipsam capellam Sancti Maxentii, quam domnus Frotherius episcopus pro redemptione animae sue, cujus quondam alodus fuit, et predicto monasterio Sancti Cypriani cum omnibus suis rebus sibi pertinentibus delegavit et beate Mariae virgini tradidit, ut monachi qui in monasterio prescripto certatim militant Christo, perpetualiter inde viverent. Pontifex autem Alboinus prefatus ut pastor egregius rogavit omnibus in concilio sancto circumquaque residentibus ut rei veritatem de hac altercatione diffinirent ; quia Dodo presbiter et Israel presbiter predicti dicebant quod decime de Cusiaco villa pertinebant ad vicum Betinas. Aimo autem abbas prenominatus demonstravit largas literas atque valde utiles palam omnibus in generali sinodo, quibus cum honore Ingenaldus pontifex 

***** 119 ***** 

ipsam capellam Sancti Maxentii dotavit, et ibi invente sunt scripte decime de Cusiaco pertinentes ad ipsam capellam. Postea vero presbiteri cum verecundia gaudiaverunt quod injuste jam fecerant, et illorum extitit fidejussor Launo abbas. 
His videntibus facta sunt omnia : Alboinus Pictavensis pastor egregius, Galtarius decanus, Mainrannus subdecanus, Ricardus archidiaconus, Petrus archidiaconus, Odo cantor, Boso sacerdos, Guntarius vicanarius, Segoinus abbas, Rotardus abbas, Wido abbas, Galtarius diaconus, Ramnulfus presbiter, Ansbertus succentor, Gerous vicarius, Samuel vicarius, Rainaldus diaconus, Ramnulfu sdiaconus, Norbertus diaconus, Gomodrannus vicarius, Odo vicarius, Aimericus subdiaconus, Jacobus vicarius, Teotfridus vicarius. Regnante Lodovico rege (1).  

(1). Imprimé dans Les Evêques de Poitiers de Besly, p. 42, et dans le Gallia Christiana, t. II, instr. col. 329. 

185. Item. 1019-1033. (Vers 1020.)

Noticia qualiter inter se conventionem fecerunt abbas videlicet Adalgisus et omnes fratres de monasterio Sancte Marie et Sancti Cipriani cum quodam homine nomine Teotbaldo, mercatore egregio, et fratre suo Hugone nomine dicto, Sancti Petri senioris ecclesie kanonico necne beate Radegundis apothecario, de pratis scilicet aliquibus positis super fluvium Saleronis, juxta ecclesiam Sancti Maxentii confessoris, que condam fuit alodus Berthaizi potentissime mulieris. 
Tali autem tenore inter se conventionem istam fecerunt una per consensu ac voluntate domni Isemberti Pictavorum pontificis et omnium fratrum suorum et parentum, ut quandiu Teotbaldus et frater suus Hugo kanonicus supra nominatus vixerint, ipsos pratos teneant, possideant et obtime excolant, omnique anno in die Osanne stamineas X sub censu supradictis monachis persolvant. Sin vero tardi aut neglegentes 

***** 120 ***** 

extiterint, prefatum censum duplicent et res supra memoratas non perdant, postque illorum duorum fratrum decessum absque ulla interpellatione nullius parentum suorum seu proheredum funditus ad supradictum monasterium remaneant. 
S. Isemberti pontificis Pictavorum. S. Iselonis episcopi Sanctonici. S. Arnaldi episcopi Petrogorense. S. Rahonis episcopi Engolinensis. S. Manasse vicecomitis. S. Sendebaldi fratris sui. S. Gozelmi Regis. S. Rorgonis archidiaconi Pictavensium. S. Rainaldi clavigeri. S. Arnaldi decani. S. Willelmi precentoris. S. Emenoni prepositi. S. Fulchonis archidiaconi Toarcensium. S. Constantini clerici. S. Alonis archidiaconi Briocensium. S. Adalgerii. S. Aimerici clerici. S. Rogerii. S. Gausfredi. S. Arnaldi. S. Rotberti. S. Teotberge matris episcopi. S. Girberge Regine. S. Gisleberti filii sui (1). 

(1). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 60. 

186. Item. 954-986. 

Ego in Dei nomine Ermengardis et filius meus Jozsfredus sacerdos cedimus ad locum Sancte Marie adque Sancti Cypriani pro redemptione animarum nostrarum alodem nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Raciacinse, in villa que dicitur Agenti, quantum nos visi sumus habere et possidere, vineis et terris ; 
et in alia villa que vocatur Cavania, quantum ibi visi sumus habere, vineis et terris ;
et in alia villa que dicitur Cusiaco, quantum nos visi sumus habere, vineis et terris ; totum et ad integrum teneant et possideant ; 
et omni anno missa Sancte Marie, que colitur IIII nonas februarii, den. XII in vita nostra in censum persolvamus ad locum Sancti Cipriani. 
S. Ermengardis et Jozsfredi filii sui, qui hanc donationem fecerunt. S. Petroni vicarii. S. Mainerii. S. Guigoni. S. Unberti. S. Raimun. S. Rainal. S. Segoini. S. Gerardi. Regnante Lotherio rege. Gauzscelmus scripsit. 

***** 121 ***** 

187. [De villa quae dicitur Riba.] 1031-1060.

Odo dedit monachis Sancti Cipriani in villa que dicitur Riba unum carterium et dimidium de vinea in clausara Ermenberti : de tribus partibus terra ex ipsa hereditate, quarta terra Sancti Petri ; 
in alio loco III carterios de vinea : ipsius alodi iterra de tribus partibus, quarta terra Sancti Petri ; 
et in villa Cusiaco unum juctum de terra plana : de una parte via publica, de aliis terra Sancti Petri. 
S. Petri vicarii, Aimerici, Stephani, Goscelmi, Aldeberti, Petri fratris sui. Aenrico rege regnante. 

188. [De Silvolena et Curlac.] 968 ou 969.

Jostrudis et filii sui Aschionus et Otgerius dederunt monachis Sancti Cipriani in pago Biturico, in vicaria Obliacinse, in villa que dicitur Silvolena, et in alia que vocatur Curlac, quantumcumque ibi videbantur habere. 
S. Ramnulfi vicarii, iterum Ramnulfi, Petroni, Viviani subvicarii, Eboni, Lisiardi, Airlandi, Josberti, Hucberti. XV anno Lothario regnante. 

189. [De ecclesiis Bonolii et Sancti Saturnini.] 1149. 29 août.

Gaufredus, Dei gratia Burdegalensis archiepiscopus, universis ecclesie Dei fidelibus tam presentibus quam futuris in  perpetuum. Singularum rerum actiones, ne in dubium veniant que geruntur, sub legitimarum testimonio personarum debere tractari, et ad majus sui firmamentum easdem scripti ratione firmari, et docet antiquitas et sanctit auctoritas. Proinde notum fieri volumus inter venerabilem fratrem nostrum Gislebertum Pictavensem episcopum et ecclesiam Sancti Cipriani de Pictavi querelam diutius agitatam fuisse super quibusdam ecclesiis de Bonolio scilicet et Sancti Saturnini extra muros Pictave civitatis. Dicebat siquidem episcopus ecclesias non 

***** 122 ***** 

esse de jure beati Cipriani ; abbas vero ejusdem ecclesie, dilectus scilicet in Domino frater noster Mascelinus, et fratres sui e contra asserebant ecclesias illas sui juris esse, et se de dono et concessione venerabilis fratris nostri Guillelmi, bone memorie ejusdem sedis episcopi, eas longo tempore tenuisse, atque ad munimentum sue partis in medium proferebant privilegium ejusdem episcopi, in quo continebatur de dono earumdem ecclesiarum simul et aliarum. Postquam autem satis hinc inde disputatum est, tandem per concordiam eadem querela hoc modo terminata est. Die enim tertia a consecratione venerabilis fratris nostri Helie Agennensis episcopi apud Burdegalam celebrata, cum jam dictus episcopus Pictavensis una cum ceteris comprovincialibus illuc advenisset, ibidem in presentia nostra, assistentibus venerabilibus fratribus nostris Bernardo Xanctonensi, Raemundo Petragoricensi episcopis, Petro Pictavensi archidiacono, Raginaudo priore Sancte Radegundis, Petro Willelmi, Garnerio Palastello, magistro Meschino et aliis, idem episcopus, nobis mediante et intercedente, predicto abbati querelam istam finivit, et de cetero supradictas ecclesias quiete et in pace habendas ecclesie beati Cipriani concessit, simul et alias que in privilegio predecessoris sui Willelmi continebantur. Sed et postea eandem concessionem nostri interventione eidem abbati fecit apud Malliacum, eumque ibi investivit de eisdem ecclesiis, sub testimonio nostro et jam dicti episcopi Xanctonensis et fratrum nos- trorum Arnaudi, Calonis, Petri, Pictavensium archidiaconorum, et supradicti prioris Sancte Radegundis et multorum aliorum. Nos ergo, ut quod sub oculis nostris et auribus ita concessum est ratum deinceps et inconcussum teneatur, ad memoriam et munimentum rei, presenti scripto illud commendari et scriptum sigilli nostri robore firmari fecimus. 
Actum est autem hoc atque firmatum IIII kal. septembris apud Sanctum Romanum de Bellais juxta locum Sabluncellas, Dominice Incarnationis anno MCXLVIIII, indictione XII, epacta VIIII, Romano pontifice domino Eugenio papa III, Ludovico rege 

***** 123 *****
 
Francorum et duce Aquitanorum, episcopatus vero nostri anno XIIII (1). 

1. Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 101. L'original est conservé aux archives du département de la Vienne. 

190. [De iisdem ecclesiis.] 1149. 29 août.

Bernardus, Dei gratia Xanctonensis episcopus, universis ecclesie Dei fidelibus tam presentibus quam futuris in perpetuum. Singularum rerum actiones, ne in dubium veniant que geruntur, sub legitimarum testimonio personarum debere tractari, et ad majus sui firmamentum easdem scripti ratione firmari, et docet antiquitas et sanctit auctoritas. Proinde notum fieri volumus inter venerabilem fratrem nostrum Gislebertum Pictavensem episcopum et ecclesiam beati Cipriani de Pictavi querelam diutius agitatam fuisse super quibusdam ecclesiis de Bonolio scilicet et Sancti Saturnini extra muros Pictave civitatis. Dicebat siquidem episcopus ecclesias non esse de jure beati Cipriani ; abbas vero ejusdem ecclesie, dilectus scilicet in Domino frater noster Mascelinus, et fratres sui e contra asserebant illas sui juris esse, et se de dono et concessione venerabilis fratris nostri Willelmi, bone memorie ejusdem sedis episcopi, eas longo tempore tenuisse, atque ad munimentum sue partis proferebant in medium privilegium ejasdem episcopi, in quo continebatur de dono earumdem ecclesiarum simul et aliarum. Postquam igitur satis hinc inde disputatum est, tandem per concordiam eadem querela hoc modo terminata est. Die enim tercia a consecratione venerabilis fratris nostri Helie Agennensis episcopi apud Burdegalam celebrata, cum jam dictus episcopus Pictavensis una cum ceteris comprovincialibus illuc advenisset, ibidem in presentia nostra, assistentibus venerabili patre nostro Gaufrido Burdegalensi archiepiscopo, sed et aliis fratribus coepiscopis, Raemundo Petragoricensi, 

***** 124 ***** 

Petro Pictavensi archidiacono, Raginaudo priore Sancte Radegundis, Petro Willelmi, Garnerio Palastello, magistro Meschino et aliis, idem episcopus, nobis mediante et intercedente, predicto abbati querelam istam finivit, et de cetero supradictas ecclesias quiete et in pace habendas ecclesie beati Cipriani concessit, simulque predicti Willelmi pie recordationis predecessoris sui privilegii, ubi et he et alie continebantur ecclesie, innovationem. Sed et postea eandem concessionem nostri interventione eidem abbati fecit apud Malliacum, eumque ibi investivit de eisdem ecclesiis, sub testimonio jam dicti patris Burdegalensis archiepiscopi et nostro atque fratrum nostrorum Arnaudi, Calonis, Petri, Pictavensium archidiaconorum, et supradicti prioris Sancte Radegundis et multorum aliorum. Nos vero, ut quod sub oculis nostris et auribus ita concessum est ratum deinceps et inconcussum teneatur, ad memoriam et munimentum rei, presenti scripto illud commendari et scriptum sigilli nostri robore firmari fecimus. 
Actum est autem hoc atque firmatum III kal. septembris apud Sanctum Romanum de Benais juxta locum Sabluncellas, Dominice Incarnationis anno MCXLVIIII, indictione XII, epacta VIIII, Romano pontifice domino Eugenio papa III, Ludovico rege Francorum et duce Aquitanorum, episcopatus vero nostri anno VIII (1). 

(1).. Cette charte est suivie d'une reproduction littérale de celle de Guillaume VIII, duc d'Aquitaine, imprimée ci-dessus n° 18 : De quatuor hominibus libertis monasterio servientibus. 

191. De Luriaco quiptantia. 1047 -1086. (Vers 1070.)
 
Jam superius ostensum est qualiter domnus Frotherius episcopus donavit monasterio a se fundato villam que vocatur Luriacus et ecclesiam et omnia que ad se pertinebant, nunc ostendere cupimus que postmodum de illa gesta sunt vel in illa huic loco addita. 

***** 125 *****
 
Igitur ego Isembertus, gratia Dei Pictavis sancte ecclesie episcopus, divina ut credo gratia inspiratus, notum fieri volumus omnibus Christi fidelibus quod animus noster sit benivolus circa monasterium Sancte Marie Sanctique Cipriani martiris, ubi ipse gloriosus corpore quiescit, quod sancte memorie Frotherius, supradicte ecclesie venerabilis presul, in prospectu Pictavis mirifice construxit super alveum Clinni, ibique monachorum gregem instituit et propriis rebus honorifice ditavit. Inter que concessit ad supradictum locum quendam alodum qui ei jure successerat, nomine Ludriacum, cum ecclesia in honore Sancte Fercincte dicata, et omnia que ad ipsum alodum aspicere videntur, terris, silvis, vineis, pratis, aquis cum suis decursibus, molendinis, totum ad integrum, absque ulla calumpnia et contradictione seu consuetudine. 
Set quia in potestate seniorum est qui castellum Engli sibi vindicant, per ministros eorum et procuratores malas consuetudines immisse sunt in ipsum alodum, ita ut prope desertum est. Quod ego videns condolui super peccatis parentum meorum, et maxime patris mei Manasse et matris mee Amelie et avunculi mei Sendebaldi, quorum corpora in supra dicto monasterio sepulta sunt ; inii consilium cum uxore Sendebaldi nomine Agnes, et filiis filiabusque eorum, quorum nomina sunt hec : Ramnulfus, Isembertus, Gauscelmus et Aimericus, Petrus, Gislebertus, Aigles, Eustachia, sorores eorum, ut pro remissione peccatorum eorum et nostrorum qui superstites sumus, dimitteremus omnes consuetudines ab ipso alodo, quatenus nullus nostrum de ipso aliquid accipiat aut requirat contra voluntatem monachorum, quod et facimus ut a pio judice misericordiam consequamur. 
Decernimus itaque, atque statuimus pontificali privilegio, ut hoc statutum a nobis libentissime factum firmo subsistat vigore, eosque qui michi in regimine episcopatus et patrimonii mei successuri sunt per Christum Jesum adjuro et per ipsius misericordiam obsecro, ut sicut statuimus teneant atque custodiant. 
S. domni Isem- 

***** 126 *****
 
berti episcopi. S. filiorum Sendebaldi : Ramnulfi, Isemberti, Gauscelmi, Aimerici, Gisleberti, Petri, et matris eorum Agnetis. S. Aimerici. S. Isemberti de Corciaco. S. Stephani Rosel. S. Petroni Rufi. S. Petroni de Moiden. S. Odoni. S. Hugoni abbatis. S. Bernardi Roil. S. Giraudi Otgerii. S. Isemberbi abbatis. S. Ingelelmi fratris sui. S. Viviani vicarii. S. Petroni, et Giraldi fratris sui. S. Letgerii Botha. S. Petroni Lisie. S. Rotberti Robelini. S. Gaufredi Pini. S. Petroni de Vohec, S. Isemberti Asini. S. Hucberti cancellarii (1). 

(1). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 63. 

192. De Liliaco apud Liners. 954-986. (Vers 963.)

Ego in Dei nomine Warnarius alodum meum indominicatum, qui est situs in pago pictavo, in vicaria Linarinse, in villa cujus vocabulum est Liliacus, hoc sunt jugera XI, qui terminantur ex uno latus alodus Willelmi comitis, alio latus terra Warnarii, tercio latus terra Hucberti, quarto vero via publica, ad partem Sancte Dei genitricis Marie et Sancti Cypriani et ipsis fratribus ibidem commanentibus trado atque transfundo, tali tenore ut, quamdiu vixero, ad ipsum locum ad festivitatem Sancti Martini reddere faciam de vino modium I ; post meum quoque discessum prephate res remaneant in monasterio Sancte Marie Sanctique Cypriani super flumen Clinni prope civitati, ubi degunt sancti et religiosi viri Christo militantes : trado, dono, transfundo in elemosina, in oblatione perpetua, et ipsi viri religiosi teneant, possideant, nemine contradicente.
S. Warnarii, qui hanc donationem fieri rogavit. S. Rainaldi vicarii. S. Aimerici subvicarii. S. Rainberti. S. Rotgerii. S. Letardi. S. Durandi. S. Hotberti. S. iterum Rotgerii. S. Andrei. S. Adalgrimnius. Regnante Lothario rege. 

***** 127 *****

193. De Luriaco. 986 ou 987.

Ego in Dei nomine Aszo levita dono quendam complantum meum monachis in monasterio Sancte Dei Genitricis Marie et Sancti Cipriani martiris manentibus, situm in pago Pictavo, hoc est vineam, domum, curtiferum et quicquid visus sum modo habere, vel quicquid in antea visurus fuero ; ex una parte via publica, ex tribus terra Sancte Marie et Sancti Cipriani, 
In alio autem loco, in villa scilicet Luriaco, dono ad supradictum locum vinea juctum unum, que vinea in duobus locis est divisa. Omnia autem quicquid illuc vel ubicumque emero aliquam rem, ad predictum locum omnia dono, in tali autem tenore ut quamdiu vixero teneam, post meum autem discessum ad ipsum locum remaneant nemine contradicente. S, Aszoni levite. S. Gisleberti clerici. S. Bernoni decani. S. Segoini. S. Bosoni. S. Maingodi. S. Hugoni. S. Abboni. S. Elisiardi. S. Arnaldi. S. Rogrimni. Regnante Ludovico rege. 

194. Item de Laliaco. 987-990,

Ego in Dei nomine Rotbertus et uxor mea nomine Aldeardis tradimus alodum nostrum ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cypriani martiris et ad monachos ibidem degentibus, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Linarinse, in villa Laliaco et in loco qui dicitur Ad illas Bordas (1), et est plus minus octava una, que his laterationibus circumfertur : ex duabus partibus terra de ipso alodo, duobus vero lateribus gemine vie. In tali autem tenore hoc ago ut, quamdiu vixero, teneam, possideam et solvam censum ad festivitatem omnium Sanctorum denarios XII , post meum quoque discessum ad jam predictum locum funditus remaneant 
S. Rotberti 

***** 128 *****

 et Aldeardis, qui hanc donationem fecerunt. S. Willelmi comitis. S. Willelmi filii sui. S. Emme comitisse. S. Gisleberti episcopi. S. Aimerici vicecomitis. S. Acfredi vicecomitis. S. Cadeloni vicecomitis. S. Bernoni decani. S. Bonifilii abbatis. S. Berengarii clerici. S. Segoini abbatis. S. Acardi militis. S. Hugoni clerici. S. Engelelmi. S. Radulfi vicarii. S. Gunterii vicarii et prepositi. Regnante Hugono rege (2). 

(1.) A la marge est écrit en lettres rouges : Hanc terram fecit postmodum plantare Emma comitissa ad opus monachorum Sancti Cypriani. 
(2). Imprimé dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 292 et 362. 

195. Incipit donum de Pruliaco villa. Vers 1080. 

Ego in Dei nomine Gaufredus, cupiens seculum relinquere et Deo soli vacare, et in monasterio Sancte Marie et Sancti Cipriani religionis habitum suscipere, rogavi fratrem meum nomine Amelium ut daret michi ecclesiam que est in villa Pruliaco in honore Sancti Petri constructam, cum terris et vineis ad ipsam pertinentibus. Ipse vero libenter impertivit michi tali tenore ut monachus fierem ; quod et Deo auctore factus sum. 
Dedit etiam medietatem decime ipsius parrochie et medietatem retinuit propter servicium seniorum faciendum. De terra autem que est dominica ipsius ecclesie et quam habebant monachi in ipsa parrochia, totum ad integrum ex omnibus reliquid decimam. 
Est autem hec ecclesia alodus nobilissime matrone Agnetis et filiorum ejus, Ramnulfi, Isemberti, Petri, Gisleberti, quorum auctoritate donavimus ego Amelius et frater meus Gaufredus ad locum supradictum Sancte Marie et Sancti Cipriani martiris, consentientibus senioribus meis Ramnulfo Exclobart et Bernardo Roil, ut ab hodierna die habeant monachi, teneant et possideant absque ulla consuetudine, calumpnia et contradictione, 
S, Amelii, qui hanc donationem fecit pro Gaufredo fratre suo, et uxoris ejus Aldeardis, et filii eorum Petri, et omnium infantum eorum. S. Agnetis. S. Ramnulfi. S. Isemberti. S. Petri. S. Gisleberti. S. Bernardi Roil. S. Ramnulfi Exclobart. 

***** 129 ***** 

196. De eadem villa. Vers 970.

Ego in Dei nomine Josbertus sacerdos cedo ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani martiris complantum meum, hoc est juctos duos vel quicquid hic visum est in ipsas res, vel quicquid michi unquam visum fuerit habere. Sunt autem res iste in villa que dicitur Pruliaco, in vicaria Obliacinse ; ex totis autem partibus terra Sancte Marie et Sancti Cipriani martiris. 
S. Josberti sacerdotis, qui hanc donationem fecit. S. Ramnulfi vicarii. S. Viviani subvicarii. S. Otgerii. S. Aufredi. S. Constancii. S. Petri. S. Baseni. S. Ingelberti. S. Guilberti. S. Giraldi. 

197. Item in Luriaco. Vers 1100.

Ego in Dei nomine Arnaldus cognomento Aszo et fratres mei Petrus Peregrinus et Giraldus de la Garda et Aimericus Aszo monachi quendam alodem nostram qui est juxta Luriaco villa, scilicet medietatem aque Crose, quam habemus supra piscatoriam que vocatur Garella, damus et concedimus beate Marie semper virginis et beati martiris Cipriani et ad monachos ibidem servientibus Domino, pro redemtione animarum nostrarum, et damus illis viam per terram nostram, ad omnia transeuntia, et ripam per terram nostram concedimus illis ad exclusatoria jactare sine ulla contradictione. Hunc ergo alodem nostrum damus illis ut, si ullus ex nobis obierit, monachus qui in eadem villa fuerit, cum honore nos juxta patrem nostrum sepeliat, si non sufficerit nobis ut aliquid dare possimus ; si ergo oportunum nobis fuerit ut aliquid dare possimus, Deo volente dabimus. 
S. Arnaldi et fratrum suorum, Aimerici monachi, Petroni, Giraldi, qui hanc donationem fecerunt. S. Ramnulfi et uxoris ejus. S. Garnerii. S. Giraldi de Marteis. S. Samuel de Baelarbrae  

***** 130 ***** 

et uxoris ejus et filiorum ejus. S. Rainaldi prepositi eorum. S. Aszoni presbiteri. S. Airaldi monachi. 

198. Item de Pruilec. 1060-1108. (Vers 1085.)

Amelius de Rochafort cognominatus concessit monachis Sancti Cipriani in Pruillec villa medietatem decime totius parrochie quantum ad eum pertinere videbatur, quia aliam medietatem dederat quando Gaufredus frater ejus effectus est monachus. Concessit hoc Ramnulfus Exclobardus, de quo tenebat, et Isembardus frater ejus. Item concessit monachis pascharium in omnibus silvis que ad eum pertinebant, ut non reddant de propriis porcis ; item ut in ejus silvis succidant ligna ad necessaria sua et ad ediffitia ; item piscationem proprii piscatoris in omnibus aquis que ad eum pertinebant, et commendationem hominum qui eo tempore commanebant apud Luriacum et deinceps habitaturos. 
S. Pontii filii Amelii, qui elemosinam patris per omnia concessit. S. Marie sororis ejus et Ramnulfi fratris eorum, Petri de Brollio, Hugonis Roil, Rotberti de Gratecheb, Petri de Azai, Petri Moisen, Ebloni Cuel, Giraudi Pictavensis, Hunberti Funelli, Hugonis Chapel, Garnerii Minnuns, Radulfi de Ulmis, Gaufredi de Campo Grimaud, Helie clerici, Petri Torgisi et filii ejus Petri, Willelmi presbiteri, Willelmi Lemovizini. Regnante Philippo. 

199. Item de Luriaco. 1060-1108. (Vers 1080,)

Petrus Funellus et fratres ejus Bernardus Ruils et Lotarius concesserunt monachis Sancti Cipriani apud Luriacum in flumine Crose, juxta sclusam monachorum, ripam totam ipsius fluminis et terram, et ut si alluvione aquarum terra fuerit consumpta, sclusa inantea tantum extenderetur omni tempore quantum opus esset, sine aliquo precio , nisi tantum omni anno in caput quadragesime II sol. 

***** 131 ***** 

census. 
S. Aszoni presbiteri, Petroni Torgil, Stephani Bastardi, Gauterii Capel. Philippo regnante. 

200. Concessio de molendinis Isemberti Asini. 1073-1085. (Vers 1080.)

Ego Gausbertus et Helias frater meus auctoritate nostra concedimus pro nostris animabus et patris et matris nostre donum quod dedit Isembertus Asinus, quando monachus factus est, Sancte Marie et Sancto Cypriano, de fedo illo quem Gaufredus pater ejus habuit de Johanne de Fessa, scilicet sextam partem de molendinis qui sunt in castello Engla, et de piscatoria et de exclusa, et unum hominem servum vel colibertum cum omni suo fructu ; et abbas Rainaldus et fratres sub eo degentes dederunt michi Gausberto VI libras. Si autem aliqua calumnia a quocumque homine vel muliere surrexerit, nos parati sumus modis omnibus defendere. 
Facta sunt autem hec sub domino Gregorio papa, regnante Philippo rege, lsemberto Pictavis cathedra presidente, Willelmo quoque Pictavorum comite. 

20i. De Vic. Vers 1085.

Ramnulfus de Rocafort, Isembertus, Petrus, fratres, filii Sendebaudi, concesserunt monachis Sancti Cipriani masum de Vic totum, terram cultam et incultam, prata, silvam, arbores, nucarios, domos et omnia que ex illo illis pertinebant. Audierunt Isembertus episcopus, avunculus eorum, Ugo abbas, AEnricus de Ingla, Petrus Funels, Joscerannus Borrucal, Benedictus monachus. 
Isembertus (1) et Petrus, fratres, filii Sendebaudi, abstule- 

***** 132 ***** 

runt monachis Sancti Cypriani in ira sua et in furore masum de Vic, set Petrus recognovit et omnem medietatem ad se pertinentem integerrime reddidit. Audierunt hec Petrus de Barra monachus, qui postea eum sepelivit, Willelmus Ulricus, Prob. (2) presbiter, Garnerius nepos ipsius P. , Willelmus alius presbiter, Arnaldus cliens, Aszo (3). 

(1). En marge est écrit ce qui suit : Hic Isembertus fuit archidiaconus tempore I. episcopi, avunculi sui, habens uxorem et familiam suam sicut alius laicus. Post mortem episcopi estimavit se fore episcopum, set multum laboravit, et quia R. abbas non consensit, ideo irati ipse et frater suus tulerunt masum de Vic. 
(2). La haste du b est traversée par un trait qui indique une abréviation, 
(3). Les faits relatés dans ce dernier paragraphe sont nécessairement postérieurs de quelques années à la donation contenue dans le premier, Isembert, évêque de Poitiers, étant mort dans l'intervalle. 

202. De ecclesia Sancte Serene. 1017-1086. (Vers 1080,)

Igitur nos fratres, filii Sendebaldi, Ramnulfus, Isembertus, Petrus, Gislebertus, pro animabus fratrum nostrorum Gauscelmi, Aimerici, ut eis pius Dominus peccatorum veniam et vitam eternam tribuere dignetur, ecclesiam Sancte Serene que est edificata in loco qui dicitur Vicus, super fluvium Engle, cum terris ad ipsam pertinentibus, et medietatem decime que ei accidit, ita dumtaxat ut qui primus ex nobis a seculo excesserit, aliam medietatem, quam modo retinemus, pro anima illius dimittamus : hec omnia ad monasterium alme Dei genitricis Marie laureatique martiris Cypriani et ad monachos ibi Deo servientibus in elemosinam damus, ut ab hodierne die absque ulla contradictione et calumpnia teneant et possideant, et quicquid eis datum fuerit, vel emerint ex nostro beneficio, habeant. Damus etiam casamentum Frotbaldi, eo tenore ut, quamdiu vixerit, teneat ; post quoque discessum ejus, ad locum supradictum et ad monachos totum ad integrum remaneat, id est tercia pars de offerendis panum, luminariorum, denariorum, sepulture, et de cunctis reditibus omnium ecclesiarum in hoc vico consistentium. Decernimus itaque ut hoc statutum a nobis libentissime factum firmo subsistat vigore, eosque qui nobis in 

***** 133 *****

 honore et potestate nostri patrimonii successuri sunt, per Christum Jesum adjuramus et per ipsius misericordiam obsecramus ut sicut statuimus teneant atque custodiant, quo a pio judice misericordiam consequantur. 
S. Ramnulfi, Isemberti, Petri, Gisleberti, fratrum, qui hanc donationem fecerunt. S. domni Isemberti episcopi. S. Samuelis et filiorum ejus. S. Aenrici. S. Isemberti de Curciaco. S. Hugonis abbatis. S. Bernardi Roil. S. Petri de Vohec. S. Ramnulfi de Voec. S. Isemberti Asini. S. Joscerandi Borrucalt. S. Joscelmi Palastel. S. Petroni Rufi. S. Stephani Rusel. S. Petroni de Moiden. S. Rotberti Robelini (1). 

1. Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 55. 

203. Item de molendinis. 1073-1100. (Vers 1080.)

Conventio et donatio quam fecit Haenricus miles ex castello vocabulo Ingla pro filio suo Haenrico oblato monacho ita est. Obtulit namque eum pater Deo et beate Marie et Sancto Cipriano martiri in presentia domni Rainaldi abbatis et omnium fratrum, deditque pro eo ad supradicto cenobio fratrum medietatem ex quatuor molendinorum qui sunt in aqua nomine Gartimpa sub ecclesia Sancte Serene, et medietatem piscature piscium ; ita tamen ut in vita sua utramque medietatem retineat ex molendinis, preter unum modium annone, qualis erit, in molendinis, quod habebunt unoquoque anno fratres, et de piscatura quoque secundum quod poterit unoquoque anno ; set post mortem ejus remanebit utraque medietas quieta in dominio et in proprio fratrum, ita ut nullus de parentela illius jam amplius aliquo modo habeat. Hoc ergo promiserunt supra altare beatissime Virginis Marie pater Haenricus et filii ejus, quorum nomina infra sunt scripta, et signa manu propria eorum, in presentia domni R. abbatis et congregatione fratrum. 
S. Haenrici , qui hanc 

***** 134 ***** 

donacionem fecit. S. Viviani et S. Josberti et S. Willelmi et S. Haenrici monachi, qui omnes fuerunt filii ejus. 

204. Vic. 1073-1100. (Vers 1090.)

Vivianus et Willelmus fratres, qui fuerunt filii Aenrici de Ingla, concesserunt monachis Sancti Cipriani omnem helemosinam quam eis fecerat pater suus, medietatem videlicet ex integro molendinornm suorum qui sunt subtus ecclesiam Sancte Serene, et medietatem piscature, et ut molendinarius esset communis omnibus, necessaria molendinis et excluse equanimiter utrique preparent. 
Audierunt Rainaldus abbas, Ugo Brunus, Gaufredus de Pleies, Gaufredus Frot clericus, Petrus Funels, Gunterius de Corberia, Johannes Famulus, Huncbertus Meschinus, Rotbertus Famulus vel filius, Radulfus Marescallus. 

205. [De Claveria et Ucionio.] Vers 1140. 

Ego in Dei nomine Ugo de Cella, timore futuri judicii simulque etiam amore regni, compunctus de facinoribus meis, me cum filio meo Alboino Pictavis in ecclesia Sancte Marie Sanctique Cipriani martiris ad monachum dedi. 
Volens itaque eamdem ecclesiam aliquatenus heredem facere de rebus meis, dono et concedo monachis ibi Deo servientibus decimam de Claveria. 
Concedo etiam similiter monachis apud Ucionium Deo famulantibus quicquid in nemoribus per totam Ucioniensem terram habebam, ut ad omnem usum ab hodierna die deinceps quiete possideant. 
Quod ut firmum ac ratum permaneat, manu mea et filiorum meorum aliorumque nobilium firmavi. 
S. Ugonis de Cella. S. Ugonis filii sui, et Willelmi et Rorgonis et Bormaudi. S. Gaufredi Beraldi archipresbiteri. S. Mascelini abbatis. S. Johannis de Sancto Michaele. S. Arvei archidiaconi. 

***** 135 ***** 

206. [De ecclesia Sancti Bonifacii.] 1047-1086. (Vers 1075.)

Isembertus Sendebaudus et Petrus et Goscelmus fratres concesserunt monachis Sancti Cipriani quicquid in ecclesia Sancti Bonifacii habebant, et terras quas ibi optinebant, et pratum, et terram quam tenuit Rotbertus Ascelinus ; 
audientibus et videntibus plurimis : Isemberto episcopo, lsemberto Pautonerio, Rotberto Manuet, Gaufredo Agait, Stephano Airard, Mainerii Chalvenc, Hunberti capellani Buxerie. 

207. De Luriaco et ecclesia Sancti Bonifacii. vers 1025.

Ego in Dei nomine Gislebertus de castello Ingla, Regualis cognominatus, omne subplementum quod michi per consuetudinem secularem a parentibus meis accidebat de Luriaco villa, que est Sancte Marie et Sancti Cipriani martiris, ad presens et in perpetuum dimitto, ut amplius jam non accipiatur ab ullo homine mortalium nisi a monachis Sancte Marie et Sancti Cipriani quibus justum est. 
Cedo etiam partem que michi accidit a parentibus meis de ecclesia Sancti Bonifacii, totum ad integrum, ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cypriani et ad monachos ibi Deo servientes, hoc est decima, sepultura, terris, vineis, pratis, aquis aquarumque decursibus, cum tota silva et domibus, curtiferis seu omnibus adjacenciis, cum servis et ancillis his nominibus vocitatis : Stephanum cum uxore sua et filiis, Raina cum filio suo. 
S. Gisleberti Regis, qui hanc donationem fecit. S. lsemberti episcopi. 

208. De ecclesia Sancte Crucis Ingle. 1087-1100. (Vers 1090.)

Hugo Liziniacensis et Hugo Brunus filius ejus, consilio et auxilio domni Petri episcopi, in manus Rainaldi abbatis concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancte Crucis

***** 136 *****

 de Ingla, cum ecclesiis sibi subjectis villisque et agris ceterisque omnibus ex integro rebus sibi competentibus, funditus omnino concesserunt, ut de cetero per manus supradicti abbatis successorumque ejus studio et labore monasteriique Sancti Cipriani auxilio ordinaretur, disponeretur et melioraretur in Dei servitio absque inquietudine et absque aliqua consuetudine, preter id quod secundum Deum retinuerunt ut essent defensores et advocati illorum omni tempore. 
S. Hugonis, Liziniacensis castri domini. S. Hugonis Bruni filii ejus, qui uterque hoc fecerunt. S. Letgerii archidiaconi. S. Petri archidiaconi. S. Rainerii capellani, Willelmi de Partiniaco, Petri de Sancto Saturnino, Aimerici Granollia, Petroni Rotberti monetarii, Aimonis Rosselli, Airaudi Agnelli, Rainaldi presbiteri, Rotberti Meschini. Philippo regnante (1). 

1.	Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 86. 

209. De ecclesia Sancti Martini [Ingle]. 1087-1100. (Vers 1090.) 

Petrus episcopus concessit monachis Sancti Cipriani per manum R. abbatis ecclesiam Sancti Martini de castro Inglensi cum omnibus rebus ad eam pertinentibus, ut de cetero in ordinatione eorum et potestate consisteret. 
S. Petri episcopi. S. Garnerii abbatis, Petri Rool, Gauterii cantoris ecclesie Calviniacensis, Rainerii capellani, Willelmi de Partiniaco (1). 

(1). Publié par Besly, Evêques de Poitiers,  p. 68. 

210. De Calviniaco. 1019-1027. 

Isembertus, sancte Pictavensis ecclesie episcopus, construxit ecclesiam in honore sancti Sepulchri Domini nostri in convalle castri sui Calviniaci, deditque eidem ecclesie aqueductum quem separaverat a descensu molendinorum Ai- 

***** 137 *****

 merici prepositi, omnemque terram in circuitu ecclesie, a jamdicto aqueductu usque ad rivulum quod ultra ecclesiam est, et a capite cimitterii ecclesie Sancti Leodegarii usque ad pratum episcopalem quod est juxta podium, ut edificarentur in aqueductu molendina, in terra vero burgum, quem ita statuit liberum ut neque preposituram neque rapinam neque aliquam prehensionem vel consuetudinem nec episcopus nec clericus neque prepositus vel aliqua persona inibi unquam auderet requirere ; set ita quieta omnia et libera per manus Ansegisi abbatis tradidit monachis Sancti Cipriani, ut ipsi in perpetuum optinerent tam ecclesiam quam burgum et cetera. 
ltem concessit ipsis monachis ad opus sue ecclesie vel domorum monachorum vel aliarum necessitatum silvas suas omni tempore ubicunque essent ; et quia sepefata ecclesia habebat … (1), statuit ut quicunque vellet ad ecclesiam veniret et consepeliri se ibi faceret. 
Iterum concessit medietatem ecclesie Sancti Leodegarii que sua erat, post mortem Gunbaudi presbiteri, qui eam de ipso tenebat. 
Tradidit iterum unam quartam terre ultra Vigennam, sicut via Pictavina dividebat usque ad viam Mortemarensem, et a domo infirmorum usque ad podium rotundum terminabatur. 
Item statuit ut medietas ecclesie de Alliaco et tocius alodii sui cum appenditiis suis, vineis, terris arabilibus, silvis, pascuis, domibus, curtiferis et ceteris rebus supradicte ecclesie deservirent. 
S. Isemberti episcopi, qui hec statuit. S. Manassei fratris ejus et Sendebaldi. S. Gisleberti Regis. S. Isemberti nepotis episcopi, Gaufredi decani, Willelmi precentoris, Rorgoni archidiaconi, Hunberti capicerii, Maingodi cellerarii, Airaudi de Montoiran, Aimerici prepositi, Gaufredi fratris sui, Goscelmi capicerii, Garnerii Cornevi, Rotberti Bodoerii, Elie Puello, Acfredi prepositi et Tetbaudi et Iterii, fratrum, Bernardi Jarrigi. Regnante Rotberto rege (2). 

(1). Quelques mots sont effacés. 
(2). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 52. 

***** 138 *****

211. Donationes quedam in Calviniaco que fecit pater Gaufredi Calvi, monachi. 1021-1047. (Vers 1030.)
 
Ego in Dei nomine Tetbaldus sacerdos, canonicus beati Petri, per consensum et voluntatem domni pontificis Hisemberti, trado ad locum Sancti Sepulcri Domini nostri Jesu Christi in prospectu castri Calviniacensis nomine constructo, pro redemptione anime mee, juctos II de terra arabile de curte Ecclesiarum Calviniacensis, et habet laterationes ipsa terra ex una parte terram ejusdem monasterii, de alia parte terra Acfredi, et de alia parte terra Guilduini ; censum solvat cui lex est in festivitate beati Hilarii de transitu den. VI. 
Item trado in alio loco et in ipsa curte Calviniensi similiter juctos II de terra arabile et alios II juctos de silva juxta viam puplicam, et habet laterationes ex omni parte terra Sancti Petri ; censum vero salvat in festivitate Sancti Petri, que est tercio kalendas julii, cui lex est den. IIII ; et in ipso loco de ipsa terra II juctos, quo habet Gausbertus de me et habebit me vivente, post meum quoque discessum remaneat ad supradictum locum sicut et cetera sub censu duorum denariorum. 
Item trado ad supradictum locum domum juxta ecclesiam beati Leodegarii martiris constructam, cum omnibus que ad ipsam domum pertinent, queque structa ad presens vel in futuro construi potero, sub censu den. I in festivitate Sancti Leodegarii martiris, totum ad integrum trado. 
S. Tetbaldi qui dedit. S. Isemberti episcopi. S. Isemberti episcopi, nepoti sui. S. Aimerici prepositi. S. Manase. S. Sendebaldi. S. Adraldi clerici. S. Guarnerii. S. Giraldi Otgerii (1) . 

(1). Quelques lignes de cet acte se trouvent dans Besly, Evêques de Poitiers, p. 54. 

212. De Alliaco. Vers 1022.

Ego in Dei nomine Isembertus, sancte matris ecclesie Pictavensis episcopus, una per consensu ac voluntate domine 

***** 139 *****

 matris mee Teotberge simulque auctoritate fratrum nostrorum, scilicet Manasse vicecomitis et Sendebaldi hac omnium sororum nostrarum utriusquc ordinis, trado ab hodierna die ad monasterium Sancte Marie almique martiris Cypriani quendam alodum situm in pago Pictavo, in condita Calviniacensis castelli, hoc est media ecclesia que vocatur Alliacus, cum omnibus appenditiis suis, scilicet vineis, terris arabilibus, silvis, pascuis, domibus, curtiferis, virdegariis : in omnibus et per omnia medietatem tradimus et transfundimus ab hodierna die ad prefatum cenobium et ad monachos ibidem Deo servientes, excepto I jucto vinee, quem dedimus in beneficio cuidam viro nomine Iterio. 
S. Isemberti episcopi. S. Teotberge. S. Manasse vicecomitis. S. Sendebaldi (1). 

(1). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 54. 

213. Item de Alliaco. 1060-1108. (Vers 1090.)

Ego in Dei nomine Rorgo et Tetbaldus frater meus damus cenobio Sancte Marie et Sancti Cipriani martiris alodium nostrum quod est in villa que dicitur Alliacum, quod est in territorio Calviniaci castri Situm, totum ex integro, sicut visi sumus habere, videlicet medietatem tocius alodii quod vocatur alodium de Alliaco ; 
item in villa Teisec vel Pinum totum curtile ubi habitat pater Gauterii et ipse, cum omni terra que illi pertinet, cum vineis et medietatem decime de Martegiae, quia alia est quibusdam de Monte Oiranno. Hoc vero donum facimus pro remedio animarum nostrarum, et quia ipsi monachi suscipiunt nos in ordinem suum, et ut habeant in eternum. S. Rorgonis et Tetbaudi fratris sui, S. Isemberti Sennebaudi et fratris sui Petri. S. Garnerii de Dumnum et fratrum suorum. S. Isemberti Pautonerii. S. Gauterii precentoris. S. Ugonis presbiteri. Regnante Philippo rege. 

***** 140 *****

214. [De Spinatia.] Vers 1080. 

Rotbertus Comes agnominatus, monachus factus, dedit monachis Sancti Cypriani terram suam alodem de Spinatia , cultam et incultam, cum vinetis, et arbergamentum, cum silvis parvis et magnis, habens unoquoque anno consuetudinaliter agnum de singulis focis et alia ; ex una parte terra ipsorum monachorum de Alliaco, alia dominorum de Voec, tercia via pubplica Sancti Savini et terra Sancti Petri. Testes Ugo presbiter, Ugo Berrum, Launus Otgerius, Helias pretor, Rotbertus Cordols, Guigo, Isembertus filius ejus, Rotbertus Manuet. 

215, Item de Calviniaco. Vers 1060. 

Ego in Dei nomine Stephanus cognomento Rosellus, pro remissione omnium peccatorum meorum et pro redemptione anime fratris mei karissimi Rotberti et parentum meorum, cedo ad monasterium Sancti Sepulcri et Sancti Justi martiris, quod est situm in pago Pictavo, in castrum Calviniacum, in elemosina et oblatione perpetua quatuor juctos vinee in loco qui vocatur Brolius , in terra Isemberti episcopi.
Ut autem hec donatio funditus permaneret, et nepotibus meis et aliis parentibus corroborari fecissem, Rainaldus monachus pro redemptione supradicti Rotberti dedit CCC missas cum oras et vigiliis, et CCC pauperes reficiendos. 
S. Stephani Roselli, qui hanc donationem fecit. S. Rainaldi monachi. S. Hugonis presbiteri. 

216. Item de Calviniaco. Vers 1080. 

Ego in Dei Domine Guigo et Isembertus filius meus damus has res Sancte Marie et Sancto Cypriano, ut monacbi ibidem Deo servientes procurent nos et in vita et in morte : in Ber- 

***** 141 *****
 
tegunt vel Grent juctum unum vinee et dimidium, et solvunt censum tres obolos ; 
ad Chillol dimidium juctum cum Aldeberto Brulleis, et solvit tres obolos et unam avem et dimidiam ; 
a la fossa Aiocos juctum et dimidium, III minutas solvunt ; 
in vineis Isemberti Asini juctum et dimidium, de censum III minutas ;
in vineis Tetberge VII juctos vinearum : ex eis quartus est episcopi; XIIII den. de recept, 
suamque terram que est in ripam Vigenne, que dicitur Alemannia : in eadem terra habet Petrus Puel VIII den. de cens, et Arbertus presbiter III den. : in ipsa terra est pratus qui reddidit II den. de censu, et sunt Giraudo Puello ; dimidiam trapam que est supra rocam (1), et ipsam rocam mais de dimidiam, suum cellarium et terram usque ad rivum, et in quocumque habet afaira, et domum qui se tenet ad domum Isahel, vinum et cubas et tonellas, et quodcumque habet aurum et argentum. 

(1). Roca, roche, c'est-à-dire une cave ; on disait enrocher pour encaver, enrocheur pour encaveur. Dans les lignes suivantes, les mots mais, plus, le surplus, et afaira sont aussi empruntés à la langue vulgaire ; in quocumque habet afaira, en quelque chose qu'il ait droit. 

217. Item concessio. 1047-1086. (Vers 1080.)

Ego in Dei nomine Isembertus Pictavorum episcopus, pro remedio anime mee et parentum meorum, dono et concedo cenobio Sancte Marie et Sancti Cypriani martiris et fratribus ibidem commanentibus vineas de casamento meo, que sunt Cauviniaco in loco qui vocatur au Brol, et censum et decimam aliarum vinearum que sunt in eodem loco, quod videlicet habebat de me Isembertus cognomento Asinus, et rocam super stagnum et areas prope pontem in supradicto castro scilicet Cauviniaco. 

218. Iterum concessiones quorumdam fratrum. 1073-1100. (Vers 1085.)

Ego Isembertus concedo de casamentis meis quicquid datum fuerit beate Marie et beato Cypriano, excepto ne ita 

***** 142 *****

detur ut ex toto perdam hominatum meum. Et hoc promisi osculando crucifixum in ecclesia beati Justi, in manu Rainaldi abbatis, firmans osculo me ita servaturum, et accepi ab eo palefridum et C solidos. 
Et ego Ramnulfus ex toto concedo quicquid datum fuerit de casamentis meis, excepto ne ille qui dederit postea accipiat de manu abbatis in fedum, et ita promisi offerendo hanc cartulam super altare Luriaco, osculando crucifixum et abbatem R., ut ita firmum tenerem, et accepi ab eo C solidos et unciam auri. 
Et ego Petrus similiter canceda et hoc promisi cum osculo in manu supradicti abbatis Monmorlioni, cum irem Romam, et accepi ab eo C solidos et unciam auri. 
S. Isemberti. S. Ramnulfi. S. Petri. S. Ainrici. S. Isemberti. S. Manases. S. Airaldi. S. Bartolomei. S. Amelii. S. Radulfi (1) . 

(1). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 59. 

219. De ecclesia Sancti Celerini. 1060-1086. (Vers 1070.)

Isembertus cagnomento Asinus concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Celerini, quicquid in ipsa ecclesia suum erat, vel alius de illo tenebat, concedente hoc domno Isemberto episcopo, qui totam ecclesiam cum suis appenditiis supradictis monachis contulerat. 
S. Isemberti episcopi. S. Isemberti Asini. S. Hugonis Liziniacensis, Hugonis Bruni, Hugonis de la Cella, Petri Fumelli, Gaufredi de Ingla, Aimerici de Planchis, Gaufredi Aunt archidiaconi, Airaudi militis de Furnols, Lisoii presbiteri, Radulfi Marescalli. Philippo regnante. 

220. [De prepositura Ramnulfi de Belefunt.] 1073-1100. (Vers 1090 et vers 1096.)

De Ramnulfo de Belefunt preposita ego R. abbas noticiam posteris relinquo, qui propter preposituram plurima invase- 

***** 143 ***** 

rat que ad nos pertinebant, et que post multas tribulationes et consilia bello etiam apud Targiacum temptavit defendere ; set non habens jura sibi faventia, que adtemptaverat non vindicavit, et injuste presumpta reliquit, et in manu mea guaddimonium XXX solidorum emendavit ; 
videntibus plurimis, Bosone vicecomite, Ademaro de Cursiaco, Gauterio de Vallibus, Helia la Gritia, Fulberto de Luens, Willelmo de Vilare, Ugone de Chistria, Petro Mal. et multis aliis. 
Ego autem R. abbas concessi ei propter preposituram tria opera vinearum et quartam partem de apibus que reperiuntur in silva, et ligna mortua, et minutam de sacramento quod non juratur, et omni anno II sextaria annone et II frumenti a monacho ipsius loci obedientario reddendos. 
Alias domus ejus in nostra terra est, et ipsa domus propria ad omnia agenda que nobis placuerint, mox etiam ut jusserimus sine omni querela exiet. Ipse fecit hominium et fidelitatem de se, domibus et de omnia. 
Iterum post non multum temporis idem Ramnulfus requisivit boscum vivum ad sibi necessaria, dicens patrem suum et se hoc in fedum ab Airaudo Montoiranno habere, et hoc paratum probare bello, habens secum Rotbertum judicem. Ego autem R. abbas in auditorio Sancti Cipriani habens mecum Herveum archidiaconum, Wille!mum Sancti Saturnini, Willelmum Ulricum, Gausberlum helemosinarium, calumpniavi ei per Petrum de Mesdela, et in ipso remansit. 

221. Donum Airaudi de Monte Oiranno de Belefunt et de Liners et de aliis rebus. 1073-1100. (Vers 1080.)

Ego in Dei nomine Airaldus peccator de Montoiranno in manu Rainaldi abbatis cenobio beate Marie et beati Cypriani martiris cedo atque transfundo alodum meum quod vocatur Belefunt, cum omni vicaria mea et omni debito meo et consuetudine mea, cum uno etiam molendino, cum silva et omnia ad eam pertinentia, bestiis silvaticibus et pascario, et 

***** 144 *****
 
cum vineis, pratis, mansionibus, aquis aquarumque decursibus, et piscatoriam valde bonam, atque terris arabilibus nec non viridariis, ac cultum et incultum, et quantum cernitur esse nostra possesio et quantum alodum ad ipsum pertinet integrum, et quicquid alii homines per me ibi habent. Est etiam in eodem alodo meo ecclesia in honore beati Hilarii constructa, quam similiter cenobio prefato concedo, et omnia pertinentia ad eam concedo, et quicquid in eodem alodo in meo dominio erat, vel quicquid alii pro me possidebant. Exclusa vero, quam superius vocavi piscatoriam, est in Vigenna. 
Dono etiam consuetudines meas de terra monachorum ipsius cenobii que est juxta ipsum alodum. 
Cedo etiam in alio loco villam que dicitur Liners, vineas et quicquid meum erat ibi, et decimam ecclesie, et ipsam ecclesiam in honore Sancte Marie constructam, vel quicquid alius ibi tenebat per me. 
Dono etiam quicquid visus sum habere, vel alius per me, in ecclesia de Voenol. 
Hec autem dedi in manu abbatis R., qui me in monachum ordinavit, ipsi prefato cenobio io presentia meorum, scilicet Helie la Grite cognomento, et Aimerico Roberto cognomine, et aliorum multorum. 
S. Airaldi, qui hec donavit. S. Willelmi comitis. S. Rainaldi abbatis. S. Stephani Rufi. S. Stephani filii sui. S. Gaufredi Moteis. S. Rainaldi de la Guerche. S. uxoris ejus Petronille. S. Helie la Grice. S. Aimerici Roberti. S. Gosberti Malaterre. S. Gosberti de Romenol. S. Willelmi de Vilaret. S. Rotberti Borgoni. S. Rotberti filii ejus. S. Fulconi Normandi. S. Petroni de Brider. S. Hugonis prepositi. S. Aimerici Viger. S. Tebaldi filii sui. S. Bosonis vicecomitis et uxoris ejus et filiorum, Aimerici, Acfredi. S. Ademari de Cursiaco. S. Fulberti de Luens. S. Stephani Bordet et patris ejus Aimerici. S. Odoni de Artigia. S. Gauterii de Nova Villa. S. Stephani Sicci. S. Frodoni. Regnante rege Philippo. 

***** 145 ***** 

222. Concessio Viviani et Lucie de Belefunt. Vers 1100.

Ego Vivianus et uxor mea Lutia elemosinam ab Airaudo de Monteiranno datam pauperibus Christi, monachis videlicet Sancte Marie et Sancti Cipriani, quam ex integro calumniabamus, ex integro concedimus coram testibus, id est Ugone Liziniaco et Gaufrido Pruliaco et Gaufrido Loies et Airaudo monacho et aliis multis qui viderunt et laudaverunt hanc concessionem meam. 

223. Item concessio de Belefunt. 1073-1100. (Vers 1090.)

Ego Gauterius Barba et fratres mei Frotgerius et Rainaldus et Guido et Paganus et sorores nostre donamus et dimittimus monachis cenobii beate Marie et beati Cypriani martiris apud Bellafontem quicquid omnino ibi calumpniabamus, ut habeant et possideant et faciant quicquid voluerint absque omni calumpnia hinc et in futurum, pro salute animarum patris nostri et matris nostre et omnium parentum nostrorum. 
S. Gauterii. S. Frotgerii. S. Rainaldi, S. Guidonis. S. Pagani. S. Rainaldi abbatis. S. Guidonis de Navert. S. Airaldi de Furnos. S. Radulfi Marescaldi. S. Willelmi prepositi.
 
224. Particio de Liners cum monachis Novi Monasterii. 1073-1087. (Vers 1086.)

Ego in Dei nomine Rainaldus abbas et fratres nostri cenobii beati Cipriani, videntes humilitatem et devotionem Willelmi piissimi ducis Aquitanorum circa edificationem sancte ecclesie, aliquod auxilium impendere optamus Novo Monasterio quod ipse dux edificavit Pictavis, ut ibidem fratres monachilis habitus Deo deserviret. 
Dedimus itaque et dando ipsi Novo Monasterio concedimus medietatem ecclesie 

***** 146 ***** 

de Liners, et de decima et de omnibus que ad eam pertinent, quam ecclesiam totam et omnia ad eam pertinentia ex integro dederat nobis Airaudus prius, quando factus est monachus cenobii nostri beati Cipriani.
Retinemus tantum nos nobis ultra medietatem decimam de propriis vineis nostris que erant in ipsa parrochia antequam ipse Airaudus nobis daret ecclesiam ipsam et ea que ad ipsam pertinent. Similiter et fratribus prefati Novi Monasterii de vineis decimam quam habere debuit a nobis in casamento Hugo prepositus, sicut habuerat ab Airaudo, relinquimus habere propriam.
Alia omnia, sive quesita sive adquirenda, quecumque fuerunt ad jus Airaudi pertinentia in predicta ecclesia, nobis erunt communia per medium. 
Pro hac igitur nostra donatione gratuita dux ille Aquitanorum predictus Willelmus fideliter convenit quod nobis totam et ex integro elemosinam predicti A. de Monteranno, quam dederat nostro monasterio, aquictaret et semper conservaret ab omnibus qui vellent eam nobis auferre vel diminuere vel aliquo modo quacumque occasione injuriare (1). 

(1). Un fragment de cette pièce a été publié dans les Annales de l'Ordre de Saint-Benoît, t. V, p. 19, année 1069 ; mais elle est nécessairement postérieure à l'avénement de Renaud à la dignité abbatiale, à la fondation de l'abbaye de Montierneuf et à la donation d'Airaud de Montoiron, n° 221 ci-dessus. 

225. [De consuetedinibus in Belefont.] Vers 1100. 

Paganus de Vallibus et Petronilla mater sua, Beletus de Claris Vallibus et Johannes de Tusca dimiserunt omnes consuetudines que solebant requirere in Belefont ipsi vel servientes eorum, et mestivias, et in pascuis, et in silva defensum maii et junii, et missiones porcorum suorum vel extraneorum, omnia reliquerunt ; 
audientibus Willelmo de Vilare, Willelmo de Beljoco, Airaudo de Castro Novo, Lamberto de Mazerollis, Airaudo de Liners, Clemente, Gaufredo Andre, Gaufredo Bertranno. 

***** 147 ***** 

226. Commutatio terrarum in villa Belefunt. Vers 950 ? 

Pro ambarum partium utilitatibus placuit atque convenit inter fratres qui sunt in obsequio Sancte Marie atque Sancti Cipriani, ut terras eorum inter illos et virum nomine Petrum commutare deberent, quod ita et fecerunt. 
Dederunt fratres ad partem Petroni alodum quod est situm in pago Pictavo, in vicaria Igorande, in villa que vocatur Malgando, quantum in illa villa ad fratres pertinet et visi sunt adabere : et habet terminationes de uno latus terra Sancti Pauli et de tribus partibus hereditatem Petri : et de jure nostro sicut presenti tempore a nos fratres videtur esse possessum in tua tradimus potestate vel dominatione. 
Similiter in compensatione hujus meriti dedit jamdictus Petrus et uxor sua Utulvuis aliud alodum quod est situm in ipso pago et in ipsa vicaria, in villa que nuncupatur Bella Fontis, una scilicet quarta super fluvium Vienne : er habet terminationes de uno latus hereditatem Ingelrampni et de alia terra Sancti Hilarii, tercia vero terra Sancti Ypoliti, quarta vero aqua pertinente ad illa terra ; 
tantum ut ab hac die unusquisque de alodo quod accipit facere quod voluerit jure proprietario liberam et firmissimam in omnibus habeat potestatem. 

227. De molendino et clusa in Varenas. Vers 980 ?
 
Ego in Dei nomine Gerorius, una pro voluntate Dei et consensu omnium monachorum de monasterio Sancte Marie et Sancti, Cipriani martiris, edificavi unum molendinum cum exclusa in terra que est sita in villa cognomento Varenas, et ipsa terra adjacet ad locum cenobii Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos loci ipsius et pertinet ad 

***** 148 ***** 

parrochiam de Bonolio monasterio ; tali tenore hoc molendinum in Vizenne fluvio feci atque construxi ut quamdiu vixero teneam et possideam cum voluntate monachorum supradictorum, post meum vero discessum pro remedio anime mee ad locum supradictum medietas remaneat sine ulla interpellatione parentum meorum seu omnium propinquorum vel seniorum. 

228. De Varenas. Vers 998. 

Ego in Dei nomine Manasses trado ad monasterium sancte Dei genitricis Marie et beati Cypriani martiris et ad monachos ibidem Deo servientes, pro redemptione anime mee seu patris vel matris mee atque fratrum meorum, quendam alodem meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandisse, prope villam que vocatur Varenas, et in loco qui dicitur Monte Ebroni, et habet laterationes de duabus partibus terra Rotberti et Hucberti fratris sui, tercia parte terra Gyraldi cognomento Ohtgerii, quarta parte terra Sancte Marie et Sancti Cipriani martiris. Habet autem in ipso alodo vineas, terram arabilem, cultum et incultum, cum domibus, curtiferis, quesitum et inquirendum seu quantum ad ipsum alodem pertinet, totum ad integrum a die presenti ad supradictum locum trado in helemosina et oblatione perpetua ; nam partem fratris mei Gozcelmi ipse locus post suum discessum (1) quiete possidet, partem autem fratris mei Isemberti data voluntaria commutatione sibi. 
(1). Gaucelme figure comme témoin avec ses frères Isembert et Manassès dans un acte de 995 (n° 521 ci-après) ; la donation de Manassès est donc d'une date postérieure. 

229. De ecclesia et terra de Cella. 1068-1073. 

In Christi nomine Hucbertus Pouzet, beati Petri senioris ecclesie canonicus, petivi a domno abbate Constantino ut 

***** 149 ***** 

furnum quod est intra urbem Pictavis dedisset michi : quod et fecit jussione et deprecatione domni episcopi Isemberti, tali videlicet tenore ut quandiu vixero teneam, post discessum meum ad locum cujus est absque ulla contradictione remaneat. 
Dono etiam Sancte Marie et Sancto Cypriano, pro redemptione anime mee et remissione peccatorum meorum, de alode meo quod dicitur Cella unum masum cum ecclesia que fuit fundata in honore Sancti Medardi, et exclusam et piscatoriam et molendinum et ripam et que continet, et duos juctos de prato et II de melioribus vineis quas habeo in eodem alodo. 
Audierunt Isembertus episcopus, Hunbertus decanus, Gislebertus Graugia, Gaufredus Villanus, serviens Runberti, Helias Puel. 

230. De Bonolio. (1) 989.

Ego in Dei nomine Acfredus et uxor mea nomine Raingardis et infantes nostri alodum nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Exinvalinse, in villa que vocatur Bonolium, de terra arabile juctum unum, et habet laterationes de una parte terra Sancte Marie, de alia parte Vienna fluvium, de tercia parte terra Sancti Hylarii, quarta via publica, tradimus ad monasterium Sancte Dei genitricis Marie seu Sancti Cipriani martiris Christi, qui est situs in suburbio Pictavis civitate, sub presentia domni Girau abbatis, et unam ancillam que vocatur Oda La Paseta, cum infantibus suis ;
eo videlicet modo ut ab hac die et deinceps quicquid de predictis rebus facere volueritis, liberam in omnibus habeatis potestatem jure hereditario, nemine contradicente. 
S. Acfredi et uxoris ejus Raingarde et filiorum ipsorum, qui hanc donationem fecerunt. S. Launi. S. Airaldi. S. lngelramni. S. Atoni. S. Rainaldi. S. Petroni. S. Josfredi. Anno II regnante Rotberto rege. 

(1). En marge et en regard de ce mot on lit : Hoc est in parrochia Sancti Martini de Riberia et prope de Arciaco. 

***** 150 ***** 

231. Item de Bonoilo. 963 ou 964. 

Ego Alboinus divina gratia Pictavensium presul alodem meum, quem emi precio meo de Rotberto et uxore sua Eblena, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Sicvalinse, in villa que appellatur Bonoiolo, cum domibus, edificiis, viridegariis, vineis, terris, pratis, silvis, aquis aquarumque decursibus, quesitum vel quod est ad inquirendum, et servo meo Berlando nomine cum sua uxore et infantibus suis sive mancipiis utriusque sexus, seu quantumcumque ad ipsum alodum aspicit vel aspicere videtur, totum et ad integrum trado, dono atque transfundo ad cenobium Sancte Dei genitricis semperque Virginis Marie et beati Cypriani martiris, qui est situs super fluvium Clinni, necnon et ad illos monachos ibi Deo militantibus sub regimine domni Frotherii abbatis ; tantum ita ut ab hodierna die et deinceps quicquid de prenominato alode facere decreverint, libero in omnibus fruantur arbitrio, jure hereditario, nemine contradicente. 
S. Alboini episcopi. S. Rainaldi vicarii. S. Mainardi vicarii. S. Rotgarii subvicarii. S. Ingelbaldi. S. Bernardi. S. Anstasii . Anno X regnante Lothario rege (1). 

(1). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 47. 

232. Incipit de Saviniaco. Concessio Frotherii episcopi. Vers 934.

Frotherius divine pietatis gratia pontifex notum quidem fieri cupimus fidelibus sancte Dei ecclesie presentibus scilicet atque futuris quod quedam femina nomine Aremburgis vicecomitissa, in vice tamen Aimerici sui senioris jam ab hac luce subducti, ad nostram accedens paternitatem precata est nos ut duas quartas ex suo beneficio in rem Sancti Petri, in villa Saviniaco, monachis in monasterio Sancte Marie et Sancti Martini Sanctique Severiani super flumen Clinni Christo certatim militantibus per nostre auctoritatis 

***** 151 ***** 

scriptum sub censu sol. I concedere dignaremur : quod et omnimodo nobis placuit hoc fecisse, eo videlicet modo ut in kalendis novembris reddant censum. + Frotherius divine pietis ... S. Richardi clavigeri. S. Rainoni levite. S.Adalramni, S. Annoni sacerdotis. S. Stephani sacerdotis. S. Petri archidiaconi. 

233. Quomodo Richardus construxit ecclesiam in proprio alodo, id est Saviniaco. 937-962. (Vers 942.)

Ego in Dei nomine Richardus claviger majoris ecclesie beati Petri Pictavensium, tractans de Dei timore et qualiter hoc seculum est fluctivagum, accedens veni ad paternitatem pii pastoris sancte matris ecclesie divina gratia domni Alboini pontificis, precatus sum illum ut placabili mente daret michi miserrimo peccatori licentiam edificandi unam capellam in meo proprio alodo, qui vocatur Saviniacus, ut fieret michi omnibusque ibi convenientibus pro amore Dei tutamen firmissimum contra jacula nequissimi insidiatoris totius humani generis. lpse ut pius pastor placido corde assensum michi prebuit placabilem, et benedixit ipsam kapellam, quam extruxi edificans in meo proprio alodo, in villa Saviniaco, in pago Pictavo, super fluvium Vinzenne, consecrans in honore Sancte Dei genitricis Marie et Sancti Petri apostoli et omnium Sanctorum, et ditavit ipse pius pastor ut rector fidelis ipsam capellam sepe jam dictam, dotandô ut sponsam et subarrando per hec signa literarum et seriem scriptionis de omnibus decimis tam de alodis quam de ceteris locis, qualiscumque laboraverit Saviniaco, arando, seminando atque plantando ; decimas ipsas cum omni illorum sepultura ex toto donamus beate Marie Virgini et Sancto Petro apostolo et omnibus Sanctis, ut ipse sacerdos, qui sacrificium Deo in ipsa capella obtulerit, inprimis pro presenti pio pastore et hujus operis auctore, et pro omnibus suis parentibus, et pro cuncto populo christiano, tam pro vivis quam et pro so- 

***** 152 ***** 

lutis debitae mortis, perpetualiter vivere possit. 
Et in alio loco de meo proprio alodo mea propria voluntate ditavit presul precellens Alboinus videlicet jam dictus prefatam capellam jugeribus V de vineis, et terra vacante jugeribus XV, et de pratis jugera V, et unum farinarium in eodem alodo super fluvium Vinzenne situm et unam quartam terre in villa Kastriaco, que fuit olim Nictarius sub censu de curte Vodonogilo. Ipse sacerdos qui in predicta capella missas Deo celebraverit, teneat, possideat sub censu den. XII cui lex est in perpetuum, nemine contradicente. 

234. Donum Richardi cenobio Sancti Cypriani omnium rerum suarum que habebat Saviniaco. 936-954. (Vers 943.)

Dum unusquisque in hoc seculo proprio vacat arbitrio, oportet ut de rebus sibi acquisitis taliter agat qualiter in futuro vitam eternam mereatur percipere. Quamobrem ego in Dei nomine Richardus claviger Sancti Petri senioris ecclesie, ut michi pius Domnus in ultima magni juditii die veniam tribuere dignetur ; 
idcirco ut alodem meum indominicatum, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Igrandinse, in villa que nuncupatur Saviniacus, super fluvium Vigenna , cum capella et farinario et sclusa et piscatoria, vineis, virdigariis, terris, pratis, aquis aquarumve decursibus, seu quantum in ipsa villa visus sum habere vel possidere ; 
et in alio loco in supradicta vicaria, in villa que dicitur Villaris, quantum visus sum habere vel possidere : 
hec omnia superius nominata totum et ad integrum ad cenobium Sancte Dei genitricis Marie atque beati Martini testisque Christi Cypriani, seu monachis ibi degentibus cedo atque trado, et de mea dominatione in illorum potestate transfero. 
S. Richardi clavigeris, qui hanc donationem fieri rogavit. S. Rainaldi vicarii. S. Rotgarii subvicarii. S. Adelardi. S. Teotfredi. S. item Richardi. S. Warnerii. S. Rainarii. S. Wucberti. S. Ermengaudi. S. Adriani. Regnante Lodovico rege. 

***** 153 ***** 

235. Concessio quedam in Saviniaco. 909. 

Ego in Del nomine Aldesindis femina alodum meum situm in pago Pictavo, in vicaria Linarensi, in villa que nuncupatur Saviniacus, 
id est in uno loco de vinea juctos V, 
et in alio loco in uno clauso juctos VI, 
in ipsa villa in uno loco de vinea juctum I et de prato juctum I in unum continentem, 
in eadem villa de prato juctos II et medium, et de terra collaboratoria juctos IIII,
et in Alsonem fluvium, in Fraxenello, de prato juctos VI, 
ad ecclesiam beati Petri Pictavensis senioris canonice seu ad stipendia fratrum ibique die noctuque Deo militantium et ad illorum prepositatum ex curte illorum Vodenogilo dare deberem : quod ita et manifestum est michi fecisse ; 
eo videlicet modo ut quamdiu ego et filius meus Ricardus claviger jam dicte sancte matris ecclesie advixerimus, prenominatas res sub censo annotino scilicet solidorum II usufructuario tenere faciant ; post nostrum quoque amborum decessum jam dictas res cum omni emelioratione pars prememorate ecclesie in usus fratrum recipiat absque alicujus contradictione. 
S. Aldesindis, qui hanc concessionem fieri et adfirmare rogavit. S. Reinfrardi admanuensis. S. Guazsohini. S. Rinoni. S. Rainarii subvicarii. S. Gualberti subvicarii. S. Teotmunni subvicarii. S. Dodoli. S. item Galberti. S. Fercincti. S. Ingelramni. S. Gerardi. S. item Dodoli. S. Bertradi. S. Arnaldi. S. Autberti. S. item Gerardi. S. Ratfredi. 
Hec omnia ego Richardus de ipsis canonicis possidens tradidi cenobio Sancti Cypriani possidendum, ipsis concedentibus, Karolo regnante anno XII (1). 

1. Cette date est, en réalité, celle de la donation de Richard, et non celle de la concession d'Aldesindis. Il en est de même en ce qui concerne les actes ci-après n° 236, 237, 238, 239, 240, 241 et 242. 

236, Emtio quedam Richardi quam emit in Saviniaco. 925. 

Ego in Dei nomine Frofadus, sacer videlicet decanus sive 

***** 154 ***** 

archidiaconus ex cenobio almi Petri Pictavensis senioris ecclesie, constat me vendere et vendidi, tradere, quod ita tradidi, cuidam viro hac venerabili nomine Ricardo, edituo adque archidiacono beati Petri, hoc sunt res meas que sunt sitas in pago Pictavo, in vicaria Ingrandinse, in villa que taxatur Saviniacus, et est in uno loco inter vinea, virdigariis, domibus, edificiis, inter totum plus minus jugera XX, et quantumcumque in circuitu predicto manso videntur adesse ; terminantur itaque ex una fronte alodus Guarnerii, ex uno latere rivolus, et ex duabus partibus gemine vie publice. 
Vendidi quoque tibi in alio loco in ipsa villa de prato per diversa loca plus minus jugera VIII ; 
in alio loco in ipsa villa, de vinea quam tenet Abonetus in beneficio, plus minus juctum  I ; 
et in alio loco in clauso prelibati Richardi de terra vacante juctum I ; 
et in alio loco extra rivolum inter maxnillo et terra jugera III, qui terminantur ex tribus partibus alodus sepe nominati R., quarta vero fronte via publica. 
Unde accepi a te precium in quo nobis bene complacuit et convenit, valente in argento solidos CCC, tantum ita ut ab hodierna die quicquid ex predictis rebus facere decreveris, liberam et firmissimam in omnibus habeas potestatem jure hereditario, nemine contradicente. 
S. Frofadi. S. Vualtarii. S. Viviani. S. iterum Vualtarii. S. Guarnerii. S. Frotbaldi. S. Adalmanni. 
Isti sunt elemosinarii jam dicti Frofadi, qui hanc cartam spoponderunt, et bis presentibus actum fuit : S, Aimerici vicecomiti. S. Rainardi vicarii. S. Jordani. S. Gautberti. S. Drodfredi. S. Gauzcelmi. S. Elbonis. S. Amalrici. S. Odolrici. S. Hisembardi. S. Teotbaldi. S. Vuarnerii. S. Rainarii ippovicarii. 
Hec ego Richardus habebam Saviniaco, que dedi cenobio Sancti Cypriani, XXVII anno regnante Karolo rege (1). 

(1). Raoul étant monté sur le trône le 13 juillet 923, Charles le Simple, depuis le 3 janvier 898, époque de la mort d'Eudes, n'a réellement régné que 25 ans ; mais, pendant sa captivité, il a encore été quelquefois considéré comme souverain. on peut en voir plusieurs exemples dans la Table chronologique des diplômes de Bréquigny, et entre autres deux chartes données, l'une anno XXVIII, l'autre anno XXX regnante Karolo rege post obitum Odonis regis. La même observation s'applique aux actes 237 et 240 ci- après. 

***** 155 ***** 

237. Emptio Richard in Saviniaco. 927. 

Ego in Dei nomine Bernildis, constat me vendere et vendidi, tradere et tradidi cuidam viro nomine Richardo, edituo beati Petri Pictavensis senioris ecclesie, hoc est allodus meus situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que taxatur Saviniacus, et est plus minus inter vinea et terra sive viridigario jugera III, qui terminantur ex una fronte alodus Gunduini et via publica, et ex alia parte alodus Dodulberti, tercia parte allodus Bernardi, quarta vero fronte via publica ; unde accepi a vobis precium in quo michi bene complacuit et convenit, valente in argento solidos XX, tantum ut ab hodierna die quicquid ex predicto allodo facere volueris, sive ad donandum adque dimittendum, nec non ad vendendum vel cuicumque tibi placuerit, jure hereditario, nemine contradicente. 
S. Bernildis. S. Reinhardi vicarii. S. Rainarii ippovicarii. S. Ingelramni. S. Dodiloni. S. Gualdoni. S. Girberti. S. Bernardi. S. Gundalgudis. S. Agaloni. S. Girardi nummularii. S. Landrici archiatri. S. Ingramni. S. iterum Girardi. S. Silifredi. S. Teotmundi. S. Madalberti. 
Hec ego Richardus habebam Saviniaco, que dedi cenobio Sancti Cipriani, XXX anno regnante Karolo rege. 

238. Venditio quorundam in Saviniaco. Vers 900.

Ego in Dei nomine Gulfradus et uxor mea Aldensindis, constat nos insimul vendere, ita et vendidimus, tradere, ita et tradidimus ad dilectis filiis nostris Gerrardo nomine nec non et Richardo diacono ex congregatione Sancti Petri, hoc est alodus noster qui est situs in pago Pictavo, in vicaria 

***** 156 ***** 

Niverniacinse, in villa cujus vocabulum est Saviniacus, et est plus minus inter vinea et terra vacante jugera IIII ; abjacet ipsa vinea et ipsa terra de uno latus et uno fronte vinea vel terra alodus Guarnani, de alio latus rivo currente, quarto vero fronte via publica : totum et ad integrum quantum visi sumus in ipso loco habere vobis vendimus.
Habet in alio loca de terra vacante juctas II, abjacet de uno latus et uno fronte vinea vel terra Ingelarii, de alio latus terra Sancti Petri, quarto vero fronte via publica ; 
et in alio loco medio jucto de terra vacante, abjacet de tribus lateribus ad ipsos heredes, quarto vero fronte via publica. 
Unde accepimus a vobis precium in quo nobis bene placuit et convenit, valente in argento sol. L, ita ut ab hac die quicquid de predicta vinea vel predictas terras facere volueritis, libero arbitrio in omnibus habeatis potestatem faciendi jure hereditario, nemine cantradicente. 
S. Gulfrado et uxor mea Aldesindis, venditione a nos facta. S. Ingelarii. S. Hanialdo. S. Hailrado. S. Sigino. S. Godoni. S. Aldegari. 
Hec ego Richardus cum concessione fratris mei Girardi tradidi monachis Sancti Cipriani. 

239. Concessio quedam [de area farinarii juxta Castriacum]. 904.

Ego Frotfadus sacerdos atque abba ex cella Sancti Severiani et Sancti Vincentii, notum esse volumus omnibus fidelibus sancte Dei ecclesie, presentibus scilicet atque futuris , quia quedam femina Aldesindis nomine una cum filio suo Ricardo sacerdoti atque clavigero beati Petri, ad nostram accedentes benivolentiam, deprecati sunt nos ut unam aream farinarii, que est sita juxta Castriacum (1) villam, penitus destructam, et est in fluvio Vinzenna , una cum una opera de 

***** 157 ***** 

terra vacante adherentem ei, pertinentem ex nostro beneficio de terra Sancti Severiani et Sancti Vincentii, eis sub censo concedere dignaremur : quod et omni modo nobis placuit fecisse, eo scilicet modo ut annis singulis festivitate Sancti Hilari, que evenit kalendis novembris, censum solido I rectori qui jamdictum Sanctum Severianum et Sanctum Vincentium in regimine habere dinoscitur, absque ulla tarditate reddere faciant. 
Frotfardus, manu firmatam a me factam. S. Abbo archidiaconus. S. Mervinus presbiter. S. Aepinus. S. Ugo. Rahardus. S. Ebbo. S. Beringarius. S. Frotboldus. Ali- baldus. S. Hecfridus. S. Otgar. S, Hegfridus diaconus. S. Hugo. S. Ebrartus, S. Ansfredus. Annania presbiter. S. Amalricus, 
Hunc molendinum possidens ego Richardus reliqui monachis cum alodo meo quem dedi eis, anno VII regnante Karolo rege (2). 

(1). Le premier a de Castriacum est surmonté des deux lettres hi, qui présentent ce nom sous sa forme moderne. 
(2). Cette pièce a été publiée avec la date de 899 par M. Champollion-Figeac, dans le t. I, p. 477, des Documents historiques inédits, d'après les manuscrits de Besly. 

240. Venditio quedam [in Saviniaco.] 927.

Ego in Dei nomine Guarnerius levita ex cenobio beati Petri Pictavensis senioris ecclesie, constat me vendere et vendidi, tradere, quod ita tradidi, cuidam viro nomine Richardo, edituo seu archidiacono Sancti Petri, hoc est predium quod est situm in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que taxatur Saviniacus, et est plus minus de vinea jugera II et dimidium : terminantur autem ex utraque parte allodus predicti Richardi. Unde accepi a te precium in quo michi bene complacuit et convenit, valente in argento sol. XXV ; tantum ita ut ab hodierna die quicquid ex predicto allodo facere volueris, liberam et firmissimam in omnibus habeas potestatem faciendi quicquid elegeris, jure hereditario, nemine con- 

***** 1 58 ***** 

tradicente. 
S. Garnerii. S. Ebroini. S. Raeinhardi vicarii. S. Rainarii ippovicarii. S. Landrici. S. Girardi. S. Guntardi. S. Dotini. S. Ingramni. S. Teotmundi. S. iterum Girardi. S. Silefredi. S. Bernardi. S. Gualberti. S. Dodiloni. S. Balterii. 
Hec ego Richardus habebam Saviniaco, que etiam dedi cenobio sancti Cypriani, XXX anno Karolo rege regnante. 

241. Venditio ad Ricardum in Saviniaco. 941 ou 942. 

Ego in Dei nomine Lanbertus, constat me vendere et vendidi, tradere quod ita tradidi, cuidam viro nomine Richardo, sacerdoti atque clavigero beati Petri senioris ecclesie, quemdam alodem meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Yngrandinse, in villa que dicitur Saviniacus, et est plus minus operas V; habent laterationes ex tribus partibus alodus predicti Richardi sacerdoti, quarto vero fronte alodus Yldegarii. Unde accepi de te precium in quo michi bene complacuit et convenit, valente in argento sol. X, tantum ita ut ab hodierna die quicquid ex predicto alodo facere volueris, jure proprietario facias, nemine contradicente. 
S. Lanberti, hanc venditionem a me factam. S. Rainaldi vicarii. S. Rotgarii subvicarii. S. Gualdoni. S. Gualberti subvicarii. S. Tetfredi. S. Rainberti. S. Ylseo. S. Richardi. S. Dotevino. 
Hec ego Richardus habebam Saviniaco, que etiam dedi cenobio Sancti Cipriani, anno VI regnante Lodovico rege. 

Alia eptio ipsius. 942 ou 943. 

ln Dei nomine ego Aimo abba ex cenobio alme genitricis Dei Marie atque beati Cypriani, per consensu ac voluntate omnium fratrum nostrorum constat nos insimul vendere, quod ita et vendidimus, tradere, quod ita et tradidimus, ad quendam clericum nomine Richardo, archidiacono ecclesie senio

***** 159 ***** 
ris beati Petri, hoc est vinea nostra que est sita in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que noncupatur Saviniacus. Sunt autem plus minus inter duo loca jugera VI et operas II, et via publica graditur per medium, et habet laterationes ex totis partibus terra ipsius Richardi. Unde accepimus in argento convalescente precio sol. X, ita ut ab hodierna die teneat, possideat et faciat exinde quicquid voluerit, nemine contradicente. 
Aimo abbas idem consevit, Geraldus, Frodoicus, Rainaldus, Gerardus, Arginus, Radulfus, Ingobertus, Gererius, Frotbaldus, Constantinus, Bernardus, Girardus, Gotrefredus, Johannes, Launus. 
Ego Richardus que a monachis emi, ipsis integrum reddidi, anno VII regnante Lodovico rege. 

243. De quodam molendino in Vigenna juxta Voonolio. Vers 950.

Ego in Dei nomine Adelardus et uxor mea nomine Arsendis dimittimus ad locum Sancte Marie et Sancti Cypriani et ad monachos ibidem Deo servientes quendam farinarium cum piscatoria, qui est in fluvio Vienne prope villa que vocatur Vonodolium. In tali autem tenore hoc facimus nos ipsi et infantes nostri, et unus vocitatur Adraldus, alius Ademarus, tercius Willelmus, qnartus Giraldus, ut ab hodierna die ipsi monachi faciant de supradictas res quicquid facere voluerint, nemine contradicente. Totum vero monachis dimittimus quantum ad nos pertinere videtur. 
Hoc est molendinum quod datum est prius Richardo archidiacono et matri ejus Aldesinde, sicut superius est dictum ; postea vero datum est aliis, sicut in sequentibus ostendemus per scriptum qui usque ad nos delatus est ; nos quoque hec posteris mandamus.
 
244. Item de eodem molendino. Vers 960. 

In Dei nomine ego Frotherius abbas ex cenobio beati 

***** 160 ***** 

Cipriani, una cum consensu ac voluntate fratrum nostrorum, notum quidem fieri cupimus omnibus sancte Dei ecclesie fidelibus tam presentibus quam etiam et futuris, quod accedens ad nos quidam familiaris noster nomine Aiglulfus et uxor sua nomine Helisabeth, deprecati sunt nos ut concederemus eis unum nostrum molendinum et omnia que ad eum pertinebant in beneficio, quod est situm in Vigenna fluvio prope Vodonolozium, sub censu sol. I : quod omnino nobis placuit fecisse. Nos vero eorum justam peticionem considerantes non denegavimus, sed quod petebant libenter adinplevimus , eo scilicet modo ut annis singulis ad festivitatem sancti Cipriani censum persolvant sol. I ; post discessum vero eorum, uni ex consanguineis eorum quemcumque elegerint predicte res remaneant in vita sua sub censu predicto. Ipse vero, in cujus dominicatu erit, faciat predictum censum persolvi ad locum annis singulis absque neglegentia ; post discessum vero ejus, ad locum supradictum funditus remaneant. 

245. Item de Saviniaco. Vers 970 ? 

Ego in Dei nomine Engelaus alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Igrandinse, in villa que dicitur Saviniacus, que michi ex parte senioris mei advenit Aglulfi, trado ad cenobium Sancte Marie almique Cipriani martiris et ad monachos ibi degentibus, hoc est terra arabilis cum mansione et curte seu virdegario et quantum ibi visa sum habere. Habent autem laterationes supradicte res ex tribus partibus via publica, quarto vero fronte terra Sancti Petri et fontem in medio. Has autem res superius nominatas totum et integrum a die presenti ad prefatum locum per hanc ces- sionis epistolam delegavi. 

246. Item de Saviniaco. Vers 975.

Ego in Dei nomine Aldisindis, consentiente jugale meo, 

***** 161 ***** 

vineam meam que est sita in pago Pictavo, in rem Sancte Marie, in villa que dicitur Saviniacus et in vicaria Igrandinse : est autem ipsa vinea circumcincta de duabus parti bus terra Sancte Marie , de tercia parte terra Sancti Petri, quartovero fronte via publica : et quantumcumque me visum est adhabere, et quod in antea laborare potero, totum et ad integrum trado et dono ad monasterium Sancte Marie adque beati Cypriani et ad monachos ibi Deo militantibus sub regimine domni Gyrau abbatis. 

247. Item de Saviniaco. Vers 975 ? 

Ego in Dei nomine Petrus et frater meus Goscelmus tradimus ad locum Sancte Marie et Sancti Cypriani martiris et ad monachos ibidem Deo servientes quendam alodum nostrum qui est situs in villa que dicitur Saviniacus, et est in vicaria Ygrandinse , super fluvium videlicet Vingenne, hoc est terris, vineis, silvis, cultum et incultum et omnia que ibi visi sumus habere, totum ad integrum tradimus ad monasterium Sancte Marie et beati Cypriani martiris, ut faciant ab hodierna die quicquid voluerint, nemine contradicente. Habet autem laterationes de tribus partibus terram scilicet Sancti Petri senioris ecclesie, quarto vero fronte fluvium Vingenni. 

248. De Saviniaco. Vers 975 ? 

Ego in Dei nomine Rainerius alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in villa que dicitur Saviniacus, in vicaria Igrandinse, hoc sunt jugera II, qui terminantur de duabus partibus ipsa hereditate, tercia parte terra Sancte Marie, quarto vero fronte via publica, ad monasterium Sancte Dei genitricis semperque virginis Marie et Sancti Cypriani martiris et ad ipsos monachos trado adque transfundo. 

***** 162 ***** 

249. De Saviniaco. Vers 975 ? 

Ego in Dei nomine Adelardus presbiter alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in villa que dicitur Saviniacus, in vicaria Igrandinse, hoc sunt operas V de alodum suum et de res nostras que ille edificat operas III , qui terminantur de duabus partibus ipsa hereditate, tercia parte terra Sancte Marie, quarta vero via publica, ad monasterium sancte Dei genitricis semper virginis Marie et Sancti martiris Cypriani et ad ipsos monachos trado adque transfundo. 

250, De vicaria de Saviniaco, 1069-1086. (Vers 1085.)

Ego videlicet Airaudus de Monte Oiranno et Airaudus de Furnoliis vicariam (1) quam in Sancte Marie et Sancti Cypriani martiris terra inter Ausolomort et Viennam habebamus, dimittimus et ab omni subjectione nostra liberam esse concedimus, accipientes a monachis Sancte Marie et Sancti Cipriani ecclesie XV libras denariorum, ita ut ab hodierna die prefata terra et omnia ad eam pertinentia quieta et libera omni tempore permaneant, concedente hoc domno Bosone vicecomite, de quo vicariam illam in fisco habebamus, et Airaudo filio meo, Airaudi videlicet de Furnoliis, et aliis parentibus et dominis nostris. 
S. Isemberti episcopi Pictavensis. S. Bosonis vicecomitis. S. Airaudi de castro Monte Oiranno, qui hanc libertatem concessit. S. Airaldi de Furnoliis. S. Airaldi filii sui. S. Helie de Gritcie. S. Willelmi. S. Tetbaudi et uxoris ejus nomine Babilonia. Regnante Philippo rege. 

1. Ce mot vicaria désigne ici certains droits qui avaient appartenu au viguier sur des terres de l'abbaye à Savigny et qui étaient tenus en fief du vicomte de Châtellerault. Savigny-sur-Vienne avait fait partie de la viguerie d'Ingrande. 

***** 163 ***** 

251. De una terre quarta apud Christriacum. 936-954. (Vers 942.)

Ego Aimo abbas ex cenobio alme genitricis Dei Marie Sanctique Cipriani, una per consensu ac voluntate omnium fratrum nostrorum, notum fieri cupimus omnibus fidelibus sancte Dei ecclesie quia quidam homo Arilandus nomine, ad nostram accedens mansuetudinem, deprecatus est nos ut sibimet ipsi filiique sui nomine Aldefredi atque uxoris ejus nomine Rengardis quandam quartam nostram, que est sita in pago Pictavo, in vicaria Igrandinse, in villa que nuncupatur Cistriacus, eis sub censo per nostre auctoritatis scriptum concedere dignaremur : quod et omni modo nobis placuit fecisse, eo videlicet modo ut annis singulis ad festivitatem Assumptionis Sancte Marie partem reddat ex censu, id est medietatem, et ad festivitatem Sancti Hilarii, que evenit kal. novembris, aliam partem ex censu, id est sol. II, prefatus homo pro jam dictam quartam partibus monachorum absque ulla tarditate reddere faciat. 
S. Aimoni abbatis. S. Frodoici. S. Annoni. S. Rainaldi. S. Gerardi. S. Randuini. S. Radulfi, Argili, Ingoberti, Gisleni, Constantini, Frotbaldi, Bernardi, Aldemanni. Gislardi, Gotefredi, Stephani, Launi. Regnante Lodovico rege. 

252. Item. 1087-1115. (Vers 1090.)

Ugo de Chistriaco dedit monachis Sancti Cipriani pro anima sua totam decimam, totam sicut tenebat apud Chistriacum, et totum percursum aque Vienne cum piscatoria ab exclusa monachorum de Saviniaco usque ad exclusam episcopi, absque consuetudine et contradictione. 
S. Guibelini et Willelmi fratrum suorum. S. Helie et Airaudi nepotum suorum. S. Airaudi de Fraxinellio. S. Aimerici Tafet. S. Bodini et Aldeberti filii ejus. S. Frotgerii Barbe. S. Josceranni de Prisciaco. S. Gaufredi et Fulcherii filii ejus. S. Airaudi de 

***** 164 ***** 

Saviniaco. Actum Willelmo duce, Petro Pictavensium presule (1). 

(1). L'acte dont on ne voit ici qu'un extrait est transcrit en entier à la fin du cartulaire, n° 598.  

253. De Avallia. 1O31-1046. 

Ego in Dei nomine Gosfredus cognomento Nivoni aliquid de alodo quod michi ex hereditate paterna vel aliorum parentum meorum jure procedit, dono et trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibidem Deo servientes. Est autem ipse alodus in pago Pictavo, in vicaria Igrandinse, in villa que vocatur Avalliaco, in villaco (1) qui dicitur Cabriella ; hoc est quantum nobis visum est habere in illo loco. Et in ipso loco fuit antiqua ecclesia. Est vero ipse alodus circumcinctus in circuitu fossato antiquo, et est ex una parte fossa piscatoria. 
Item in alio loco qui dicitur Praella, de terra arabile quantum ibi visus sum habere, et habet lateratione sex omnibus partibus alodis antiquis. 
S. Gosfredi Nivoni, qui hanc donationem fecit. S. Richildis uxoris ejus. S. Gauzelini filii sui. S. Hugoni filii sui. S. Astucie filie sue. S. Abboni filii sui. S. Hecfridi vicecomitis. S. Bosonis. S. Adraldi fratris sui. S. Bosoni filii sui. S. Goszelini. S. Ingelbaldi nepotis Adraldi. S. Gosfredi de Colle nepotis ejus. S. Adraldi de Crugeila. S. Walterii Franci. S. Rainaldi prepositi. Regnante Henrico rege (2). 

(1). Ce mot paraît être un diminutif de villa. 
(2). Le vicomte Hecfridus, qui paraît parmi les souscripteurs, ne peut être Egfroi I, qui avait pour frères Boson (n° 416, 455 et 521) et Airaud (n° 517). Egfroi I fut vicomte de Châtellerault de 987 à 998, longtemps par conséquent avant le règne de Henri 1er. C'est Egfroi II, son neveu, qui a vécu sous ce règne jusque vers 1046. Les deux oncles de ce dernier, Boson et Airaud, vivaient donc encore après 1O30 ; Boson, successeur d'Egfroi I, aurait donc résigné le titre de vicomte en faveur d'Egfroi II, son fils. On serait même fondé à croire que la donation de Geoffroi Nivon a eu lieu à une époque avancée du règne de Henri Ier, si Geoffroi Nivon lui-même et Gostredus de Colle sont les deux personnages de ce nom qui ont souscrit une charte de l'abbaye de Nouaillé de l'an 1077, dont l'original est conservé aux archives du département de la Vienne. 

***** 165 ***** 

254. De Asnerias et de Kabannas. 988-1031.

Ego in Dei nomine Vitalis et uxor mea nomine Aldeburgis tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibidem Deo servientes quendam alodum nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Asnerias, in loco qui nuncupatur Ad Riviperus, hoc est opera I et dimidia de vinea cum dimidia mansione. 
Item tradimus in ipso loco de complantum nostrum dimidium juctum de vinea ; censum autem solvant ad festivitatem Sancti Hilarii den. II cui lex est.
Item in alio loco, in ipsa villa, de alodum nostrum I opera de vinea cum dimidia mansione, et est juxta terram ipsius monasterii Sancte Marie et Sancti Cipriani.
Iterum donamus in villa que nuncupatur Kaban nas I juctum de terra arabile, et habet laterationes de duabus partibus terra Sancti Petri, de tercia via publica, quarto vero fronte terra ex ipsa hereditate ; teneant, possideant nemine contradicente. 
S. Vitalis et uxoris sue, qui hanc cartam fieri rogaverunt. S. Adraldi. S. Gauzscelmi Botoni (1). S. Adalardi de Porta. S. Rotberti de Tacse. S. Gulfredi. S. Frobaldi. Regnante Rotberto rege (2). 

1. Bozoni dans l'original. 
2. L'acte original existe aux archives du département de la Vienne. Il a été reproduit textuellement da!ls le cartulaire, sauf les formules finales qui précèdent les souscriptions. Il est daté mense febroario regnante Rotberto rege. 

255. Item. 987-996.

Ego in Dei nomine Antsoinus et uxor mea nomine Arsendis insimul vendimus cuidam nomine Acfredi sacerdoti alo- 

***** 166 ***** 

dum nostrum situm in pago Pictavo, in vicaria Ingrandinse, in villa que dicitur Asnerias, hoc est plus minus opera I et media de prato ; habet laterationes de uno latus terra de ipsa hereditate, alio latus alodem Ingelelmi, tercio terra Sancti Hilarii, quarto terra Sancti Cipriani. Unde accepimus valente in argento sol. III, ut possideat in eternum. S. Antsoini et uxoris sue. S. Vivieni. S. Duranni. S. Guitdoni. S. iterum Duranni. S. Garnerii. S. Orberti. S. Gosberti. S. Adraldi. Regnante Ugoni rege. 
Hec omnia ego Acfredus pro anima mea et parentum meorum dedi monachis Sancti Cipriani.
 
256. Donum in Prisciaco Aimerici, et in aliis locis. Vers 1020. 

Ego in Dei nomine Aimericus trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibi Deo servientes alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que vocatur Prisciacus, hec est terris, vineis, silvis, pratis, domibus, curtiferis, quesitum et inquirendum, et quantum michi visum est habere ex parte mea, cum servis et ancillis ad ille pertinentibus ; 
item in villa que nominatur Malgam, que est sita super fluvium Alsoni et est in pago Pictavo et in vicaria Igrandinse ; hoc est terris, vineis, pratis, silvis, quesitum et inquirendum, et quantum michi visum est habere ; 
item in villa que dicitur Roca terris, silvis, pratis, cum mansione et servo nomine Erveo et uxore sua et infantibus suis, excepto Bernardo, quem libertate donavi pro anima mea : est autem ipsa terra in pago Pictavo et in vicaria Igrandinse : totam meam partem trado ; 
item alodum meum in villa que vocator Lunziacus, et est in pago Pictavo et in vicaria Igrandinse, hoc est terris, pratis, silvis, vineis, mansionibus cum servis et ancillis, et molendino qui est situs in fluvio Alsoni : totam partem que michi devenit trado ad supradictum locum. 

***** 167 *****

257. Donum Samuelis in Prisciaco et in aliis locis. 988-1031. (Vers 1030.)

Ego in Dei nomine Samuel frater qui fui Aimerici, trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani martiris alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse et in villa que dicitur Prisciacus, hoc est terris, vineis, silvis, pratis, domibus, curtiferis, quesitum et inquirendum, et quantum michi visum est habere ex parte mea, cum servis et ancillis ad me pertinentibus. 
Item trado in villa que nominatur Maalgam, que est sita super fluvium Alsoni et est in pago Pictavo et in vicaria Ygrandinse, scilicet vineis, pratis, silvis, quesitum et inquirendum, et quantum michi de mea fraternitate visum est habere. 
Item in villa que appellatur Rocha terris, silvis, pratis, cum mansione et servo nomine Erveo et uxore sua et infantibus suis, excepto Bernardo, quem libertate donavit Aymericus frater meus pro anima sua : est autem ipsa terra in pago Pictavo et in vicaria Ygrandinse : totam meam partem trado. 
Item trado alodum meum in villa que vocatur Lunziacus, et est in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, videlicet pratis, terris, silvis, vineis, mansionibus cum servis et ancillis, et totam partem de molendino que michi evenit, qui est situs in fluvio Alsoni ;
iterum in pago Biturico, in villa que nominatur Coldradus, partem que michi accidit, hoc est terris, vineis, pratis, quesitum et inquirendum, vel quantum ad me in ipso alodo pertinet ; 
et in alia villa que vocatur Pruliacus, que est in ipso pago Biturico et in vicaria Oblentiaco, quantum in ipsa villa michi visum est habere, hoc est terris, vineis, vel quantum ad meam partem pertinet. 
Istas res supra nominatas trado absque ulla contradictione. 
S. Samuel, qui hoc scriptum fieri jussit. S. Aimerici fratris sui. S. Adraldi de Montoiranno. S. Petronis nobilis. S. item Petronis Burrri. S. Rotberti clerici, fratris sui. S. Ramnulfi vicarii. S. Rigaldi filii sui. S. Gauzfredi prepositi. Regnante Rotberto rege. 

***** 168 *****

258. De Cavannas. 988-1031. 

Ego in Dei nomine Adam trado alodum meum ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani martiris in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Cavannas, hoc est de vinea juctum I et opera I : ex una parte terra Sancte Marie, ex alia alodus Aymoni, tercia via publica, quarta terra Otberti ; 
item in ipsa villa de terra arabile juctos II : de tribus partibus terra Adraldi vicarii, ex quarta terra Fulcaldi. 
Censum solvam ad festivitetem Sancti Cipriani den. XII ; post meum discessum alodum funditus remaneat. 
S. Adam, qui hanc donationem fecit. S. Adraldi senioris , vicarii. S. Ervis. S. Odoni. S. Gautfredi. S. Radulfi. S. Aimoni. S. Rotberti. S. Florentii. Regnante Rotberto rege. 

259. De Cavannas. Vers 1010. 

Ego in Dei nomine Gaufredus et filius meus nomine Odo tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani alodum nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, de Monte Oram, in villa que dicitur Kabannas, hoc est medietatem de duobus mansionibus nostris qui sunt in ipsa villa, cum curtiferis et virdegariis et vineis et terris et silvis et puteo, et medietatem omnium rerum nostrarum, quantum in ipso pago et in illa villa visi sumus habere ; de tribus partibus terra ex ipsa hereditate, de quarta via publica. 
Ego Odo filius ipsius G., si legitimam uxorem et filium ex ea non habuero, non contradico. 
S. Gaufredi et Odoni filii ejus, qui hanc kartam fieri jusserunt. S. Adraldi. S. Rotberti presbiteri de Archinneco. S. Adelardi de Porta. S. Arbaldi. S. Gauszelmi. 

260. De Carboneria. 1022. 

Ego in Dei nomine Fulcherius et uxor mea Oolguis dona- 

***** 169 ***** 

mus Sancte Marie et Sancti Cipriani cenobio aliquid de alodo nostro qui est in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Carboneria, hoc sunt juctos IIII de terra vacante ; de una parte terra de ipsa hereditate, de alia alodus Rotberti, de fercia alodus Arbaldi et Viviani, de quarta via publica. 
Item tradimus in villa que dicitur Cabannas dimedium jucti de vinei de complanto, qui est de terra Sancte Marie : censum den. II ; de una parte terra de ipsa hereditate, de alia alodus Guioni, de tercia alodus Gosberti et Fulcaldi , de quarta via publica ; ut possideant nemine contradicente. 
S. Fulcherii et uxoris ejus,qui istam donationem fecerunt. S. Rainaldi. S. lngelelmi. S, Viviani. S. Bertranni. S. Gosfredi. Anno XXXV regnante Rotberto rege. 

261. De Vengolia. 988-1020. (Vers 1010,)

Ego in Dei nomine Oda, simul cum filia mea similiter Oda, cum nepote meo Gaufredo clerico et alio nepote Dacbranno, tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani aliquid de res nostras que sunt site in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Vengolia, medietatem alodi nostri de quantumcumque in ipsa villa habemus, hoc est terris, vineis, pratis, silvis, aquis aquarumque decursibus, et medietatem molendinarii qui est super fluvium Ausoni. De una parte alodus Aimerici, de alia terra Adraldi, de tertia fluvius est Ausonius, qui dividitu cum ipso alodo et terra Sancti Savini. 
S. Ode nobilis femine et nepotum suorum Gaufredi clerici ac Dacbranni, qui banc kartam fieri jusserunt. S. Ode filie sue. S. Gisleberti episcopi, S. Isemberti archidiaconi, nepoti sui. S. Petroni archidiaconi, consanguinei sui. Regnante Rotberto rege (1). 

(1). Publié par Besly, Evêques de Poitiers, p. 51. 

***** 170 *****

262. De Marciaco. 954-986. 

Ego in Dei nomine Aimericus in vice Fulconis alodem meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Marciacus, maxnilo, curtifero, vineis, cultum et incultum, quesitum et inquirendum, et quantum ad ipsum alodem pertinet vel pertinere videtur, pro anima mea et anima fratris mei, tradimus ad ecclesiam Sancte Marie et beati Cipriani, nemine contradicente. 
S. Aimerici. S. Fulconis, qui hanc kartam fieri rogaverunt. S. Vualterii. S. Aimerici. S. Teotbaldi. Item S. Teotbaldi. S. Argembal. S. Ramnulfi. S, Warnerii. S. Agenoni, S. Geraldi. Lothario rege. 

263. De Loriaco et de Cantalupi. Vers 1000. 

Ego in Dei nomine Archimbaldus trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos alodum meum qui est situs in villa que dicitur Loriacus, in vicaria Ygrandinse, duos juctos videlicet de vinea, cum domo et curtilo et quantum ibi visus sum habere usque ad complantum Auduini et fratris sui Johanni : de una parte terra Savarici, de alias III de ipsa hereditate, item in loco qui dicitur A Cantalupo, de ipsa hereditate III juctos de terra arabile, et de una parte terra ad duos Airaldos consanguineos, de tribus de ipsa hereditate. 
S. Archimbaldi, qui hanc donationem fecit. 

264. De Maalganno. 988-1031. 

Ego in Dei nomine Fulcherius et uxor mea nomine Aya tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos alodum nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Maalgannum, hoc 

***** 171 ***** 

est IIII juctos inter pratum et terra arabile ; de una parte aqua fluminis Alsonii, de alia alodus Ermenterii, quarto fronte maceria antiqua et alodus de ipsa hereditate, et in divisione ipsius alodii est via puplica : ut possideant in eternum ; S. Fulcherii et uxoris ejus Aye, qui hanc kartam fieri jusserunt. 
S. Gaufredi filii eorum. S. Araldi vicarii, S. Araldi filii ejus. S. Petroni clerici. S. Adalardi. S. Etoli. S. Gauszelmi Boloni. S. Garnerii. S. Archembaldi. S. Gelduini. Rotberto rege. 

265. De Maalgent. 988-1O31.

Ego in Dei nomine Archimbaldus trado ad monasterium Sancie Marie et Sancti Cipriani et ad monachos alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Maalgenti, hoc est vineis, terris, cultum et incultum, cum terra arabile et quantumcumque in ipsa villa visus sum habere, totum et integrum ex parte mea. 
Similiter et uxor mea nomine Ricsendis nullo cogente tradidit ; et de sua parte in ipsa villa I juctum de vinea el dimedium de terra arabile : de tribus partibus terra de ipsa hereditate, quarto fronte terra Adalberti. 
Quandiu vixerimus tenebimus et post nostrum obitum funditus ad locum remaneat. 
S. Archimbaldi et uxoris ejus Ricsendis, qui hanc kartam fieri rogaverunt. Rotberto rege et Willelmo Pictavorum duce.
 
266. De villa Fraxineto. Vers 990.

Ego in Dei nomine Amalfredus clericus trado ad monasterium Sancte Marie Sanctique martiris Cypriani aliquid de beneficio meo, videlicet quantum in villa Fraxineto visus sum habere, hoc est terris, vineis, silvis et mansione ; 
et in alio loco, in villa que vocatur Kabannas, I juctum de vinea : 

***** 172 *****

de duabus partibus terra de ipsa hereditate, de tercia terre Dooni, quarta parte terra Gauzberti, nepotum suorum. Sunt supradicte res in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse. 
Quamdiu vixero, teneam sub censu den. XII, et post me sub eodem censu remaneat fratri meo Gaufredo, et post illius obitum funditus remaneat ad locum. 
S. Amalfredi clerici, qui hanc kartam fieri jussit. S. Adraldi vicarii. S. Samuelis. S. Hugoni. S. Hecterii. S. Gotefredi. 

267. De Magniaco. 937 ou 938. 

Ego in Dei nomine Abiatadus et uxor mea Fredeburgis alodem nostrum quod est situm in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Magniacus, maxnilis, curtiferis, viridigariis, vineis, pratis, silvis, terris, cultum et incultum, quesitum vel ad inquirendum, et quantum ad illum alodem aspicit vel aspicere videtur, et de mancipiis nomine Amalfredum, ad ecclesiam Sancte Marie et Sancti Martini et Sancti Severiani, que sita est super fluvium Clinni, concedere dignor totum et ad integrum, ubi domnus Martinus abbas est ; tali vero modo ut in diebus Fredeburgis sub institutione censu in sua potestate permaneat, et per annis singulis ad festivitatem Sancte Marie II die februarii sol. X reddat ad eundem locum ; post suum discessum funditus remaneat ad illum locum. S. Abiathar. S. Fredeburgis, hanc donacionem fieri rogaverunt. S. Kadelonis vicecomitis. S. Lanberti auditoris. S. Aiquini. S. Savarici. S. Rotgarii. S. Rorgoni. S. Gauzfredi. S. Guinemari. S. Ingelbaldi. S. Rainoardi subvicarii. S. Giauzlini. S. Huncberti. S. Bernardi. S. item Gauzfredi. S. Osteni. Anno II regnante Ludovico rege. 

268. Quitantia de Spinatia et de Marniaco vicecomitis Castri Airaudi. 998-1030. (Vers 1010.)

Ego in Dei nomine Boso vicecomes et uxor mea nomine Amelia simul cum infantibus nostris notum facimus omnibus 

***** 173 ***** 

Sancte Dei ecclesie fidelibus quod animus noster et voluntas sit benivolus circa monasterium Sancte Marie Sanctique martiris Cipriani et erga seniores in eodem loco commanentes. Quapropter alodum quendam ejusdem monasterii, quod dicitur Magniacus (1), et in locum quod dicitur Spinatia, nullam rapinam nec calumpniam nullus de nostris hominibus ab eodem alodo accipiat, neque bidanium neque alium debitum ab hominibus qui ibi habitaverint exigant; solummodo commendationem salvum faciendi propter amorem Dei nobis retinemus. Et hanc noticiam ita omnes nostros successores tenere volumus, ut nullus hoc scriptum infringere audeat nec violare presumat. 
S. Bosonis vicecomitis atque Amelie uxoris ejus, qui hoc scriptum fieri jusserunt. S. Hecfridi filii eorum. S. Hugoni filii eorum. S. Rainaldi Agnelli. S. Adraldi. S. Ledevini vicarii. S. Guillelmi fratris sui. S. Rohoni. S. Rorgoni. S. Isemberti. S. Walterii filii sui. S. Acfredi. S. Aimerici filii sui. S. Hucberti prepositi. Regnante Rotberto rege. 

(1). Le g de Magniacus est surmonté d'un r . 

269. Item de Magniaco. 986-999.

Ego in Dei nomine Arbaldus et uxor mea Milensendis tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibidem Deo servientes alodum nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Magniaco, hoc est vinea, terra arabile per particulas divisa, et silvam cum servo nomine Lanberto et uxore sua Adalberga, cum infantibus illorum : perpetua donatione transfundimus, nemine contradicente. S. Arbaldi et uxoris sue Milensendis, qui hanc kartam fieri rogaverunt. S. Hecfridi vicecomitis. S. Beatricis uxoris sue. S. Willelmi clerici, filii Arbaldi. S. Adraldi vicarii. S. Samuelis. S. Hugoni. S. Hecterii. S. Gotefredi. 
 
***** 174 *****

270. [De Targiaco.] 915. 

Fausburgis dedit monachis Sancti Cipriani alodum suum in villa Targiaco, de vineis VI jugera, et de terra culta septem modiorum satione, et de pratis juctos III, et Adalgardem cum infantibus suis. 

S. Ardradi, Hecfridi, qui alibi, in pago Biturico, in vicaria Aunciaco, in villa Malbringe, retinuerunt de alodibus et de mancipiis partes suas. S. Bosoni, Lanberti, Cadelonis, Ebboni, Ratberti, Stephani, Rotberti, Erilandi, Arberti, Guillemandi. Anno XVIII Karoli regis. 

271. Incipit de Targiaco, de ecclesia et aliis rebus. 1030 ou1031. 

Ego in Dei nomine Raingardis nobilissima trado ad monasterium Sancte Marie atque Sancti Cipriani et ad monachos alodum meum situm in pago Pictavo et in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Targiacus, hoc est ecclesia in honore Sancti Georgii constructa, cum terris, vineis, pratis, cultum et incultum, quesitum et inquirendum, vel quantumcumque ad ipsum alodum aspicit vel aspicere videtur : totum ex integro ad ipsum locum trado, ita ut, quandiu vixero, teneam et possideam et exstruam adque excolam, et post meum obitum ad eundem locum remaneat sine ulla contradictione. 
S. Raingardis, qui hanc kartam fieri rogavit. S. Hecfridi vicecomitis. S. Hugoni fratris sui. S. Abiathadii. S. Wolgrimmi fratris sui. S. Fulcaldi fratris sui. S. Dionisii fratris sui. S. Willelmi fratris sui, clerici. S. Adraldi de Montauranno. S. Adraldi prepositi. S. Willelmi de Turre. S. Petronis. S. Frotgarii. S. Aimerici Burdon. S. Viviani fratris sui. S. Rorgonis. S. Gauzelini. S, Ademari fratris sui. S. Aimerici Taphit. S. Walterii Asini. S. Petronis Burri. S. Stephani Gragullia. S. Wilelmi clerici de Mall... S. Willelmi comitis. S. Eustachie. S. Bernardi comitis. 

***** 175 ***** 

S. Aldeberti. S. Petronis fratris sui. S. Isemberti episcopi. S. Sendebaldi fratris sui. Rotberto rege (1). 

(1). Imprimé dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 283 bis et 296 bis. 

272. De Postimiaco. 1025 ou 1026.

Ego in Dei nomine Hucbertus sacerdos aliquid de alodo meo trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et abbati Anseiso et ad monachos ejus, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa Postimiaco, hoc sunt juctos II et dimidium de alodo de terra vacante, et est inter duos locos divisa, et ad juctum unum et dimidium : de una parte terra Ledevini subvicarii, alio latere terra Emme et infantum suorum, tercio fronte alodus Letardi et uxoris ejus Godelende, carto fronte via publica ; et in alium locum ad unum juctum : de una parte terra Ledevini, alio latere alodus Arvei et Adraldi et Tetberti, tercio latere terra Ramnulfi , quarto latere ad ipsum Huncberti sacerdotis. 
S. Hucberti, qui istam donationem fecit vel firmare rogavit. S. Ledevini subvicarii. S. Aimerici Bordeti. S. Stephani Grenolia. S. Radulfi. S. Rotberti clerici. S. Tetbaldi. S. Rainaldi de Mazeriaco. S. Radulfi Bastardi. Anno XXX regnante Rotberto rege (1). 

2. Cette 30e année doit être comptée du 24 octobre 996, Anseisus ayant succédé à Adalgisus, qui vivait eucore en 1018. 

273. Item de Postimiaco. 

Ego in Dei nomine Tetbertus trado aliquid de alodo meo 1020 ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Postimiacus, hoc sunt IIII juctos de terra vacante et juctum I et dimidium de vinea. Istam vineam habeant post 

***** 176 ***** 

meum obitum, alios IIII accipiant in presenti, nemine contradicente. S. Tetberti, qui hanc donationem fecit et firmare rogavit. S. Hacfredi vicecomitis. S. Adraldi vicarii. S. Ledevini subvicarii. S. Adraldi. S. Rotberti Malvezini. S. Bernardi. S. Iterii clerici. S. Aimerici. S. Raimbaldi. S. Aldoini. Anno XXXVIII Rotberti regis (1). 

(1). Robert n'ayant occupé le trône que pendant 34 ans et 9 mois à compter de l'époque où il succéda à Hugues Capet, son père, il faut nécessairement, dans le présent cas, faire remonter son règne a son couronnement. 

274. De villa Vivers et Chasnas et Bacnols et Macheret et de Castro Airaudi et de Postimiaco. 988-1031. (Vers 1025.) 

Ego in Dei nomine Tetbaldus trado ad monasterium  Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos alodum meum situm in pago Pictavo, in vicaria de Castro Araldi, in villa que vocatur Viveris, una cum terris, vineis, pratis, silvis, cultum vel incultum, quesitum seu ad adquirendum, et quantumcumque ad meam partem visus sum habere ; 
item in alio loco qui dicitur Chasnas, quantumcumque inibi ad partem meam visus sum habere ; 
item in villa cujus vocabulum est Bacnolios, alodum meum quantumcumque ad partem meam visus sum habere ; 
item in loco qui cognominatur Macheret, super Ausonam flumen, duos juctos de prato.
Trado etiam alodum meum qui est in burco, juxta castellum videlicet Araldi, cum domibus et curtiferis et ortis, et quantumcumque ad partem meam visus sum habere ;
item in villa que vocatur Postemia, V operas de vinee, insuper et quantum ad partem meam visus sum habere. 
In tali tenore hoc facio ut quamdiu vixero teneam, et post meum obitum omnes res supradicte ad ipsum locum remaneant, nemine contradicente. S. Tetbaldi, qui hoc scriptum fieri rogavit. S. Aimerici. S. Viviani. S. Maneseo vicecomiti. S. Vgoni. S. Hucberti. S. Willelmi. S. Stephani. S. Bernardi. S. Erberti. Rotberto rege et Willelmo Pictavorum duce. 

***** 177 ***** 

275. Item de Postimiaco et de Bacnols. Vers 1017 ?

Ego in Dei nomine Vivianus trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos alodum meum qui est prope satis de Castro Araldo, in loco qui vocatur A Postemia, hoc est plus de dimidium juctum de vinea ; 
et item trado in villa cujus vocabulum est A Bagnos, in campo Rotundo, quantumcumque ad partem meam visus sum habere. 

276, Item de Vivers. 1017.

Ego in Dei nomine Goffredus sacerdos trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos aliquid de alodo meo vel de mea comparatione, et est in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in loco qui dicitur Ad Viverios, prope de Castello Vello ; hoc sunt vinee mee, quantumcumque me visum est habere in illo loco, totum trado nemine contradicente ; de duabus partibus alodus Rorgoni et terra Willelmi, de aliis duabus alodus Aimerici et Letardi. S. Gosfredi sacerdotis, qui istam elemosinam fecit. S. Acfredi vicecomitis. S. Adraldi vicarii. S. Guillelmi. S Aimerici. S. iterum Aimerici. S. Frodierio. S. Bergoni. s. Wlgrimni. S. Goscelmi. S. Arvei, S. Stephani. S. Acardi. S. Viviani. Anno XXX Rotberti regis. 

277. De Coldrado. 928 ou 929.

Ego in Dei nomine Amalricus et conjux mea Senegundis partem alodii nostri qui est situs in pago Pictavo, in villa que dicitur Coldredum, in vicaria Ygrandinse : de una parte terra Sancte Radegundis, alia parte terra Hisemberti, tercio latus terra Yboni, quarto fronte via puplica : hoc est jugerum I et medium, tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti 

***** 178 ***** 

Cipriani et ipsis monachis, ut possideant nemine contradicente. 
S. Amalrici, qui hoc donum fecit. S. Tetbaldi. S. Hecfridi. S. Bernardi. S. Hugonis. S. Walterii. S. Bernardi. S. Gautberti. S. Eboni. Anno VI Radulfi regis. 

278. De Vernolio. 962 ou 963. 

Ego in Dei nomine Segoinus concedo alodum meum in Vernolio situm villa, cum domibus, curtiferis, virdegario, vineis, pratis, terra culta et inculta, insuper et quantum illic visus sum habere ; et in a1io loco, in villa Fraxenolio, alodem meum cum domibus, curtiferis, virdegariis, vineis et saltu, monasterio Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad ipsos monachos trado nemine contradicente. Sunt autem hi alodii in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse. 
S. Segoini levite, qui hoc donum fecit et affirmare rogavit. S. Bosoni nepoti ipsius. S. Maingaudi nepoti ipsius. S. Rainaldi frater ipsius. S. Adraldi vicecomitis. S. Rainaldi vicarii. S. Gauzleni. S. Rainoni. S. Adelardi. S. Viviani. S. Archembaldi. S. Isdraeli. Anno VIIII Lotharii regis. 

279. Item de Vernolio. 988-1031. (Vers 990.)

Ego in Dei nomine Ato et uxor mea nomine Adelaidis et filius noster nomine Petrus alodum nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Vernolio, hoc est IIII juctos de vinea : de duabus partibus terra de ipsa hereditate, tercio fronte via publica, quarto terra Sancti Petri : tradimus eos ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos, ut possideant nemine contradicente.
S. Atoni et Adelaidis uxoris ejus et filii ipsorum Petri. S. Airaldi. S. Airaldi et Petri filiorum ejus. S. Goscelmi. S. Stephani. S. Adelardi. Rotberto rege. 

***** 179 *****

280. Iterum. Vers 1O00 ?

Ego in Dei nomine Josbertus et uxor mea nomine Aldeburgis tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos alodem nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Vernolio, hoc est juctos II de terra vacante : de uno latere terra de ipsa hereditate, de alia terra Gauzsleni, tercia terra Girberge, quarto fronte via pubplica : ut possideant nemine contradicente. S. Josberti et uxoris sue nomine Aldeburgis, qui hanc kartam fieri rogaverunt. 

281. Adhuc de Vernolio. 1073-1100. (Vers 1090.)

Ego in Dei nomine Archimbaldus cognomento Granolla trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos illo loco servientibus alodium meum de Vernolio, scilicet domos, prata, terram arabilem, meditarium, culta et inculta, quesita et adquirenda, et omnia inibi ad me pertinentia ; 
item in alio loco ecclesiam beati Martini que de Cuelio vocatur, cum omnibus ad illam pertinentibus, que ego vel alii cognoscuntur per me tenuisse, etiam filiis meis concedentibus et Aimerico de Faia, ad cujus fedum pertinebat ecclesia. 
S. Archimbaldi Grenolla, qui hoc donum fecit, et filiorum ejus Stephani, Aimerici, Atelini, Airaldi. S. Bosonis vicecomitis. S. Aimerici de Faia. S. Rainaldi abbatis. S. Gau- fredi. S. Gaufredi prepositi. S. Aimerici cellerarii. S. Gosberti elemosinarii. S. Stephani de Targec. S. Fulberti de Luens. S. Walterii famuli ipsius Archembaldi. S. Radulfi Marescalci. S. Willelmi prepositi. S. Stephani Coqui. Philipo rege. 

282, [De Postumec.] 1122-1140. (Vers 1125.)

Willelmus episcopus concessit monachis Sancti Cipriani donum quod illis fecerat prius domnus P. episcopus de eccle- 

***** 180 ***** 

sia Sancte Marie de Postumec et de ecclesia Sancti Johannis filie ejus. Audierunt hec Gausbertus decanus, Stephanus archidiaconus Toarcensis, Drogo, Hugo, canonici, Willelmus de Mortuomare prior Castri A., Helias monachus. 

283. De Castro Airaudi. 1088. 

Boso vicecomes et uxor ejus Adenors et filii eorum abbatiam Sancti Romani, que juris ipsorum secundum seculum erat, olim formata in clericali ordine, consilio et concessione Isemberti episcopi primum, deinde Petri episcopi ejus successoris, consensu etiam hac voluntate prefatorum canonicorum qui tunc aderant, et auctoritate procerum suorum, per manum Rainaldi abbatis, monasterio beate Marie semper virginis Sanctique Cipriani martiris et fratribus ejusdem loci, abbatiam Sancti Romani cum omnibus suis tradiderunt ad habendum et possidendum in perpetuum, et sicuti matrem ecclesiarum omnium que in circuitu ejus sunt. 
Concesserunt etiam pariter omnes ecclesias que ex fedo ipsorum erant et que in circuitu vel castellania ipsorum erant, ut non alibi nisi ecclesie Sancti Romani darentur, et quicquid ex casamentis eorum excepto hominicatu adquirere potuissent.
S. Bosonis vicecomitis et Aenoris uxoris ejus, et filiorum ipsorum Aimerici et Bosonis, et sororis eorum Gisberge. S. Stephani Sicci, qui erat abbas ipsius abbatie, qui consensit et concessit, S. Aimerici decani, Petri archidiaconi, Gauterii de Novavilla, Gaufredi canonici, Gauterii de Vallibus, Helie la Gritie, Hugonis Goscelini, Radulfi archidiaconi, Ademari de Cursiaco, Mauricii et Philippi matris sui, Airaudi la Gritje, Gaufredi cantoris, Rainerii capellani, Willelmi Goscelini, Stephani Ruti, Viviani de Mallai, Petri Maledicti, Stephani Bordet, Willelmi Radulfi, Archimbaldi Granollia, Willelmi de Malnai, Aimerici Tafeti, Aimerici Bordet, Radulfi Peregrini, Willelmi de Luens, Aimerici Granollia, Stephani Granollia, Atelini Granollia, Frotgerii Barbe, Acardi Spalta-

***** 181 *****

rii, Willelmi Unibaudi, Rainaldi Sorin, Willelmi Sorin, Bobardi, Aldeberti Sallabarra, Hunberti Meschini, Radulfi Marescalci. Actum hoc Incarnationis Dominice mill. LXXXVIII, rege Philippo, duce Willelmo, Petro episcopo. 

284. [Item et de quadam decima apud Veonolium et Montem Guatmerium.] 1117-1140. (Vers 1120.)

Ademarus Siccus juvenis, filius Ricardie, cum concessione Helie de Chistriaco aliorumque fratrum suorum, concessit monachis Sancti Cipriani apud Castrum Airaldi omnem terram que ad eum in diversis locis circa domos infirmorum ultra pontem Vigenne et ultra flumenculo Inenvinea pertinere videbatur, excepto clauso vinearum et prato quod est super ripam Vigenne, totamque terram silvulasque vel brutias et censum de novellis plantatis in ipso loco quod vocatur escalfacaltorium (1) Cullei.
Airaudus quoque frater ejus apud Veonolium et Montero Guatmerium concessit ex una decima duos sextarios frumenti et duos sigule in primis, et medietatem ipsius decime de pane, de vino, leguminibus et aliis tam de terris quam de vinetis. 
Per omnia medietatem concessit idem Ademarus, quia alia medietas erat, quam non poterat concedere, Helie de Chistriaco fratri suo. 
Testes hujus rei sunt Helias frater ejus, Affrigneus, Stephanus, Mauricius, Acardus, ex alio patre fratres ejus, Aimericus de Laaja avunculus ejus, Aimericus vicecomes, Aimericus de Sancto Savino, Airaudus Acardus, Gaufredus Amassard, Gauterius Barba, Bernardus de Mortuomari monachus et alii multi. Ludovico rege, Willelmo episcopo. 

(1). Un échauffeteur ou échauffetour était une maison pourvue d'une cheminée : "maison avecques une cheminée faisant eschauffetour", 1486 (arch. du dép. de la Vienne, abbaye de la Trinité, 46) ; "eschauffeteur ou maison pour la demourance d'un laboureur, avec cheminée et four", 1494 (id. chapitre de Notre-Dame-la-Grande, 72). 

***** 182 ***** 

280. [De Naintrec, Vivers et Senilec.] 1087-1100. (Vers 1088.) 

Willelmus Goscelinus, quando monachus Sancti Cipriani per manum B. abbatis factus est, monachis ipsis concessit medietatem ecclesie de Naintrec, medietatem omnium que ad altare deferuntur, medietatem sepulture, medietatem decime lini, cum domibus et terris et ceteris rebus juxta ecclesiam positis, ipsi intus vel foris pertinentibus, Petro episcopo omnia concedente. 
Item concessit Willelmus quinque jugera vinearum in castellarium nomine Vivers et octo sextariatas terre super Ausum, juxta la Bosea, et terram que est apud Coisnum inter viam publicam et flumen Vigenne ;  item partem suam in ecclesia Sancti Albini de Senilec, videlicet medietatem cerei pascalis. Testes Boso vicecomes, Ainors uxor, filii ipsorum Aimericus, Boso et Petrus, Ademarus de Cursia, Fulbertus de Luens, Rainaldus Barba et Almodis uxor ejus, que concessit, Giraudus Bursaut et uxor ejus, Frotgerius Barba, Radulfus Peregrinus. 

286. De Avrignec. 1073-1100. (Vers 1075.)

Gausbertus de Romanul concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancte Marie de Avrignec, sicuti est, sive in decimis, seu in donis, seu in terris, incultis vel non cultis, cum omni fedo presbiterali, sicuti tenuit Witbertus presbiter, qui illud tenuit de Odone de Lucus in casamento. Hanc ecclesiam prius dederat monachis Willelmus de Luens, quando eorum monachus factus est, sed ipse habebat omnia in casamento de Gausberto. 
S. Bosonis vicecomitis, Rainaldi abbatis, Bernardi abbatis Belliloci, Gausberti, Gauterii, Ademari monachi, AEnrici monachi, Rotberti monachi, Radulfi Marescalci. Regnante rege Philippo. 

***** 183 ***** 

287. Item. 1087-1100. (Vers 1088.)

Stephanus cognomento Rufus in manu domni Petri episcopi finivit omnem calumpniam quam faciebat monachis Sancti Cipriani in ecclesiis de Avrignec, et concessit eas illis, et quicquid ad fedum presbiterale pertinere videtur et Willelmus de Luens dederat prius illis. 
S. Petri episcopi, Rainaldi abbatis, Airaudi Dais. S. Stephani Rufi et uxoris ejus Helisabet et filiorum ipsorum, Willelmi, Beloti, Pagani. 

288. De Senilec. 1087-1100. (Vers 1088.)

Petrus episcopus concessit in manu Rainaldi abbatis ecclesiam Sancti Albini de Senillec cum omnibus eidem ecclesis pertinentibus. Concessit etiam ut in eadem parrochia monachi Sancti Cipriani ecclesiam construerent in loco qui vocatur Borneis, et in usus monachorum utreque ecclesie essent. 
S. Bosonis vicecomitis et Ainoris uxoris ejus et Aimerici filii ipsorum, Ademari de Cursai, Stephani Sicci, Petri Roo, Radulfi cognomento Magistri, Stephani Granollia et Aimerici et Atelini, fratrum, Stephani de Targec, Airaudi Freer. Regnante Philippo. 

289. Item. 1086-1100. (Vers 1095.)

Willelmus de Mallai concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Albini de Senillec, audiente Bartolomeo de Insula Buchardi. Hanc ecclesiam, post donum et concessionem Petri episcopi et Willelmi de Mallai, invaserunt canonici Sancti Hilarii de la Cella. Pro qua re in judicium utrique monachi et canonici venerunt ante domnum episcopum, et multis aliis nobilibus in unum consedentibus, canonici Sancti Hilarii dixerunt se habuisse ecclesiam de Senillec a Willelmo 

***** 184 ***** 

de Mallai, concessione episcopi ; monachi e contra ratiocinati sunt donum illius ecclesie prius ab episcopo suscepisse, etiam antequam canonici ipsi in ecclesia Sancti Hilarii de la Cella habitare cepissent, et investituram se habuisse de supradicta ecclesia, videlicet ecclesiam del Borneis, quam ipsi a fundamento in eadem parrochia jussione episcopi et parrochianorum edificaverant, et diu inibi habitaverant. Recognoscente ergo episcopo, ante cujus presentiam hec gerebantur, et testificante prius se donum fecisse monachis de Supradictis ecclesiis, judicatum est sepedictas ecclesias jure a monachis in perpetuum habendas et possidendas. Hujus rei judices et auditores multi fuerunt : Simon Agenensium episcopus, Aimericus Sancti Petri decanus, abbas Malliacensium, abbas Sancti Jovini, Letgerius archidiaconus, Petrus archidiaconus, Garnerius abbas, Johannes Meschinus, Willelmus Alelmus, Rainerius. 

Hoc judicium firmatum est a domno Amato Romane ecclesie legato, et postea in sinodo a domno P. episcopo interdictum est clericis ne deinceps se de supradictis ecclesiis intromitterent. 

290. De Varennas prope Noastro. Vers 943. 

Aymo monasterii Sancti Cipriani abbas construxit ecclesiam in honore Sancti Reverentii in castro Nocastro. Adelelmus vero concessit illi pro anima sua alodem suum, quod indominicatum habebat in pago Pictavo, in vicaria … (1), in villa que nuncupatur Varennas, super fluvium Cigenna, cum sclusa piscatoria et molendino, terris, vineis, cultum et incultum, et quantum habebat vel possidebat. 

(1). Mot en blanc dans le cartulaire. 

***** 185 ****** 

291. Item de eodem. Vers 943 ?

Berno concessit ecclesie Sancti Reverentii alodem suum dominicum in pago Pictavo, in vicaria Salvinse, in villa que vocatur Vacenas, quantumcumque ibi habebat, exceptis V juctis et medio. 

292. De Noceario et aliis locis. Vers 985.

Ego in Dei nomine Aldesohendis trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cypriani et ad monachos ibidem Deo servientes quendam alodum meum ex hereditate mea, qui est situs in pago Turonico, in vicaria Ygrandinse, in villa que dicitur Nocearius, hoc est vineis, pratis, agrosque et  … (1) et quantum ad partem meam visa sum habere vel possidere, et sicut filius meus Ademarus tenuit in vita sua vel possedit ; 
et in alio loco, in ipso pago, in villa que vocatur Moncell., vineis, terra arabile et quantum ad partem meam pertinet, et sicut tenuit filius meus ; 
in tercio loco, in ipso videlicet pago, in villa cu,jus vocabulum est Macheries, agros et silvas, et quantumcumque in ipsa ad partem meam evenit, et sicut tenuit filius meus ;
et in alio loco, in pago Pictavo, in vicaria Lausdunense, in villa que cognominatur Luihense, alium alodum meum cum vineis, terris, agrosque et quantum in ipsa villa ad partem meam visa sum habere vel possidere, et sicut tenuit filius meus ; 
et in alio loco, in ipso pago, in villa que vocatur Alerius, vineis, terris et quantumcumque in ipsa ad me pertinet, et sicut tenuit filius meus ; 
et in alio loco, in ipso pago, in villa que vocatur Columberius, vineis, terris, agrosque et omnia que ad me pertinent, et sicut te-  

***** 186 ***** 

nuit filius meus ; 
et in alio loco qui vocatur A Macherias Blazenis, hoc est terris, vineis, agrosque et quantum in ipso loco ad me pertinet, et sicut filius meus tenuit : 
ut ipsi monachi possideant in eternum. 
S. Aldesohende, qui hanc donationem fecit. 

(1). Une ligne en blanc dans le cartulaire. 

293. De Senon. 1073-1100. (Vers 1090 )

Ego in Dei nomine Aimericus Granolla cognomine dono et concedo ecclesiam meam que est in villa que vocatur Senona et est constructa in honore Sancti Petri, cenobio Sancte Marie et Sancti Cipriani et quicquid ecclesie pertinere videtur. Dono etiam me et que in illa villa mea sunt, burgum videlicet et unum molendinarium et exclusam et omnem aquam que mea est, et totam terram quam ibi habere videor, et quicquid in villa illa vel in circuitu ejus visus sum habere ex integro, vel cum monachus fuero vel post mortem meam, nemine contradicente. Est autem ipsa villa in pago Pictavo, in vicaria ... 
S. Aimerici, qui dedit. S. fratrum suorum, qui concesserunt. S. Willelmi de Mailai. S. Viviani fratris sui. S. Rainaldi abbatis et omnium fratrum. S. Ugonis Bruni. S. Bernardi de Vitriaco. S. Rainaldi Villani et fratris sui Benedicti. Regnante Philipo rege.
 
294. De Marins. 1086-1121. (Vers 1100.)

Tetbaudus de Masels habebat in fedum de abbate et monachis Sancti Cipriani V juctos vinearum in Marins juxta domum Ademari de Marins ; istas vineas emit Goins de Sancto Paulo sine voluntate monachorum, ad quos pertinebant, et fecit donum ex ipsis post decessum tamen suum Aimerico nepoti suo. Ipse vero Aimericus postmodum dedit monachis Sancti Cipriani, ut ipsi eum reciperent ad mona- 

***** 187 ***** 

chum quando vellent, aut si alicubi circa illos defunctus fuisset, sepelirent eum honeste. Donum vero quod fecit Goins nepoti suo Aimerico audierunt Ansterius et Goscelmus frater ejus. Post istud donum dedit Goins cuidam nepte sue unum juctum ex ipsis vineis : quod Aimericus ilico calumpniavit ; sed ipse Goins respondit quod in vita sua liceret ei facere quomodo vellet, post mortem suam autem ipse, si vellet, rursum caperet. Post mortem ergo Goi, cum datas sibi vineas reciperet vel invaderet Aimericus, surrexit Petronilla filia Goi et Giraudus maritus ejus, et calumpniaverunt vineas. Ex hoc in corte domni episcopi judicium factum est, et interfuerunt decanus A., Odo prepositus, Ugo de Cella, Ademarus Brunus, Willelmus de Torre, et adjudicatum est ut per legem probarentur verba que supradicta sunt, paratique fuerunt abbas et Aimericus per Widonem Beroetarium defendere que dicta sunt, et in ipsis remansit, et iterum legaliter ammoniti, non ausi sunt adsequi judicium et probationem facere. 

290. De Monte Vitali ad Marins. Vers 937.

Ego in Dei Domine Marbodus et conjux mea Rengardis alodem nostrum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Aliarinse, in villa, que vocatur Montevitale, et est plus minus jugera vinearum VII, ad ecclesiam Sancte Marie et Sancti Martini seu et Sancti Severiani et ad monachos ibidem commanentibus ad habendum delegavimus, nemine contradicente. 
S. Marburtz et uxore sua Raingarda, qui hanc donationem fecerunt. S. Abbarici. S. Abietharii vicarii. S. Rainoardi subvicarii. S. Amalrici. S. Getfredi. S. Adelardi. S. Ri- chardi. S. Gerardi.S. item Gerardi. S. Dodoni. S. Winegarii. 
296. Item de Monte Vitali. 936-954. (Vers 937.)

Ego in Dei nomine Rengardis trado alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Aliarinse, in villa que 

***** 188 *****

 vocatur Monte Vitale, et est plus minus jugera vinearum VIII, et ex uno latere terra Sancti Petri Puellaris, ex alio de ipsa hereditate et ex alio via publica, ad ecclesiam Sancte Marie et Sancti Martini seu et Sancti Severiani et ad monachos ejusdem loci, ut possideant nemine contradicente. 
S. Rengardis, qui hoc donum fecit. S. Alberici. S. Abietharii vicarii. S. Rainoardi subvicarii. S. Galberti. S. Amalberti. S. Ledberti. S. Lanterii. S. Rainberti. S. Ingelradi. S. Elisei. S. Tetfredi. S. Winegerii. Regnante Ludovico rege. 

297. Quedam conventio [de Marins, Monte Vitale et Roserio]. Vers 1025. 

Abbas Anseisus dedit Gauscelmo Kabuzoni vineas et terras de Marins et de Monte Vitale et de Roserio, qu~ suntsimul XII jucti vinearum et X jucti terre et duo pratum, ut haberet in vita sua et omni anno V sol. fratribus in festivitate Sancti Cipriani daret, et post discessum ejus res supradicte funditus ad monasterium Sancti Cipriani, a quo accepit, remaneret. 

298. [De Marins.] Vers 976. 

Ebbo nobilis de Castro Acardo dedit monachis Sancti Cipriani in Marins unum masum terre et V juctos vinee (1). 

1. Cette notice est écrite en marge de la précédente. 

299. Item quedam recognitio [de Marins]. 1073-1086. 

Ego Gaufredus coram testibus qui subscribuntur, scilicet Rainaldo abbate et fratribus, Atone, Stephano et Johanne, et pluribus laicis, Hugone Liziniacensis castri domino, et 

***** 189 *****

Gausberto Francisco, Borello de Monsterol et aliis, confessus sum me peccasse, quia invasi vineas Sancti Cipriani que sunt Marins. Quare in capitulo monachorum reliqui Sancto Cypriano, abbati et fratribus omnem illam injustam invasionem quamfeceram in vineas eorum et terram et prata, et pro invasione dedi vadimonium ipsi abbati, et in manu ejus emendavi V solidos. Caveant igitur sibi successores mei ne presumant aliena rapere, quia illa que predicta sunt, aliena sunt a me omni ratione et ab omnibus successoribus meis. 
S. Isemberti Episcopi, qui hanc kartam confirmavi. S. Gaufredi, qui predicta in manu R. abbatis reliquit. S. Gauterii Cabozoni. S. Hugoni. S. Gosberti. S. Borelli. 

300. Quedam convenientia [de eodem loco] 1073-1086.

Ego Rainaldus abbas cenobii beati Cipriani et fratres ejusdem cenobii non damus, sed commendamus Gaufrido XII juctos vinearum et decem terre et duos pratum in Marins et in Monte Vitale et in Roserio, ut habeat in vita sua, sed post ejus obitum ad monasterium redeat cum omni pace et quiete, nullo omnino mortali contradicente, neque de parentibus ejus neque de amicis ejus. Quapropter excludimus omnes successores ejus a predictis rebus, quia nullo modo ad ipsum pertinent, neque donamus, sed commendamus in vita sua, et ab ipsa donatione et commendatione omnino proibemus omnes propinquos ejus ex parte Dei omnipotentis et Sancte Marie et omnium Sanctorum et nostra, et omnes impostores ejus sub omni maledictione ponimus. 
S. Isemberti episcopi, qui nostram maledictionem sua excommunicatione confirmavit. S. Rainaldi abbatis. S. Hugonis. S. Gosberti. S. Borelli. 

***** 189 *****

300. Quedam convenientia [de eodem loco] 1073-1086.

Ego Rainaldus abbas cenobii beati Cipriani et fratres ejusdem cenobii non damus, sed commendamus Gaufrido XII juctos vinearum et decem terre et duos pratum in Marins et in Monte Vitale et in Roserio, ut habeat in vita sua, sed post ejus obitum ad monasterium redeat cum omni pace et quiete, nullo omnino mortali contradicente, neque de parentibus ejus neque de amicis ejus. Quapropter excludimus omnes successores ejus a predictis rebus, quia nullo modo ad ipsum pertinent, neque donamus, sed commendamus in vita sua, et ab ipsa donatione et commendatione omnino proibemus omnes propinquos ejus ex parte Dei omnipotentis et Sancte Marie et omnium Sanctorum et nostra, et omnes impostores ejus sub omni maledictione ponimus. 
S. Isemberti episcopi, qui nostram maledictionem sua excommunicatione confirmavit. S. Rainaldi abbatis. S. Hugonis. S. Gosberti. S. Borelli. 

301. De Colano. 927 ou 928.

Ego in Dei nomine Frotfelmus sacerdos alodem meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Linarinse, in villa que 

***** 190 ***** 

nuncupatur Colanio, ad ecclesiam beate Marie et Sancti Cipriani et ad communia fratrum, id est vinea, terra arabili, quantumcumque in jam dicta villa visus sum habere, cui sunt affines ex una parte terra Sancti Petri, ex alia terra pertinente ex curtim Cassenoilo, alia alodus Gilifredi et Adalerii et uxoris ejus, et ex alia via publica, ut possideant nemine contradicente. 
S. Frotfelmi, qui dedit. S. Erilanni vicari. S. Fulconi. S. Aquini. S. Balduini. S. Gautfredi. S. Saverici. S. Kadelonis. S. Manengaudi vicari. Anno V regnante Rodulfo rege. 

302. Item de Colano. Vers 934. 

Ego in Dei nomine Sigobaldus trado partem alodii mei qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Linario, in villa que dicitur Colanio, hoc est jugera IIII vinearum, circumcinta de tribus partibus ipsa hereditate, quarto fronte via publica, ad monasterium Sancte Marie atque Sancti Cipriani et ad monachos ejusdem loci, ut possideant nemine contradicente. 
S. Sigobaldi, qui hoc donum fecit. S. Maingaudi vicarii. S. Amalrici. S. Rainarii. S. Herberti. S. Amadei. S. Rotgarii. S. Landrici. 

303. Colano item. 987-996. 

Ego in Dei nomine Galterius et uxor mea nomine Aldeburgis, placuit nobis ut aliquid de alodo nostro daremus Sancte Marie et Sancto Cipriano, et est in pago Pictavo, in vicaria Linarinse, in villa que dicitur Collianni, et est maxnili, virdigariis, vineis, terra arabili, et quantum visus sum habere, cultum et incultum, quesitum et ad inquirendum, et quantum ad illam alodem aspicit, nemine contradicente.
S. Galterii et Aldeburgis, qui hoc donum fecerunt. S. Isemberti vicarii. S. Guillelmi. S. Rainaelmi. S. Aldeberti. S. Ber- 

***** 191 *****

nardi. S. Hunberti. S. Landrici. S. Jamoni. S. Rainaldi. Regnante Vgono rege. 

301. Colano item. Vers 1000 ?

Ego in Dei nomine Aldeburgis trado ad locum Sancte Marie et Sancti Cypriani complantum meum in villa Colano, et est in pago Pictavo et in vicaria Linarinse, et est plus minus juctum unum de vinea ; ex omnibus partibus terra de ipso alodo, ex duabus partibus, tercio terra Sancti Petri, quarto via publica, nemine contradicente. 
S. Aldeburgis, qui hanc kartam facere precepit.
 
305. Colano item. Vers 1000 ?

Ego in Dei nomine Aldeburgis vidua dono quendam alodum meum, videlicet unum juctum de vinea, cuidam Deo dicate nomine Odile. Est autem in pago Pictavo, in vicaria ipsius civitatis, in villa Colano : de tribus partibus terra ex ipsa hereditate, quarta via publica. In tali tenore hoc facio ut quamdiu vixerit teneat et obtime excolat, post decessum ejus ad locum Sancte Marie et Sancti Cipriani et monachis solidum et quietum remaneat, sicut et prius senior meus Walterius eisdem monachis condonaverat. 

306. Quedam conventio [de Colano]. 953 ou 954.

Ego in Dei nomine Landricus et uxor mea Letgardis, placuit nobis aliquid de alodo nostro daremus ad complantum Geloni et uxori sue Gotberge ; est namque ipsa terra in pago Pictavo, in vicaria Linarinse, in villa Colano, plus minus operas tres ; laterationes de uno latus terra de ipso alodo, alio terra Sancti Cypriani, de aliis viis publicis : ut advineare faciant, et post V annos faciat unusquisque de sua parte 

***** 192 ***** 

quicquit voluerit, nemine contradicente. 
S. Landrici et Letgardis. S. Aimerici vicarii. S. Fulcardi subvicarii. S. Benaven. S. Rainelmi. S. Josfrei. S. Hunberti. S. Amalrici. S. Landrici. S. Bernardi. S. Jammoni ; XXV anno regnante Loovico (1). 
Hec terra est modo Sancti Cipriani. 

(1). Ces années du règne de Louis d'Outremer sont comptées peut-être du 7 octobre 929, date de la mort de Charles le Simple, s'il n'y a une erreur dans le nombre XXV. 

307. Item alia. 1073-1100. 

Convenientiam fecit domnus abbas R. cum quadam femina nomine Letgart de vineis de Colans quas habuit Constantinus vocabulo Meschins, ut eas colat et habeat ad medietatem quamdiu abbati et fratribus placuerit. Si autem illis recipere eas placuerit, hoc in ipsorum voluntate erit, scilicet ut absque ullo conventu. et absque ullius calumpnia vineas suas recipiant. Si autem intra hanc convenientiam vineis videlicet vestita mulier obierit, domini hujus loci sepelient eam, et vinum illarum vinearum, sit in vineis , sit in vasis, illorum erit, cum alio beneficio que ipsi mulieri facere placuerit. Vinee autem modis omnibus ad locum Sancti Cypriani revertantur.
Hanc convenientiam viderunt et audierunt Launus Sancti Petri canonicus, Richardus Picot, Ademarus de Sancto Saturnino. 

308. Concessio comitis cuidam de Exsoletia. 986 ou 987. 

Guillelmus comes Pictavensium notum fieri cupimus omnibus fidelibus Sancte Dei ecclesie quia quidam fidelis noster Adraldus et conjux sua Emma pecierunt a nobis quatinus eis aliquid ad illorum beneficio pertinentem, qui est in pago Pictavo, in vicaria et infra quintam ipsius civitatis, in villa 

***** 193 *****

 que vocatur Exoletia, in rem Sancti Dionisii, et sunt plus minus quartis XV cum terris, vineis, mansionibus, curtiferis, ortilis, cultum et incultum : terminatur vero ipsa terra de una parte terra Sancti Florentii, alia parte terra Sancti Hylarii, de tercia parte terra Sancti Cypriani et Sancti Martini , quarto fronte via publica : per nostre auctoritatis scripto sub censu eis concedere dignaremur ; quod omnimodo nobis placuit fecisse, eo tenore ut, quamdiu superstites fuerint, teneant, possideant, plantent, edificent et faciant exinde quicquid voluerint, nemine contradicente. Censum vero prenotavimus kalendis novembris, sol. I. Post illorum quoque discessum ad unum ex propinquis illorum, quemcumque elegerint, sub eodem censu concedimus. 
S. Willelmi comitis. S. Hecfridi vicecomitis. S. Bosonis, S. Cadelonis vicecomitis. S. Ebboni. S. Isemberti. S. Rorgoni. S. Gonbaldi. S. Aiquini. S. Rainaldi vicarii. S. Girorgii. S. Galterii. Regnante Ludovico rege (1). 

1. Imprimé dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 284 bis.
 
309. Item alia. Vers 991.

W. Pictavensium comes notum fieri cupio cunctis fidelibus Sancte Dei ecclesie qualiter accessit ad nos quidam fidelis noster nomine Ademarus, deprecans nos ut de sua manufirma que ei evenit ex parte matris sue Emmane, cuidam femine nomine Gislae et infantibus suis scriptum manufirmitatis sub censo denariorum XII concederemus, et libenti animo quod petiit indulsimus. Est namque ipsa terra pertinens ex beneficio quod quondam fuit Adraldi, et est sita in pago Pictavo et infra quintam ipsius civitatis et in villa que taxatur Exoletia, in rem Sancti Dionisii, et sunt plus minusve quarte XV cum terris, vineis, mansionibus, curtiferis, cultum et incultum. Terminatur vero de una parte terra Sancti Florentii, alia terra Sancti Hylarii, alia terra Sancti Cypriani
 
***** 194 ***** 

et Sancti Martini. Hanc terram ita circumseptam predicte femine Gislane et infantibus suis sub censu supra scripto concedimus ad habendum, tenendum et quicquid juste elegerit faciendum, nemine interpellante. Ipsum censum persolvant ad festivitatem omnium Sanctorum. 

310. Donum de Exsoletia. 1010-1020. 

Ego in Dei nomine Tetbaldus trado ad monasterium Sancte Marie Sanctique martiris Cypriani et ad monachos ibidem Deo servientes quendam alodum meum situm in pago Pictavo, infra quintam ipsius civitatis et in vicaria ejusdem, in villa que vocatur Exoletia, in rem Sancti Dionisii, qui michi ex paterna hereditate accidit, et sunt plus minus quartas XV cum terris, vineis, mansionibus, curtiferis, ortilis, cultum et incultum : terminantur vero de una parte terra Sancti Florentii, alia terra Sancti Hylarii, de tercia terra Sancte Marie et Sancti Cypriani, quarto fronte via publica : ea videlicet ratione ut, quamdiu vixerit Gisla, teneat et possideat, censum vero sol. I ad festivitatem Sancti Cipriani ad ipsum locum persolvat ; post quoque suum discessum, funditus memorate res remaneant ad supradictum locum. 

S. Tetbaldi, qui hoc scriptum fieri rogavit. S. Ademari clerici. S. Ervici fratris sui. S. Willelmi ducis. S. Willelmi filii sui. S. Odonis filii sui. S. Prisce comitisse. S. Pontioni comitis. S. Gis1eberti pontificis. S. Tedelini abbatis. S. Aldeardis vicecomitisse. S. Hucberti viri clarissimi. S. Aimerici decani. S. Aimerici clerici, archidiaconi. S. Beliardis abbatisse. S. Aymerici clerici. S. Girardi prepositi. S. Gauzfredi thesaurarii. S. Gunterii prepositi. S. Ansemari auditoris. S. Gauzleni archidiaconi. S. Stephani de Monte Juvino. S. Gonbaldi abbatis. S. Rotberti clerici, prepositi. S. Senegundis vidue. S. Gislane. S. Aimerici prefecti. S. Alboini clerici. S. Petroni legis doctoris. S. Bernefredi clerici. S. Ade-
 
***** 195 ***** 

 mari vicarii. S. Ebulonis. S. Odonis clerici. Regnante Rotberto rege, presidente Pictavis Willelmo duce (1).

(1). Imprimé dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 361. 
 
311. Item alia. Vers 1020.

Ego in Dei nomine Adabram, una per consensu hac voluntate uxoris mee Hildegardis et parentum suorum et omnium infantum nostrorum, constat nos vendere cuidam abbati nomine Adalgiso et omnibus monachis in monasterio Sancte Marie et Sancti Cypriani commanentibus quendam alodum nostrum situm in pago Pictavo, infra quintam ipsius civitatis et in vicaria ejusdem, in villa que vocatur Exoletia, in rem Sancti Dionisii, et sunt plus minus quartas XV cum terris, mansionibus, curtiferis, ortis vel omnibus adjacentiis, cultum et incultum, quesitum vel inquirendum, sive quantum Guisla socrus mea in ipsa villa possidere visa est : totum ad integrum vobis vendo, ut possideatis absque ulla contradictione. Denique accepimus a vobis pretium quod inter nos bene complacuit, videlicet sol. CXX. 
S. Adabram, qui hoc fieri rogavit. S. Hildeardis uxoris ejus. S. A. filii sui. S. Radulfi filii sui. S. Mainardi. S. Rocchonis. S. Ada. S. Ermentrudis. S. Ode. S. Ademari, S. Maingaldi. S. Leotgardis. S. Girburgis. S. Fredeburgis. 

312. Item. Vers 934. 

Ego in Dei nomine Godebertus et uxor mea, placuit nobis partem alodii nostri qui est situs in pago Pictavo, infra quintam civitatis, in villa Exoletia, hoc est jugera VII vinearum et terra arabile III jugera, et habet laterationes de tribus partibus terra Sancti Severiani, quarto fronte via publica, donare pro remedio animarum nostrarum beate Marie Virginis et 

***** 196 *****
 
beato Martino Sanctoque Severiano in monasterio eorum et ejusdem loci monachis, ut possideant nemine contradicente. 
S. Godeberti, qui hoc donum fecit. S. Maingaudi vicarii. S. Amalrici. S. Landrici. S. Rotgarii. S. Rainarii. S. Gerardi. S. Teotmundi. S. Letfredi. S. Vgoni. S. Acfredi. 

313. Item de [Exoletia]. 963-986. (Vers 975.)

Ego in Dei nomine Girous abbas et omnis congregatio monachorum ex cenobio beati Cipriani, placuit nobis aliquid de terra nostra dare ad complantum ad quendam hominem nostrum nomine Galterium, quod et fecimus. Est autem hec terra in pago Pictavo, infra quintam ipsius civitatis, in villa que dicitur Exoletia, et sunt plus vel minus jugera II. Est autem unus juctus in monte supra ipsa villa contra aquilona parte : terminantur laterationes ex tribus partibus terra de ipsa potestate, quarta vero terra Sancti Martini. Alius juctus est situs infra villam prenominatam : terminantur laterationes ex duabus partibus terra de ipsa potestate, tercia vero alodus Stephani, quarta autem via pablica. Unde placuit nobis ut tibi daremus juctum qui est situs in villa, et habeas licentiam edificandi domum tuam, et reddas censum annis singulis ad Nativitatem Sancti Johannis Baptiste den. IIII, et facias exinde quicquid elegeris ; et nos accepimus ad partem nostram juctum de vinea qui est supra montem. S. Giroi abbatis. S. Adalmarus decanus, Boso monachus, Berengarius monachus, Godinus monachus, Teufredus monachus, Froterius monachus, Emenus monachus et alii plures monachi. Regnante Lothario rege. 
 
314. Item. Vers 1004. 

Ego in Dei nomine Aygo et uxor mea nomine Otgardis et filii nostri Cristianus et Garinus, placuit nobis ut faceremus 

***** 197 ***** 

scamnium de terra nostra que est in villa Exoletia ad abbatem de monasterio Sancti Cipriani Domine Gislebertum et ad monachos ibidem degentes, et est medium juctum de terra bona, et accepimus ab ipso alium medium juctum de terra ; et ipsa terra est in vicaria Pictave civitatis, et habet ex una parte terra Sancti Dionisii, alia terra Sancti Florentii, et ex omnibus partibus terra Sancti Cypriani, in medio via publica ; et donavimus illis X et VIII den. de honore, et ego solvam omni anno I den. de censu in festivitate omnium Sanctorum. 
S. Aygoni et uxoris ejus et filiorum eorum, qui eam fieri rogaverunt. 

310 Item de Exoletia et de Marins. Vers 1000 ?

Ego Rainaldus relinquo monasterio Sancti Cipriani de meis possessionibus in villa que vocatur Exoletia octo juncta de alodo in duobus locis divisa, et ad Maris in loco qui dicitur Ad Rosei dua juncta vinearum, et ad Colanum, ad fossam Garnerii, tria juncta et dimedium terre plane. 

316. Item. 997-1017. 

Ego in Dei nomine Arnaldus clericus Sancti Hylarii et Rorgo consanguineus meus, clericus Sancti Petri, tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibi Deo servientibus quendam alodum nostrum, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria ipsius civitatis, in villa Exoletia, quantum ibi visi sumus habere, hoc est junctum I de terra arabile, cum domo et curte et orto et puteo ; et in alio loco tres operas similiter de terra arabile : de una parte terra Sancte Trinitatis, de duabus terra Sancti Martini, quarto fronte via publica : ut post discessum nostrum funditus ad locum supradictum remaneant. 
S. Arnaldi et Rorgoni, qui hanc cartam fieri jusserunt. S. Gauszelini clerici vel decani.
 
***** 198 ***** 

S. Ingebaldi clerici. S. Rainoni clerici. S. Vgoni prepositi. S. Aymerici decani Sancti Petri. S. Arnaldi clerici. S. Gauscelmi clerici. S. item Gauszelmi clerici. S. Gisleberti episcopi. Regnante Rotberto rege. 

317. Item de Exoletia. 1060-1108. (Vers 1080.)

Ego in Dei nomine Audretus Costantinus cognomine dono Deo et monachis Sancti Cipriani, concedente Petro Froterio, a quo in casamento habebam, totam terram quam apud Exoletiam visus sum habere, uti habeant, possideant absque calumpnia. 
S. Audreti Costantini. S. Vgonis prepositi. S. Petronille uxoris sue. S. Aimerici filii sui. S. Petri subdecani. S. Petri Froterii, a quo in casamento habebat. S. Willelmi prepositi. S. Rainaldi Villani. S. Landrici clientis Vgonis. Regnante Philippo rege . 

Rotbertus Bucca, Ingelelmus, Petrus, fratres, Petronilla mater, qui hec calumpniabant, concesserunt, audientibus Ramnulfo et Petro Sendebaldis, Bernone, Willelmo preposito, Cadelone de Barra. 

318. Item de Exoletia. 1060-1108. (Vers 1080.)

Ego in Dei nomine Bernefredus de Cassanol do Deo et monachis Sancti Cipriani tres sextarias terre, omnem terram quam a me Petronilla videtur habere apud Exoletiam, pro remedio anime mee et ut X sol. quos debeo Gosberto monacho michi dimittantur.
S. Bernefredi, qui dedit. S. fratrum suorum Petri, Airaudi, Mauricii, et Asceline sororis eorum. S. Rotberti judicis. S. Girberti Bordols. S. Gosberti monachi. Philippo rege.
 
319. De Truncus. Vers 1000 ? 

Ego in Dei nomine Aymericus trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cypriani et ad monachos quantum- 

***** 199 ***** 

cumque cum uxore mea nomine Aldeburgis comparavi, hoc est V juctos et I opera et quarta parte de I opera inter vineas et terra arabile. Est autem ipsa terra infra quintam Pictave civitatis, in villa qne dicitur Truncus ; terminatur vero una parte terra Sancti Hylarii, alia parte terra Aymerici de ipso alodo, de duabus partibus via publica.
Item trado in alio loco, in ipsa villa, medium juctum et media opera et quarta parte de I opera de vineis ; de uno fronte terra Sancti Maxentii, ex aliis partibus terra Aimerici de ipso alodo. 
Item trado in ipsa villa I opera de terra vacante ; de duabus partibus terra de ipso alodo, tercia terra Sancti Benedicti, quarta via publica. 
Item in ipsa villa, in loco qui dicitur Fovea Ainardi, I opera de vinea ; laterationes de duabus partibus de ipso alodo, tercia terra Sancti Petri, quarta via publica. 
Item trado in villa que dicitur Mons Tamisarius, in loco qui dicitur Campo Deaurato, I opera de vinea ; laterationes ex omnibus partibus de ipso alodo. ln alio loco, in ipsa villa, trado media opera et I pertica de terra vacante ; laterationes de una parte terra de ipso alodo, alia terra Aimerici, tercia terra Grimoni, quarta via publica : ut possideant nemine contradicente. 
S. Aymerici, qui hoc donum fecit. 

320. De Monte Tamiserio. Vers 990.
 
Ego in Dei nomine Frotgerius et mater mea Raina, constat nos vendere et vendimus, tradere et tradimus, cuidam viro nomine Arberto et uxori sue Adalgardis, hoc est de alodo meo qui est in pago Pictavo situs, infra quintam ipsius civitatis, in villa Monte Tamiserio, et est plus minus decem juctos terre arabile. Sunt autem laterationes de duobus frontibus terra Sancti Clementis, tercio latus Sancti Johannis terra, quarto vero latus via regalia. Unde accepi precium ab eo in quo nobis bene complacuit, valente in argento sol. XX, ut ab hodierna die quicquid voluerint de ipso alodo faciant. 
S. Frotgerii, qui hoc fecit. S. Raina mater ejus. S. Aimari vicarii. S. Gos- 

***** 200 ***** 

fredi. S. Custantini. S. Martini. S. Bernardi. S. Junani. S. Gosfredi. S. Aniani. S. Garnerii. S. Mainardi. S. Germani, S. Guarnaldi. S. Frotgerii. S. Johannis canonici. S. Bernefredi. S Aleendis uxoris ejus. 

Ego Adalgardis Mee urel kartulam et que narrat et alia plura dedi monachis Sancti Cypriani. 

321. Relaxatio comitis de consuetudinibus Exoletie. 1088-1091. 

Ego Willelmus gratia Dei dux Aquitanorum, consilio fidelium meorum, pro anima patris mei W. piissimi ducis, dono et concedo monasterio Sancte Marie virginis et Sancti Cipriani martiris et habitatoribus ejusdem loci omnes consuetudines meas que erant in obedientia nomine Exoletia, videlicet preposituram et bannum et ucham et expallum et biannum et friscingam et pullos et anseres et annonam, et quecumque alia mea consuetudo videtur esse in ea terra monachorum, quantumcumque ex omnibus lateribus extenditur et quantumcumque monachi possidere videntur, ut ab hodierno die in antea nichil michi retineam, neque aliquis de meis servientibus audeat jam amplius aliquid ibi querere neque pro me, neque pro se, neque pro aliqua occasione.
Abbas vero et monachi quibus ipse injunxerit illam obedientiam, faciant omnem justiciam de illa terra secundum voluntatem suam. 
Si vero ego exiero ad bellum, vel monachus vel prepositus monachorum faciat exire cultores illius terre, sed meus serviens nullo modo se intromittat, nisi tantum ammoneat prepositum monachum vel abbatem. Prepositus vero meus Ugo Aimericus fecerat infracturam in burgum Sancti Cypriani et alii servientes mei in quasdam obedientias Sancti, videlicet Daolio et in Veonolio et in ipsa Exoletia : que foris facta omnia remiserunt michi abbas et monachi pro dono et concessione mearum consuetudinum. Dederunt etiam michi fratres karitatem C solidorum, et equm bonum. Constituerunt etiam in una missa pro anima patris 

***** 201 *****

 mei commemorationem secunda et VI feria, Contestor autem omnes meos successores et servientes ne aliquis presumat infringere hanc meam elemosinam.
 S. Willelmi ducis, qui fecit. S. Rainaldi abbatis. S. Odonis comitis. S. Bosonis comitis. S. Aldeardis comitisse. S. Ugonis Liniacensis. S. Ugonis Aimerici prepositi. S. Borrelli. S. Odonis prepositi. S. Ademari viatoris. Regnante Philippo rege, Petro presule Pictavi residente (1). 

(1). Imprimé en partie dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 357. 

322. Item. 1073-1087. (Vers 1080.)

Guido Pictavensium comes requirebat apud Exsoletiam talem consuetudinem in terra que populariter frosta vocatur, qualem in illa que frosta non erat, de qua causa judicium factum est in curia, presente eodem comite et Rainaldo abbate. Judicatum est ergo et diffinitum ab Aldeberto comite Marchie et Rotberto Burgundione et Petro de Brideria et Ugone preposito, terram que in frostum redacta fuisset, liberam debere reverti et quietam in dominium Sancti cujus proprii juris esse dinoscebatur. Horum juditio adquievit comes et omnem calumpniam deinceps super hoc consopire jussit, 
abbate R. presente cum monachis suis Teodorico, Rainaldo de Calviniaco et Gausberto. 

323. De Monte Tamiserio. 1060-1108. (Vers 1090.)

Willelmus Samuel cognominatus concessit monachis Sancti Cipriani terram et vineas et silvam apud Montem Tamiserium, que cuncta tenuit in vita sua Samuel pater suus. Solvant vero censum ad festum omnium Sanctorum II sol. et IIII den. cui lex fuerit.
 S. Hugonis Liziniacensis, Hugonis 

***** 202 ***** 

de Cella, Willelmi de Sancto Savino, Hunberti Meschini, Willelmi prepositi, Radulfi Marescalci, Bernardi de Vitriaco, Gaufredi Surzoni. Regnante Philippo. 

324. De eadem re. 1073-1100. (Vers 1095.)

Rotbertus fratresque sui Ademarus et Hugo, qui fuerunt filii Rotberti Vairolosi, finierunt omnem calumpniam quam faciebant in terra Willelmi Samuelis, tantum ut ad festum omnium Sanctorum annis singulis II sol. et IIII den. de censu illis persolvantur, vel cui lex fuerit. De relevatione vero quando tempus fuerit, XII sol. de minutis tantum nichilque amplius. 
S. Rotberti, Ademari, Hugonis, fratrum. S. Ademari de Magnac avunculi eorum et uxoris ejus, qui viderunt et laudaverunt. S. Rainaldi abbatis, Isemberti de Pailec, Garini Raintradis, Aldeberti de Lavernia , Aldeberti Ajacel. Regnante Philippo. 

325. De terra de Sancto Georgio. 959 ou 960. 

Ego in Dei nomine Bernardus et uxor mea Ingenildis nomine alodum nostrum qui est situs in pago Pictavo, infra quintam ipsius civitatis, in villa que dicitur Sanctus Georgius, duos maxnilos cum vineis et virdegarium, oc sunt jugera IIII : terminantur laterationes de uno fronto terra Sancte Marie, de alia parte alodus Leothardi, altera parte et uno fronte via publica ; et dono in alio loco, in ipsa villa, I juctum de prato super fluvium Clinni : laterationes I parte terra Sancte Marie, altera parte alodus Petroni, uno fronte via publica, altero fronte jam dictus fluvius : tradimus et donamus ad cenobium Sancte Marie et Sancti Cipriani, sub presentia domni Frotherii abbatis, ut habeant ipsi monachi in eternum. 
S. Bernardi et uxoris ejus Ingenildis, qui hoc donum fecerunt. S. Adalberti. S. Guazcelmi. S. Guotulberti. S. Rainfredi. Anno VI regnante Lothario rege. 

***** 203 ***** 

326. Commutatio ad Bordas. Vers 1025.

Inter abbatem Ansegisum et Kadelonem commutaverunt terras suas ita. Abbas dedit Kadeloni et infantibus ejus quatuor juctos de vinea in villa que vocatur Laliacus, in vicaria Linarinse ; de una parte terra Sancti Cipriani, altera terra Rotberti Spatarii, tercia ipsius Kadelonis, quarta via puplica. E contra dedit Kadelo et infantes sui abbati IIII juctos de vinea in loco qui vocatur Ad Bordas, in vicaria Linarinse, infra quintam ipsius civitatis ; omnibus partibus est terra Sancti Cipriani. 

327. De Liners. 923-936.

Ego in Dei nomine Wichardus dono alodum meum in pago Pictavo situm, in villa que dicitur Linarius, in ipsa vicaria, beate Marie et Sancto Cipriano, hoc sunt jugera III vinearum et duo jucti terre arabile : laterationes sunt ejusdem alodii de duabus partibus terra Sanctes Marie, de tercia parte terra Sancti Petri, quarta vero alodus Fulcardi : ut monachi qui in eodem loco Deo serviunt possideant in eternum.
S. Wichardi, qui dedit. S. Maingaudi vicarii. S. Rainerii. S. Abboni. S. Bonfilii. S. Biviani. S. Rotgrimni. S. Constancii. Regnante Radulfo rege.
 
328. De Bussele. 1073-1100. (Vers 1090.)

Ego in Dei nomine Aimericus cognomento Savaricus, concedente fratre meo, do memetipsum et que habebam temporalia Deo et Sancto Cypriano et monachis ei servientibus, scilicet terram de Bussele cum vineis, cultam et incultam, sicut visus sum habere, ut possideant nemine contradicente. Laterationes … (1) et est in vicaria Li-
 
(1). Quatre lignes en blanc dans le cartulaire. 

***** 204 *****
 
nario. 
S. Aimerici Savarici, qui dedit. S. Samuelis fratris ejus. S. Rainaldi abbatis. S. Gaufredi prioris. S. Ademari Dolensis. S. Radulfi Maresialdi. Regnante Philippo rege.
 
329. Quedam concessio [de vineis et piscibus]. 1073-1100. (Vers 1092.)

Boso et uxor sua Drusiana, Ugonis prepositi filia.. in manu R. abbatis finierunt omnem calumpniam de vineis que dederat monachis Willelmus de Sancto Saturnino, Sancti Petri canonicus, que erant duo jugera et dimidium ad Quairas, et tria opera in podio supra monasterium Sancti Cipriani. Iterum finierunt calumpniam quam faciebant in partem vinearum quas Aimericus Savaricus illis dederat in Bussele pro quodam coliberto suo. Iterum dederunt partem suam de piscibus quam habebant in exclusa de Belefunt, sicuti habuerat Hugo prepositus. 

S. Bosonis de Fornols. S. Drusiane, Rainaldi abbatis, Gaufredi prioris, Stephani de Ailec, Airaudi de Chapsenol. 

330. De vineis in Boerigia. 1068-1076. 

Rorgo prepositus et Giraldus frater ejus emerunt tria jugera vinearum et dimidium in alodo in villa que vocatur Boerigia, de Arnaldo Sancti Hilarii canonico, in presentia Alboini Sancti Hilarii decano, et Rohonis ejus fratris, Ugonis de Cella, Rainardi Letardi, Acfredi grammatici, Viviani canonici, Lanberti presbiteri, Ademari Malacapsa, Henrici de Cella. Terminantur autem he vinee plurimorum terris : ex una parte terra Guillelmi Gohelli, ex altera terra de Marcalcia, tercia semita qua hitur ad ecclesiam, quarta alodii ipsius Arnaldi. Has vineas Rorgo dedit monachis Sancti Cipriani, videntibus et audientibus Hunberto decano Sancti Petri, Marco priore Sancte Radegundis, Borrello de Musterol et aliis plurimis, concedentibus nepotibus ejus et neptis.
 
***** 205 ***** 

331. [De Asnerias.] 1108-1117. (Vers 1110.)

Ademarus vicarius concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum proprium et quod fuit initium honoris sui, in confinio Pictavis situm, quod vocatur Asnerias, videlicet terram, nemora, boscum, prata, molendina, stagnum, aquas aquarumque discursus, omnia ita ut Johannes Paganellus et Ugo prepositus primitus sine omni vicaria in casamentum de eo habuerunt, et nunc Maingodus Paganellus et Drusiana habent, et de cetero habeant in casamentum de abbate et monachis, eisque faciant hominia et servitia. 
Testes sunt Teophania uxor ejus, Radulfus de Chabannis, Witardus, Maingodus Paganellus, Rainaldus Panet, Amalvinus Panet, Gausbertus Arlant, Paganus de Gritia, Willelmus Exerbedars et alii. Regnante Ludovico. 

332. [Item.] 1115-1117.
 
Ademarus vicarius, filius supradicti Ademari, per omnia concessit supradictis monachis omnem helemosinam paternam, seque pro ejus amore servaturum promisit.
Audierunt hec Teophania mater sua, Herveius archidiaconus, Herveius pigmentarius, Willelmus Orioli, Rainaldus Panet, Willelmus prior, Bertins, Andreas, Rainbaudus, Aimericus Radulfus. Regnante Ludovico, Pictavensi sede orbata presule (1).

(1). Pierre II étant mort le 4 avril 1115, le siège épiscopal fut vacant jusqu'en 1117. 

333. [Item.] Vers 1120.
 
Alead soror Giraudi Gauterii, filiusque ejus Rainaldus, Petronillaque filia libenti animo concesserunt monachis Sancti 

***** 206 ***** 

Cipriani quicquid jure hereditario ad eos in terra de Asnerias, seu in silvis, nemoribus, aquis aquarumque decursibus, pertinere videbatur. Simili modo per omnia fecerunt de terra de Vitrec (1) quibus interjacet fluvius Mulciuns utrasque dividens, nichil retinentes. 
Audierunt hec Giraudus Gauterius, Petrus, Rainaldus et alii. 

1. Au-dessus de la première syllabe de ce nom on a écrit Min à l"encre rouge. Il s'agit en effet dc Mintré, commune de Saint-Benoît, près Poitiers. 

334. [De Mintrec.] Vers 1110. 

Johannes Brunet, pro anima sua et avunculi sui Martini, dedit monachis Sancti Cypriani terram suam de Mintrec, cultam et incultam, boscos, nemora et que pertinent ad eam. Est autem juxta terram de Asnerias et Cavannet, alia parte terra Willelmi Arberti. Audierunt Ugo de Cella, Ugo Eschirpers, Audebertus Ajacels, Ugo prepositus. Concesserunt hoc Wido Charunt et uxor ejus, que fuit soror Johannis. Audierunt Rainaldus Codrers, Gaufredus de Boschals, Stephanus monachus. - Item Aimo de Avallia et uxor ejus, que fuit soror Johannis, concesserunt. Audierunt Isembertus de Avallia, Bernardus clientulus, Stephanus monachus. Ugo monachus prepositus omnia placitavit. 

335. [De Avallia.] Vers 1085. 

Petronilla de Botinnec, que fuit uxor Willelmi Burmaudi de Musterollio, pro anima sua concessit monachis Sancti Cipriani apud Avalliam in parrochia Sancti Juliani terram suam et vineas, et medietatem tocius ville et territorii in omnibus reditibus, in decima agnorum, lanarum, in censu domorum, in teratgio et in decima panis hac vini, et de omnibus medietatem, Pictavis ab ipsis colonibus conducta, alia 

***** 207 ***** 

medietas est sorori sue Ermengard. Testes Natalis presbiter, Simon presbiter, Petrus Guainuns. Ad sacristanum pertinet (1). 

(1). Ces mots sont écrits en marge à l'encre rouge.  

336. De Cavaniaco. Vers 930.

Ego in Dei nomine Aimericus vicecomes et uxor mea Arimburgis, placuit nobis partem alodii nostri qui est situs in pago Pictavo, infra quintam civitatis, in villa que dicitur Cavaniacus, hoc est jugera XX intra vineas et terram arabilem, circumcincta eodem nostro alodo, donare beate Marie et beato Petro apostolo atque Sancto Cypriano in eorum monasterio, monachis qui ibi serviunt Deo, ut habeant et possideant nemine contradicente. 
S. Aimerici et uxoris ejus, qui hanc traditionem fecerunt. S. Otberti. S. Maigaudi. S. Simonis. S. Emenonis. S. Gautberti. S. Alberici. S. Marbodi. S. Aimerici (2). 

(2). Arimburge était veuve en la 11° année du règne de Raoul (13 juillet 933-12 juillet 934), comme le prouve la charte qui suit ; la présente est donc d'une date antérieure. 

337. Item de eodem. 933 ou 934.

Ego in Dei nomine Aremburgis vicecomitissa volo libenti animo dare quendam alodum meum ad ecclesiam beate Marie virginis et Sancti Petri clavigeris Sanctique Martini, ubi requiescit corpus Sancti Severiani, et ad monachos qui ibi serviunt Deo, qui est situs in pago Pictavo infra quintam ipsius civitatis, in villa que vocatur Cavaniacus, cum curtibus, terris, vineis silviculaque, totum et integrum, quantumcumque in ipsa villa visa sum habere, et servum nomine Balducium cum suis infantibus et illis omnibus qui pertinent ad ipsum alodum, ut ipsi monachi possideant in eternum et 

***** 208 *****

 in commemorationem domni Aimerici senioris mei. 
S. Aremburgis, que hanc donationem fecit. S. Adelelmi. S. Isemberti. S. Gerorii. S. Amalrici. S. Cadelonis. S. Teotbaldi. S. Hecfridi. S. Aimerici. S. Fulconis. S. Herlandi. S. Rotgarii. S. Fulcarii. S. Savarici. Anno XI regnante RaduIfo rege. 

338. Conventio quedam [de Cavaniaco]. Vers 1017 .

Ego in Dei nomine Adalgisus abbas cenobii beati Cipriani, una per consensu ac voluntate fratrum nostrorum, placuit nobis ut concederemus aliquid de terra nostra ad quendam virum nomine Letardum, hoc est V juctos de vinea qui sunt in villa cujus vocabulum est Cavaniacus ; et ipse in ipsa villa similiter tradidit ad eundem cenobium aliquid de complanto et de proprio alodo suo quod sibi adquisivit, IIII juctos de vinea et unum de prato : laterationes vero de tribus partibus terra Sancte Marie et Sancti Cipriani, quarto vero fronte terra Samuelis ; ut quamdiu vixerit teneat, post suum obitum totum ad ipsum locum remaneat. 
S. abbatis Adalgisi et omnium fratrum nostrorum, et Letardi, qui hanc kartam fieri 
jusserunt. S. Gaufredi vicecomitis. S. Gaufredi de Glenosa. S. Tecbaldi Flamme. S. Salomonis. S. Ebloni. S. Bernardi. S. Salomonis filii ejus. S. Tecburgis sororis ejus. S. Leticie sororis ejus. S. Arduini. S. Willelmi cellerarii. S. Durandi. S. Vgonis. S. Dorexii. S. Arberti filii Bernardi. S. Adalgardis matris eorum. Regnante Rotberto rege. 

339. Donum Witardi et fratrum ejus. 1060-1108. (Vers 1100.) 

Guitardus de Gentiaco concessit monachis Sancti Cipriani terram Rotberti Au Joono, que est juxta castrum Gentiacum, cum vineis et nemore, sicuti videtur esse, terramque Aut Marmiuns cum omni silva et omnibus curtiferis, que omnia prius dederant monachis fratres Guitardi, Matheus videlicet 

***** 209 *****

 et Petrus Gabarret cognominatus. Pro commutatione quoque oboli quod habebat frater suus P. in Vetero Brollio de pascuis porcorum, et pro uno manso terre melioris matris sue, que Petrus pridem ante mortem suam monachis concesserat, G. in vice harum rerum tradidit ipsis monachis apud Gisiacum alodium suumn terram videlicet de Ferreriis, liberam et quietam ab omni vicaria et mala consuetudine. Item concessit eis omnem dotalicium matris sue, ubicunque sit vel in quibuscunque rebus sit, tam in vineis qiam in silvis, in agris ; item terram de Cambonelli et aquam et nemus cum omni terra de Peurers liberam, et terram de Curcelles, et quam tenuit Ugo Sillebaud. 

S. Guitardi, qui hoc donum fecit. S. Petri Giraudi nepotis ejus. S. Burgundie filioruroque ejus, S. Bernardi Botin et fratris ejus, qui servientes ejusdem terre erant, qui concesserunt et villicaturam dimiserunt, Seguini Crochet, Petri de la Capella, Giraudi Ferracel, Gauterii capellani, Gaufredi presbiteri, Rainaldi de Mastat, Constantini . Philippo regnante. 

34O. De ecclesia de Chaid et de Gisai. 1087-1115, (Vers 1100.)

Gaufredus de Colt cognominatus concessit monachis Sancti Cipriani semetipsum, et per manum Petri episcopi concessit ecclesiam de Chait, quicquid in ipsa ecclesia videbatur habere, tam in offerendis quam in sepultura, in terris, in vineis et decimis et in aliis rebus. Concessit iterum ecclesiam de Gisai, quicquid sibi pertinebat, tam in offerendis quam in terris, decimis, pratis, vineis et aliis rebus. Hec etiam concessit soror ejus Niva et filii ejus Alboinus et Gaufredus Sancti Petri prepositus. Iterum concessit Gaufredus et soror ejus totam terram suam quam circa ipsam villam de Gisai habebant, et silvam et omnia prata. Item concessit Gaufredus apud Castrum Achardum sex opera vinearum, que emerat precio suo in locum qui vocatur Ad Puteum. 
S. Gaufredi et uxoris ejus Pielle et filie eorum Fanie. S. Nive et 

***** 210 *****

filiorum ejus Alboini et Gaufredi. S. Hugonis vicecomitis. S. Hugonis Liziniacensis, Hugonis presbiteri, Airaudi de Serugelia ; Airaudi Sancte Marie precentoris, Petri Lemovicensis, Ralnaudi presbiteri, Alraudi de Daollio. 

341. De Vilers et de Falgeriolo. 987-990. 

Ego in Dei nomine Rotbertus clericus trado alodum meum situm in pago Pictavo, in vicaria que dicitur Briom, in villa que nominatur Falgeriolus, et in altera que nuncupatur Villaris, ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibidem degentes ; hoc est terris, vineis, silvis, et omnia quicquid visus sum habere, quesitum est aut inquisitum fuerit. Trado autem de mancipiis meis his nominibus : Bernardum cognomento Regem, Aldebertum et uxorem suam nomine Ermenradam, item Aldebertum et uxorem suam Anstasiam, Instabilis et uxor sua Alderudis, Giraldus et uxor sua Leeberga, Ainmundus et uxor sua Aldreia. Habet autem has laterationes : ex una parte terra Sancti Mauricii, ex altera terra Sancti Martini, tercia terra Sancte Marie. Quamdiu vixero teneam, post meum obitum funditus remaneat ad ipsum locum ; censum solvam ad festivitatem Sancti Johannis sol. V. 
S. Rotberti clerici, qui hoc fieri rogavit. S. Willelmi comitis. S. item Willelmi comitis filii sui. S. Gisleberti episcopi. S. Segoini abbatis, consanguinei sui. S. Ugonis prepositi. S. Bernoni decani. S. Berengarii archidiaconi. S. Acfredi vicecomitis. S. Bosoni fratris sui. S. Ingelelmi consanguinei sui. S. Die uxoris ejus. S. Ingelelmi filii sui. S. Arbaldi fratris sui. S. Petroni. S. Stephani. S. Dodonis. S. Adelelmi. Regnante Hugone rege. 

342. Quiptantia de Vilers. Vers 1100. 

Ego in Dei nomine Aimericus, hoc libet agendum michi, ut omnes consuetudines quas dudum in terra Sancte Marie

***** 211 *****

 et Sancti Cipriani martiris habueram, in villis que vocantur Villario, Falgeriaco et Ad Brolio, monachis omnino dimitto, Deo et ipsis Sanctis et abbati cum suis monachis, ut ab hodierno die ipsi tres pauperes pro me et meis parentibus pascant, et toto nisu mearum virium superiores scriptiones assero, et omnibus proceribus asserere compello, annuentibus filiis meis Widone et Gira!do. 
S. Aimerici. S. comitis Willelmi. S. Giraldi. S. Guidonis. S. Giraldi. S. Stephani. S. Engelelmi prepositi.
 
Goscelinus Nivuns et Ugo filius ejus et Gaufredus frater ejus dederunt monachis Sancti Cipriani quicquid in ecclesia de Gisai et in cimitterio habebant, et omnem pratum et terram liberam. 
S. Ugonis de Prisiaco. S. Isemberti de Cella, Willelmi Aimerici.
 
Samuel de Ponte Aigonis et Aimericus Berer frater ejus habebant captionem in hanc terram et dimiserunt, ut annis singulis in vita sua haberent duos sextarios avene, post mortem eorum omnia ,essent monachis. 
S. Rainaldi Mastad, Petri de Capella, Willelmi Stephani, Constantini Papillun, Giraudi Tetbaudi, Peletani, Petri Niol presbiteri, Petri Guiduranni.
 
Guitardus concessit terram de Campo Bonelli et de Peurers, habitationes liberas, terratgerium vero vel alios reditus et preposituram per medium, aquam liberam, exceptis duobus diebus, molendinum liberum, sub censu XII denariorum.
S. Drusiane, Petri Giraldi, Bertranni Mascelini, Bertrandi Letardi. Omnia post mortem suam monachis concessit. 

Airaudus Bedestral habebat captionem in Campo Bonelli et in Peurers, quam tenebat de lngelelmo : qui utrique monachis dimiserunt, ita ut annuatim Airaudus de cultoribus terre qui habebunt duos boves, medium sextarium avene habebit, qui vero unum bovem vel asinos, quarterium sextarii, qui nichil, II denarios ; et propter hoc terram et cul- tores, undecumque poterit, defendet. 
S. Ingelelmi, Petri Viledo, Johanni Buisel. S. Airaudi, Aldiarde uxoris, Viviani, Airaudi, infantum, et aliorum. S. Aldeberti de Vereriis.

***** 212 *****

Petrus Vicarius agnominatus, Johanna uxor et filii Johannes et Petrus finierunt omnem calumpniam in omni obedientia de Vilers. 
Audierunt Gauters Sillebaudus, Willelmus prepositus, Giraldus de Spania. 

Vivianus de Brione concessit alodia sua apud Brionem in terris, in pratis et aliis modis, 
audientibus Josceranno, Matheo, Constantino Papillo, Archimbaudo, Constantino famulo. 

Gauterius Porree pro filio suo concessit apud Brionem alodia sua, 
audientibus Giraudo de Armagnac, Witardo, Seguinone, Archimbaudo Papellum. 

Gauterius de Fonrasa et Ugosen uxor ejus et Matheus filius ejus et alii finierunt calumpniam quam faciebant in terram Aleardi clerici, et concesserunt omnia,
audientibus Rainaldo de Mastat, Giraudo Ferracel, Petro de la Capella. 

Petrus Airaudus finivit calumpniam quam faciebat in helemosinam fratrum suorum Stephani et Willelmi monachis de terra quam tenuit Ermenfredus et Aleardus. Omnia concessit, 
audientibus Petronio Temperio, Bertranno Letardo, Witardo, Giraudo Bursaud, Seguinino, Bertranno Mascelini. 

Aimericus Mascelinus, monachus factus, cum concessione fratrum suorum Rainaudi et Bertranni dedit unum juctum et medium vinee in clauso Roifiaco, et decimam de terra Bertranni Spartet, et medietatem de duabus partibus insule que vocatur Sancti Hilarii, audientibus Arberto Meschino, Rainaudo de Mastad, Seguinoni de Crochet, Constantino famulo. 

343. De ecclesia de Brion. 1088-1091. 

Ego in Dei nomine Joscerannus et uxor mea Hermensendis tradimus ad locum Sancte Marie Sanctique Cipriani et ad monachos ejusdem loci ecclesiam de Brione cum omnibus

***** 213 *****

 que ad presbiterium pertinent, scilicet terras, decimas, prata, culta et inculta, omnia que ad fedum Archimbaudi presbiteri pertinuerunt ; ita sane ut cum Radinulfo Magot, cui ego dederam decimam de Vernolio, que de ipso fedo est, monachi concordent : quod ita factum est, me vidente et Giraudo de Armagnag et Aimerico Pictavense et Samuele de Joco et aliis pluribus, quatinus monachi ei in vita sua unoquoque anno sex sextarios, tres frumenti et tres sigle, persolvant ; post mortern vero suam non solum hoc, verum eliam de sua possessione V sextariatas de terra apud Sanctum Secundinum, et V opera vinearum apud castrurn Gentiacum, necnon etiam quicquid super eos edificaverit, et terciam partem tocius mobilis census sui ipsis monachis habendum concessit. Gosfredus vero cognomine Morsels, gener meus, hanc meam donationem concessit coram testibus, Bosone videlicet comite et Bertranno de Rochamelt, de cujus fedo hec omnia erant, ipso Bertranno monachis concedente, et Hugone cognomine Bernardo et Petro de Savalec et Radulfo archidiacono et Constantino archipresbitero concessit, et ejus uxor filia mea cum proprio filio hanc concessionem affirmavit. 
S. Josceranni et uxoris sue Hermensendis, qui hoc donum fecerunt. S. Gosfredi et uxoris sue. S. Artaldi el uxoris sue Alaait. S. Mathei. S. Giraudi de Armannac. S. Aimerici Pictavini. 

344. De Brion. Vers 1100.

Ego in Dei nomine Stephanus de Brione cognominatus trado ad locum Sancte Marie et Sancti Cipriani et monachis ibi servientibus alodium meum quod apud villam que Brions vocatur habebam, omnia que ad me pertinebant tam de silvis quam de aliis terris, et insuper fraternitates fratrum meorum, Willelmi scilicet et Petri, et partem matris mee Alsendis do, ipsis concedentibus, que michi ipsi et avunculus meus Aimericus et ejus filii Ademarus et Iterius et soror

***** 214 *****

 eorum Petronilla dederunt et auctorizaverunt. 
S. Stephani, qui dedit. S. Alsendis matris et fratrum Willelmi et Petri, qui concesserunt. S. Aimerici. S. Ademari et lterii fratrum et sororis eorum. S. Mathei de Gentiaco. S. Geraldi. S. Arberti, fratrum. S. Artaldi. S. Alaaiz. S. Widonis, S. Geraldi fratris. S. Aimerici Pictavini. 

345. Item de Brione. 1073-1100. (Vers 1095.)

Ego in Dei nomine Radulfus Tallidona cognomine, frater Garnerii de la Perchada, dono Sancte Marie Sanctoque Cipriano et eorum monachis quicquid videtur pertinere ad me apud Brionem de hereditate parentum meorum, totum ex integro alodium meum, partem videlicet fraternitatis mee totam, sicuti debet evenire michi de terris, de silvis, de pratis, de aqua, de molendino, de vineis, ut possideant in eternum. 
S. Radulfi, qui dedit. S. Rainaldi abbatis et monachorm. S. Willelmi prepositi. S. Aldeberti de Visciai. S. Stabuli Pistorioli. S. Bernardi de Vitriaco. S. Aldeberti Ajaceai. Regnante Philippo rege. 

346. Iterum ex eodem. 1087-1108. (Vers 1090.) 

Ego Willelmus de Brion cognominatus et frater meus  Petrus concedimus monachis Sancti Cipriani omnia que competebant nobis apud Brionem jure fraternitatis de manso quod vocatur Corbel et de silva et de prato quod nominatur Hislel, sicut fecit frater noster Stephanus quando factus est monacus, ut habeant et posideanl in eternum nullo unquam prohibente. Si quis autem insurrexerit spiritu diabolico repletus, qui hanc nostram elemosinam calumniare voluerit, in suo conatu deficiat solvatque CCC solidos. S. Willelmi et Petri fratrum et matris eorum Ausendis. S. Aleardi clerici. S. Josceranni de Gentiaco. S. Iterii de Aigremunt.

***** 215 *****

 S. Attonis Temper. S. Ademari Moisseroni. S. Huncberti Meschini et filii ejus Rotberti. S. Aldeberti de Alvernia. Data mense augusti regnante rege Filipo, Aquitanensium duce Willelmo,pictavensium presule Petro (1). 

(1). Imprimé dans la Bibliothèque de l'école des Chartes, 3e série, t. III, p. 564. 

347.  Item de Brione. 1087-1100. (Vers 1095.)

Ego Aleardus de Gentiaco clericus concedo monachis cenobii beate Marie Sanctique Cipriani martiris memetipsum alodemque meum apud Brionem situm, in quibuscunque locis inventus fuerit, scilicet silvis, pratis, terris arabilibus, arboribus, eo pacto ut si monachus esse voluero, recipiant me eabsque mentione alicujus pecunie ; sin autem, alodem quem supra retuli teneam quandiu vixero, post mortem vero meam funditus ipsis remaneat ; itemque eodem pacto ut matrem meam post obitum meum in unam obedientiam suarum quandiu vixerit procurrent et post mortem sepeliant, quendamque nepotem meum nomine Huncbertum, cum ad perfectam vitam venerit, si voluerit, monachum faciant ; sin autem noluerit, faciant eum capellanum in unam ecclesiarum suarum, si talis ejus vita fuerit ; quod si mors mea antequam ad hec venerit contingerit, nutriant eum quousque valeat ad ea que memoravimus pervenire. Gesta sunt hec in audientia tocius capituli et ab eodem capitulo confirmata. S. Rainaldi abbatis. S. Aleardi clerici. S. Josceranni de Gentiaco. S. Gauterii de Vitriaco, capellano Sancti Martini (1). S. Hunberti monachi, consanguinei ejusdem Aleardi. Data regnante rege Philipo, Aquitanensium duce Willelmo, Pictavensium presule Petro. (2).

(1). On a écrit cii au-dessus de tini, peut-être mal à propos, car on trouve bien dans la contrée la paroisse de Saint-Martin-Lars, mais point d'église de Saint-Mars ou Saint-Marc. 
(2). Imprimé avec le précédent dans la Bibliothèque de l'école des Chartes, 3e série, t. III, p. 564. 

***** 216 *****

348. Del Pino. Vers 1080. 

Rotberga cognomento Boeta et filius ejus Aimericus Fulcherius dederunt monachis Sancti Cipriani medietatem terre del Pino apud Brionem in vicaria castri Genciaci, et est unius mansi medietas, et omnes arbergerias liberas, concedente Josceranno et uxore ejus Hermesinde ; ex una parte flumen Cloire, ex alia terra Willelmi Letardi, ex altera silva Bernardi, ex alia terra de Daniel.
S, Rotberge et filii ejus Aimerici. S. Ricardi Forbandit. S. Otberti de Laveria. S. Dulberti. S. Aleardi clerici. S. Archimbaldi Papailun. S. Constantini famuli monachi, Hunberti monachi, Stephani monachi. 

349. Vers 1080. 

Aimericus Fulcherius dedit monachis Sancti Cipriani medietatem unius medii, hoc est quartam partem mansi terre que vocatur Daniel, et arbergerias liberas, concedente Josceranno et uxore ejus. Dividitur ex una parte cum alia medietate illius mansi ex alia terra Daniel, ex alia silva Bernardi, ex alia flumen Cloire. Culta est et inculta cum silvola. S. Aimerici. S. Hunberti presbiteri. S. Aleardi clerici. S. Constantini famuli. S. Hunberti monachi. S. Stephani monachi.  

350. Iterum de Daniel. Vers 1080. 

Johannes cognomento Boisels et mater sua et frater ejus, Aldebertus Burdol dederunt monachis Sancti Cipriani medietatem unius mansi terre apud Brionem, que vocatur Daniel, concedente Josceranno et uxore ejus. Ex una parte flumen Cloire, ex alia terra del Pino, ex alia silva Bernardi, ex 

***** 217  ***** 

alia dividitur cum alodiis plurimis. ln isto manso plurime sunt particule, culta et inculta silvolaque in eo. 
S. Johannis. S. Aldeberti Burdolli. S. Giraudi presbiteri. S. Hunberti monachi. S. Stephani monachi.
 
351. [De molendinis qui sunt supra ecclesiam Sancti Mauricii.] 1122-1147. (Vers 1125.)

Willelmus, Aimerici Fulcherii filius, Heliuns quoque frater ejus et Petronilla mater eorum finierunt calumpniam quam faciebant in molendinis qui sunt supra ecclesiam Sancti Mauritii, et concesserunt monachis Sancti Cipriani quicquid in supradictis molendinis ad ipsos pertinere videtur vel de piscatione, eo pacto ut singulis annis I sextarium frumenti et alium mixte annone ipsi et successores eorum habeant, Item apud Brionem concesserunt terras et prata que calumpniabant. 
Testes Gausbertus Sancti Petri decanus, Aimericus Bernardus, Richardus Forban, Seguinonius de Crochet, Petrus Fulcoius, Constantinus papiliuns. 

352. De Ucone et de Gentiaco. Vers 1100.

Ego in Dei nomine Aimericus de Rancone monasterio Sancte Marie et Sancti Cipriani et fratribus ibidem servientibus concedo ecclesias de Uzono et de Genciaco castro que sunt de meo casamento, et quicquid de fedo presbiterali datur modo et inantea dabitur : propter quod debent facere monachi anniversarium patris ac matris mee scripto termino meumque, cum tempus advenerit, in perpetuum. 
Presentibus vero testibus Ostenco videlicet Borello et Iterio de Conac. Hanc donationem concessi apud Talleburgum castrum meum, in claustro Sancti Savini, ut monachi Sancti Cypriani possideant in eternum. 
S. Aimerici de Rancone. S. Ostencii Borelli. S.Iterii de Conac. 

***** 218 ***** 

353. De Gentiaco. 1060-1108. (Vers 1100.)

Ego in Dei nomine Willelmus Calvus cognomine et fratres mei Ugo, Petrus et Cabocius damus ecclesiam Sancti Mauricii de Genciaco cenobio Sancti Cipriani. Hanc ecclesiam tradimus concedentes monachis Sancti Cipriani, ita ut de cetero habeant, possideant atque regant quicquid in ecclesia illa visi sumus habere et in rebus ecclesie pertinentibus, videlicet in fedo presbiterali, eo federe quod si unus nostrum monachus fieri voluerit, suscipiatur a monachis Sancti Cipriani absque alicujus census respectu, nisi spontanea voluntate nobis dare liberet. 
S. Willelmi Calvi. S. fratrum suorum Ugonis, Petri et Cabocii. S. Petri de Virat. S. Mathei de Genciaco. S. Gosceranni. S. Jordanis de Castro Acardo. S. Ugonis de Prisciaco. S. Johannis Abbonis. S. Ricardi Forbandi. S. Willelmi de Daolio. S. Hunberti,juvenis. S. Rotberti filii sui. S. Gaufredi de Bateret. Philippo rege. 

354. De Ucone et Gentiaco. 1060-1108. (Vers 1100.)

Ego in Dei nomine Adelaiz et filii mei Wido et Giraldus concedimus omnia que ex fedo nostro apud castrum nostrum videlicet Genciacum monachi Sancte Marie Sanctique Cipriani tam de ecclesiis, scilicet Sancti Mauricii atque Sancte Marie, quam de omnibus ad illas pertinentibus adquirere potuerint, et hoc quod jam a Richardo Forsbandi nomine aqquisierunt, et que ab aliis, Engelelmo videlicet et uxore ejus et filiis filiabusque eorum, atque a Willelmo Calvo, et ab omnibus fratribus ejus, necnon et a cunctis nostris adquisituri sunt casatis. Simili modo illis concedimus omnia que apud vicum qui Uchons vocatur de casamento nostro, tam de Bernardo Quat.uorbarbas et fratre ejus Petro quam de senioribus Sivraiensibus, adquisierunt vel adquisituri sunt,
 
***** 219 ***** 

ecclesiam scilicet et furnum et molendinum et burcum, prata, vineas, terras, servos et ancillas, silvas, omnia culta et inculta, quicquid omnino ex omnibus fedatis nostris in illa parrochia adquirere poterint, ex integro concedimus, ut habeant in perpetuum. 

S. Adelaiz et filiorum ejus Widonis et Geraldi. S. Mathei et Geraldi fratris sui. S. Gosceranni. S. Giraldi Pictavini. S. Samuelis de Joco. S. Stephani presbiteri. Regnante Philippo rege. 

355. De ecclesia Sancti Secundini et de pedatico et venda. Vers 1102.

Aimericus juvenis, fratresque ejus Gaufredus et Rotbertus, materque eorum Burgundia concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Secundini cum omni fedo presbiterali et cum his que ad ecclesiam quoquo modo pertinere videbantur, et decimam ipsius parrochie, ubicumque sit in tota parrochia, et quam Milesendis filia Samuelis Autriche habuerat in casamento de patre eorum, A. videlicet de Rancone.. quam ipsa monachis prius contulerat. 
Item concesserunt in omni terra sua ut nunquam de rebus propriis darent vendam neque pedagium, tam de monasterio quam de obedientiis, sicuti prius concesserat pater eorum in vita sua. 
Iterum concesserunt omnes ecclesias et que ecclesiis pertinere videntur in tota castellania Gentiaci castri, et que etiam adquisierant in tota castellania, que ecclesiis non pertinent, vel apud ipsum castrum Gentiacum, vel apud Brionem, vel apud Ucon, vel apud Buxiam, vel apud Vilers, et que male consuetudines ibi requirebantur dimiserunt.
Ecclesiam quoque de Gisai concesserunt et omnes malas consuetudines ab eadem villa remiserunt, sicuti fecerat pater eorum in vita sua ; sic illi post mortem ejus omnia dimiserunt et concesserunt in manu Bernardi abbatis et Willelmi prioris. 
S. Ricardi Forbandit, Guitardi, Gaufredi Morselli, Seguinoni Crochet, Rainaldi de 

***** 220 ***** 

Mastad, Giraudi Ferracelli, Petri de la Capella, Constantini Papaillun, Gauterii capellani et Gaufredi.
 
306. [De ecclesia Sancte Marie de Gentiaco.] Vers 1095. 

Ego in Dei nomine Aimericus Bernardus et uxor mea Amelia, que fuit filia Willelmi Calvi, concedimus monachis Sancti Cypriani quicquid in ecclesia Sancte Marie de Gentiaco habebamus, intus vel foris, tam in decimis quam in terris vel domibus aut pleuris, seu quicquid eidem pertinere videtur. 
Audierunt vel testes fuerunt Hunbertus monachus, Wilelmus de Mairec, Airaudus Rofiol.. Albertus Maingodus, Petrus Joscerannus, Constantinus Monialis. 

Ego in Dei nomine Lucia et filii mei Ingelelmus juvenis, Bernardus et Petrus de Poscheria, concedimus monachis Sancti Cypriani quicquid ad nos pertinere videtur in ecclesia Sancte Marie de Gentiaco, intus aut foris, in decimis, in domibus vel pleuris seu aliis rebus. 
Testes sunt Hunbertus monachus, Petrus Abrotit, Rotbertus de Faidel, Ramnulfus de Silars, Gaufredus Clarembaudus, Airaudus Bedestraut. 
 
Ego in Dei nomine Richardus Forbandit, una cum filiis meis Willelmo, Ricardo, Aimerico et Petro, concedo monachis Sancti Cipriani quicquid in ecclesia Sancte Marie de Gentiaco ad me pertinere videtur, hoc est tercia pars tam in decimis, domibus, pleuris quam in aliis rebus foris vel intus. 
Testes sunt Hunbertus monachus, Ostentius monachus, (1).

(1). En marge : VIIII d. partiti, III scilicet Ricard Forbandit, II Ingelelmi, IIII A. Bernardi. 

357. De Gentiaco. Vers 1095. 

Giraudus de Armagnac dedit terram de Ret et I juctum vinee ibidem, et infra castrum terciam partem furni, et deci- 

***** 221 ***** 

mam que vocatur Sancti Romani in castellania Metulinse, concessione Petri et Eustaci filiorum ejus. 
Audierunt Witardus, Seguinonus, Jordanus, Aimericus.  

Matheus de Gentiaco dedit terciam partem furni quod est Gentiaco, et unum juctum vinee in clauso Rofiaco, Hunberto et Gaudrico monachis. Witardus filius ejus concessit. 
Audierunt Joscerannus, Hunbertus presbiter, Richardus Forbandit, Samuel de Joco. 

Matheus juvenis dedit omnem terram Rotberti Au Joono et omnem terram Marmigniorum , exceptis vineis, et de ipsis dedit dimidium juctum, et terram de Flaniaco. Concesserunt hoc Witardus et Petrus Gabarret fratres ejus. 
Audierunt Arbertus juvenis, avunculus eorum, et Giraudus, Aimericus de Rancon, Arveius Paltret, Ugo de Cella, Johannes de Saviniaco, Rainaldus. 

Petrus Guabarret dedit unum masum melioris terre matris sue et obolum quod habebat in Veteri Brollio de pascuis porcorum. Concessit Witardus frater ejus. 

308. De Expagnolia. Vers 980 ?

Ego in Dei nomine Constantinus simulque conjux mea Milesendis et filii nostri Constantinus, Petrus, Leterius, cum aliis infantibus nostris, tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibidem Deo servientibus duos juctos de vinea de nostro proprio alodo qui est in pago Pictavo, in vicaria Vicovedoninse, in villa Expagnolo. 

Similiter quoque ego Mainardus in ipsa villa ac de ipso alodo de mea parte trado ad ipsum locum eisdem monachis duos juctos et una opera de vinea. 

Ego etiam Hersendis in ipsa villa de ipso alodo ex mea parte trado ad ipsum locum mansionem meam cum omnibus que ad ipsam mansionem pertinent, quod meum constat esse, et in alio loco ad Pinum dimidium juctum. 

Necnon etiam ego Oda juxta hoc ex mea parte de ipso alodo dono duos juctos de vinea ad eundem
 
***** 222 *****

locum, ut ipsi monachi in sempiternum teneant, et nullus unquam nec abbas nec monachus nec alius quicumque sit non audeat neque possit nec habeat licenciam ipsas res nec donare nec vendere, sed in dominicatum ipsius monasterii permaneant omni tempore.
 
359. [De rebus emptis ab Humberto Sarto monacho]. Vers 1095. 

Hunbertus Sarto monachus et Bertrannus Mascelinus emerunt de Petrone archipresbitero sexaginta sol. terciam partem molendinorum qui sunt supra ecclesiam Sancti Mauricii Genciaci. 
Audierunt Giraudus Ferracels, Willelmus Stephanus, Gaufredus presbiter, Giraudus molnarius. 

Hunbertus item emit sextam partem ipsorum molendinorum et duas partes medietatis piscatorie de Aimerico Fulcherio et uxore ejus Petronilla et Willelmo filio ipsorum, precio quinquaginta sol. 
Audierunt Giraudus Ferracel, Airaudus Guaituns, Dulbert, Constantinus. 

Hunbertus item emit apud Brionem villare quod est inter terram Petri de la Castra et terram Aleardi quatuor sol. de Aimerico Fulcherio. 
Audierunt Willelmus Stephanus, Giraudus Ferracels, Constantinus famulus. 

Hunbertus idem ad caput prati Sancti Martini in prateria emit porcionem prati I sextario frumenti de Bernardo Botin et Otgerio Cociun fratre ejus, 
audientibus Gauterio presbitero et Constantino. 

Hunbertus item in Ambone ad carreriam emit tria opera prati de Rainaudo de Mastat XX sol., audientibus Bernardo Peatger, Hunberto fratre ejus, Petrone de la Capella, Constantino famulo. 

Aimericus Bailles ibidem pro infantibus suis concessit tria opera prati, 
audientibus Ugone presbitero, Giraudo de Armagnac. 

Item Hunbertus in capite prati de Ambone emit tribus sol. medium juctum prati de Gauterio Fonrasa et Ugosende uxore 

***** 223 *****
 
ejus, audientibus Aleardo clerico, Erveio piscatore, Constantino famulo. 

360. Agias Gentiaco. Vers 1100.

Ego in Dei nomine Giraudus Druet et filius meus Aleardus concedimus monachis Sancti Cipriani terram nostram cum concessione dominorum nostrorum, et vocatur Ad Agias, cum decima et omnibus reditibus liberis : ex una parte terra Bertranni Mascelini et Aimerici Bernoi, ex alia Witardi et Petri Giraldi, ex alia Willelmi Letardi et Giraudi de Jorzia, in via Pictavina supra Gentiacum, et ad domum infirmorum : ea conditione ut singulis annis unum sextarium frumenti et alterum siligine de censu michi et posteris meis persolvant ad mensuram Gentiacensem mensurata. 
Audierunt hec multi : Ugo Custodit presbiter, Iterius Moisseruns, Tetbaudus Lavandarius, Constantinus famulus monachorum. 
Concessit hoc Aimericus Bernardus et Amelia uxor sua, ad quos pertinebant due partes casamenti et pars vicarie, omnia concessit,
audientibus Guascum, Aimerico Malleolo archipresbitero, Gauterio Beloul. 
Concessit hec Ingelelmus de Mortuomari et comitissa uxor sua omnia et vicariam, ad quos tercia pars terre pertinebat, 
audientibus Conan monacho, Alberto monacho, Gaufrido de Clarembaudo, Airaudo Bedestrau. 
Simili modo et per omnia concessit Bernardus frater ejus et uxor illius, 
audientibus Alberto monacho, Aldeberto de Boeretia, Pontio de Rocafort. 
Richardus quoque Forbandit et filii ejus Willelmus, Richardus, Aimericus, Petrus, concesserunt terciam partem vicarie que ad eos pertinebat, 
audientibus Petro de Lavernia, Willelmo fratre ejus, Norman de Prisciaco, Petro Rotberto capellano. 
Sic itaque libera et quieta ab omnibus rebus propria est monachis omnis hec terra.

***** 224 *****

361. ltem. Vers 1100. 

Ego Witardus et Petrus Giraudus concedimus monachis Sancti Cipriani terram nostram que est juxta terram illorum ad Agias, ita ut medietatem redituum nobis exsolvant ipsique aliam medietatem sibi vindicent, et arbergerias omnino liberas monachi semper habeant, silvas etiam, postquam omnis terra culta fuerit, supradicta conditione aggrediant, alias non. 
Audierunt hec Giraudus Gauterius, Bertrannus Mascelinus, Bertrannus de Turre, Petrus Pontion presbiter, Otgerius Cociuns, Constantinus Papiliuns, Giraudus serviens. 

362. [De Arciaco.] 1060-1073. (Vers 1065.)

Ugo et Ato et Guido fratres dederunt alodem suum et terram in Arciaco, silvas et plana, servos et ancillas qui hereditarii erant ipsius terre, et omnem consuetudinem quam habebant in eos. In tempore autem Constantini abbatis Ingelelmus et fratres sui levaverunt consuetudinem super eos et maxime super Rainaldum de Campis, tuleruntque ab eo multa vi : quod audierunt Guarnerius Cornevi, fllius Atonis, qui prius fecerat donum ; paratus fuit defendere, sed non fuit qui auderet resistere. Placitaverunt ergo ut nicbil amplius ab illo R. nec ab infantibus ejus Odone, Lauterio, Auburgie, Amelie, Raingarde, nec posteris eorum aliquid nisi gratanter requirerent.
Interfuit Constantinus abbas, Petrus Samuel, P. de Pozhunber, Ademarus Malacapse, Garnerius Tempers, Atto frater suus, Gaufredus Clarebaud, P. nepos U., Hunbert Meschi. Regnante Philippo, Willelmo comite, Isemberto episcopo. 

363. De Arciaco. 988-1031. (Vers 1007.)

Ego in Dei nomine Bernardus trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cypriani et ad monachos ibi Deo ser- 

***** 225 ***** 

vientes, hoc est I opera de vinea in villa que vocatur Arciacus, in vicaria de Sivallis : laterationes de totis partibus terra Sancte Marie et Sancti Cypriani, et de uno fronte terra Benedicti : ut ab hodierna die teneant et possideant nemine contradicente. 
S. Bernardi, qui hanc kartam fieri rogavit. S. Ingelelmi. S. Ingelelmi filii sui. S. Launi fratris sui. S. Ranelmi. S. Petri. S. Hucberti (1) … … qui istum karterium de vinea Bernardo vendidit. S. Bernardi filii sui. S. Arberti item filii sui. S. item Bernardi filii sui. Regnante Rotberto rege.

(1). Un quart de ligne en blanc.
 
364. Item de Arciaco et del Pino. 986 ou 987.

Ego in Dei nomine Segoinus clericus trado cenobio Sancte Marie Sanctique Cipriani martiris et fratribus ibidem degentibus alodum proprii juris cum servis et ancillis, solum modo sex sequestratis, cujus vocabula sunt Ad Pinum et Arciacus, quantum ibidem videor habere. Continet vero ipse locus in se terram arabilem et silvam et puteos ; ex una parte via publica, et ex altera terra Guarnerii et Gausleni, ex tercia vero terra Adalmari et Rainnelmi. 
S. Segoini clerici, qui dedit. S. Gisleberti pontificis. S. Bernonis decani. S, Bosoni archidiaconi. S. Hugoni clerici. S, Maingodi. S. Elisiardi. S. Girberti abbatis. S. Frotgarii abbatis. S. Arnaldi. S. Launi clavigeri. S. Alboini clerici. S. Rogrimni. S. Ingelelmi. Regnante Ludovico rege.

360. Item de eodem. 986 ou 987.

Ego in Dei nomine Ingelelmus trado alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Sicvall., in villa que dicitur Arciacus, id est pars que michi accidit ex parte fratris mei Willelmi, totum et integrum do ad cenobium Sancte Marie 

***** 226 ***** 

et Sancti Cipriani et ad monachos ibidem servientes. 
S. Engelelmi. S. Gisleberti episcopi. S. Bernoni decani. S. Girberti abbatis. S. Frotgerii abbatis. S. Hugoni. S. Alboini. S. Arnaldi. S. Segoini abbatis. S. Bosoni archidiaconi. S. Maingoni. S. Elisiardi. S. Berengarii. Regnante Ludovico rege.

366. Item [de Arciaco]. Vers 980. 

Ego in Dei nomine Adalmarus trado ad monasterium Sancte Marie atque Sancti Cypriani quendam alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Sicval, inter terra et vinea juctos IIII in villa Arciaco, ut monachi illius loci possideant in eternum ; laterationes ex una parte terra Sancti Hylarii, ex tribus de ipsa hereditate. 
S. Adalmari, qui dedit. 

367. Item. 988-1031. (Vers 1000.)

Ego in Dei nomine Rotbertus trado alodem meum ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cypriani et ad monachos ibi commanentes, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Sicval, in villa que dicitur Ad Pinum : hoc est terra arabili et silva, vel quantum ibi visus sum habere ; laterationes ex una parte terra Sancti Petri, de alia terra Sancti Pauli, de tercia terra Sancte Marie et Sancti Cipriani et terra Ingelelmi, de quarto fronte via publica. 
Item trado in alio loco, in villa Arciacus, hoc est in juctos de vinea et terra arabili, quantum ibi visus sum habere ; laterationes de una parte terra Sancti Petri, de alia terra Ingelait, de tercia via publica. 
Item trado in alio loco qui dicitur Petra Baban, hoc est terra arabili quantumcumque ibi visus sum habere ; laterationes ex una parte terra Sancti Pauli apostoli, de aliis tribus terra Sancte Marie et Sancti Cypriani et terra Ingelelmi : ut habeant et possideant nemine proibente. 
S. Rotberti, qui hoc donum fecit. S. Ingelelmi. S. Dide uxoris ejus. S. Ingelelmi filii eorum.
 
***** 227 ***** 

S. Stephani. S. Gaufredi clerici. S. Ingelelmi. S. Iterii. Regnante Rotberto rege. 

368. Donatio quedam de Diene. 988-1020. (Vers 996.)

Ego in Dei nomine Engelat, filium meum nomine Gauzelmum Sancti Petri Senioris ecclesie canonicum statuens, quendam alodem meum situm in pago Pictavo, in vicaria Sicvalinse, extra partem omnium infantum meorum, ei trado ut teneat, possideat et quod voluerit, in vita et in morte sua, faciat sine ulla interpellatione. Habet autem ipsum alodum nomine dictum Disnet et alium vocabulo Arciacum, cum terris, vineis, silvis, adjacentiis per diversis locis, cum servis et ancillis his nominibus : Aymericum cum uxore et infantibus suis, Jamonem cum uxore et infantibus suis. Has res totum ad integrum trado ei, que michi ex hereditate patris mei Emenonis accidit. S. Engelaz, qui hoc scriptum fieri jussit. S. Gisleberti episcopi, S. Bernoni decani. S. Segoini abbatis, S. Aimerici primicerii, S. Raynaldi fratris mei. S, Aimerici fratris mei. S. Hugoni clerici. S. Guidoni fratris sui. Regnante Rotberto rege, 

369. De eodem. 1004-1018.

Ego in Dei nomine Gauzelmus trado ad monasterium  Sancte Marie et Sancti Cypriani quendam alodem meum qui michi ex hereditate matris mee Ingelaidis accidit extra fraternitatem meam, qui est situs in pago pictavo, in vicaria Sicval, in villa que dicitur Arciacus., et alium masnilum quod vocatur Disnet, quantum inibi visus sum habere, hoc est vineis, silvis, terra arabile, cum servis his nominibus : Jamonem cum infantibus suis, Aimericum cum infantibus suis, Gunbaldum [cum] infantibus suis, si uxorem duxerit et infantes habuerit, et Bernardum similiter cum infantibus suis.
 
***** 228 ***** 

Istas res per diversa loca sita ita trado ut quamdiu vixero teneam et solvam annis singulis ad festivitatem omnium Sanctorum sol. II. 
Item trado alium alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Linarinse, in villa que nominatur Monte Vitali, hoc est vineis quantum in ipsa villa visus sum habere, et terram arabilem cum calcatorio. Laterationes ex una parte terra Sancte Marie et Sancti Cipriani, de alia parte terra Sancti Petri, tercia parte manufirma Dodelendis, quarta parte terra beate Radegundis, per mediam via publica. Censum solvam ad festivitatem omnium Sanctorum den. XII. 
Has res superius nominatas tali tenore trado, ut quamdiu vixero teneam et post meum discessum funditus ad supradictum locum sine ulla contradictione remaneant. 
S. Gauzelmi, qui hanc kartam fieri jussit. S. Hucberti fratris sui. S. Gisleberti episcopi. S. Willelmi ducis. S. Willelmi filii sui. S. Prisce comitisse. S. Ebloni. S. Aimerici decani Sancti Petri. S. Aimerici archidiaconi. S. Gauzleni archidiaconi. S. Arnaldi cellararii. S. Vuillelmi filii Lysoy. S. Gauzelmi Regalis. S. Ingelelmi. S. Ingelelmi filii sui. S. Launi fratris sui. S. Petroni de Thel. S. Gauzfredi de Sancto Savino. S. Guidoni de Calviniaco. S. Isemberti archidiaconi. S. Hugoni clerici. S. Ansemari. Regnante Rotberto rege. 

370. Item in Arciaco. 1073-1100. (Vers 1090.)

Ego Seguinonus in Dei nomine dono beate Marie et beato Cypriano et abbati R. et fratribus calicem argenteum cum patena et alodem meum qui est apud Arciacum, quicquit ibi visus sum habere, servos scilicet et ancillas, terram et vineas, et quicquit illud est quod ibi habeo, concedente hoc fratre meo Launo : ex integro et in perpetuum trado loco Sancti Cypriani ut Deo offeratur sacrificium in calice de pane et vino qui de terra exierit. 
S. Seguinoni, qui dedit. S. Launi fratris sui, qui concessit. 

***** 229 ***** 

371. Item. Vers 1090.

Willelmus cognomento Nobilis dimisit quendam famulum cum alodo in quo manebat monasterio Sancte Marie et Sancti Cipriani et fratribus absque alicujus servitio nisi ejusdem loci. 
Sed quia in prospectu castri Mortemaris erat ipse alodus, partim rapiebant substanciam servi qui ibi manebat Ingelelmus et fratres ejus et homines eorum. Unde contristi fratres rogaverunt eos ut quiescerent ab hac rapina : quod ita fecerunt, et promiserunt ut deinceps nullus, eis consentientibus vel jubentibus, juste vel injuste aliquid raperet aut acciperet vel quereret ; quod si factum fuerit, justiciam facerent de eo qui invaserit. Et ut hoc firmiter tenerent, dederunt monachi I. et fratribus ejus Seguinoni et Launo XV solidos karitative. 
S. Ingelelmi et fratrum suorum Seguinoni et Launi et obtimatum eorum qui affuerunt (1). 

(1). Publié par M. Guérard, Polyptique d'lrminon, t. II, p. 369. 

372. [De terra Charel.] Vers 1125.

Laidet de Mortuomari infantesque sui et Didot frater suus concesserunt monachis Sancti Cypriani terram Charel totam, quam excolit, liberam ab omni consuetudine et servitio nisi tantum monachorum, sicut prius dederat in obitu suo pater eorum Petrus Buguerellus. Didot etiam cum consensu fratris sui L. infantumque ejus, quacumque morte vel ubicumque moreretur, concessit fraternitatem suam tocius territorii quod ibidem restat monachis usque ad viam Genciacensem. 
Laidet, Didot, Willelmus monachus, Wido, Willelmus monachus, Constantinus monachus, Willelmus Potinellus, Bernard presbiter, Aldebertus Martels, Garnerius Tempers. 

***** 230 ***** 

373. [De ecclesia Sancte Marie de Mortemaro.] 1110. 

P. Dei gratia Pictavorum episcopus suis successoribus omnibusque Dei fidelibus salutem et pacem in perpetuum. Notum volo fieri omnibus quod facio concessionem de ecclesia Sancte Marie que est intra castrum de Mortemaro ecclesie Sancte Marie Sanctique Cipriani Pictavis, in manu P . venerabilis ejusdem ecclesie abbatis, ita ut deinceps nulli ecclesie de hac ecclesia aliqua concessio vel condonatio aliquo modo fiat. Ut autem hec mea concessio firmitatis tenorem obtineat, sub anathematis maledicto pono omnes illos qui hanc ecclesiam ab ecclesia Sancte Marie~ et Sancti Cipriani scienter auferre aut pervertere vel mutare temptaverint. Quod si quis temptare voluerit, iram Dei incurrat, et quod voluerit facere irritum fiat. 
Facta est autem hec concessio videntibus istis : Rainerius capicerius ecclesie beati Petri, Petrus de Sancto Saturnino, Johannes frater ejus, Aimericus decanus, Johannes juvenis, Willelmus prior. Anno ab Incarnatione Domini MCX, rege Ludovico, duce Willelmo. 

374. [De molendinis apud Mortuomare.] Vers 1100. 

Nimia inundatione facta aquarum, stagna cum molendinis apud Mortuomare omnia funditus eversa sunt atque restauranda. Ingelelmus et Bernardus Guidonem monachum compulerunt ut de suo omnia emendata, deinceps sine ulla distantia molendina inter dominos et monachos communia essent, et utrique ad suum libitum proprios molendinarios in parte sua poneret, et si quid post hec in molendinis vel in petrariis corruptum fuerit, de communi exitu molendinum ab utrisque reficiatur. Quod si aliquis negligens fuerit, ammonitus a ceteris, si non emendaverit, accepta ejus parte de communi restaurentur. 
Testes sunt Gaufridus Clarebaudus, Boemundus Elie filius Deutel, Petrus Temperius, Aimericus 

***** 231 ***** 

Potinus, Ugo de Willa Dodonis, Aimericus de Nomasec, Guido monachus. 

375. De Vereriis. 936.

Ego in Dei nomine Isembardus levita ex cenobio Sancti Petri senioris ecclesie alodum meum, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Exidualinse, in villa que dicitur Vedrerias, maxnilis, terris, pratis et uno farinario in fluvium Divane, cultum et incultum, quesitum vel ad inquirendum, concedo ad ecclesiam Sancte Marie et Sancti Martini et Sancti Severiani et ad monachos ejusdem loci, ut possideant nemine proibente. 
S. Isembardi, qui hoc donum fecit. S. Abiatharii vicarii. S. Rainohardi subvicarii. S. Amalrici. S. Landrici. S. Fulchardi subvicarii. S. Gualberti subvicarii. S. Rainerii subvicarii. S. Teutfredi. S. item Landrici. S. Basaeni. S. Rainberti. S. Letberti. S. Ylsei, S. Johanni. S. Guinegarii. Anno I post obitum Rodulfi regis. 

376. Item de Vereriis. 1073-1100. (Vers 1O90.)

Ego Elias de Vereriis alodium Sancti Cypriani de Vereriis, quod injuste possederam, dimitto totum Deo et monachis Sancti Cipriani ; hoc etenim alodium sicut dimitto, ita et frater meus Giraudus concessit et dimittit, preter dimidiam partem alodii, quam retinet dum vivit : concedentibus in capitulo ei monachis eo pacto ut ipse protegat et defendat ab adversariis qui adversari parti monachorum voluerint, a quibus defendere poterit. 
Dono etiam concedente eodem fratre meo alodium meum per medium de Monte Endaut, et alodii medietatem de Bonelelis, et medietatem dimidii alodii Estei, et medietatem alodii de Genebrea, et medietatem alodii de villa Valeis. Dono etiam medietatem ecclesie et omnibusque ad ecclesiam pertinent. 
Giraudus quoque frater meus dimi- 

***** 232 ***** 

diam partem quam retinuit, in fedum dedit ei abbas, ita ut post mortem suam monachis sit libera. 
S. Elie et Giraudi fratris sui, qui hoc donum fecerunt. S. Rainaldi abbatis. S. Gaufredi prioris. S. Garnerii. S. Aimerici presbiteri. S. Ademari Lozea. S. Isemberti Guigonis. S. Aldeberti de Visciac. 

377. De Vereriis. Vers 1090.

 Ego in Dei nomine Elias ecclesie dimidietatem de Verreria et tocius rei ecclesie pertinentis, et totum alodium meum ubicumque habeo, id est alodium de Malo Pertusio et de la Gerebria, et istud est in fedo, et alodium de Jarloia et alodium de Bonesliis, et dimidietatem molendini quod est in alodio, et stagnum molendini, et dimidietatem domus, et columbarii dimidietatem, et alodium de villa Valesia, et ista alodia sunt sine omni debito alicujus domini, excepta decima, et omnium arborum dimidietatem ubicumque sint, id est dimidietatem fratris mei arborum, et ipse mearum, hec cuncta trado monachis Sancti Cypriani. 
S. Elie, qui dedit. S. Giraudi fratris sui, qui concessit. S. Aimerici. S. Milonis. S. Petri de Luccheio. S. Villelmi nepotis Milonis. S. Isemberti. 

378. item quedam conventio [de Vereriis]. Vers 1090. 

Ego in Dei nomine Ademarus et uxor mea nomine Hermensindis volumus in concordiam redigi cum monachis Sancti Cipriani de discordia que inter nos erat propter alodium de Vereriis, quod Elias eis reliquerat volens fieri monachus, et ego, quia ejus sororem in conjugem duxeram, calumpniam inferebam. Et quia concordia parit amorem, idcirca quecunque eis Elias dedit, ut Giraudus frater ejus concessit, ego concedo, concedente uxore mea, que eorum soror existit : eo tamen federe ut filium meum nomine Petrum nutriant usque ad XV annos, post quos, si ipse voluerit, mo- 

***** 233 ***** 

nachum faciant ; sin autem, in presbiterum ordinare faciant et capellanum statuant in una suarum ecclesiarum. Quod si cum monachis stare neglexerit et improbus et superbus extiterit, tunc culpa monachorum non erit si ab eorum consortio proicietur.
S. Ademari. S. Hermensendis. S. Giraudi, Aldeberti, Willelmi, Petri, Petronille, filiorum eorum. S. Giraudi. S. Ingelelmi. S. Launi. S. Seguinoni. S. Gaufredi Clarebaudi. S. Elie juvenis. S. Petri de Villa Doonis. 

379. [De quadam terra in parochia de Vereriis.] 988-1031. (Vers 1030.)
 
Airaudus Salomon concessit monachis Sancti Cipriani terram suam cultam et incultam, silvam et arbusta et plana duobus locis in vicaria Exinvalinse, in parrochia de Vereriis, juxta terram dels Millerius, que ex vetusto tempore pertinet ipsis monachis.
S. Airaudi Salomonis, Almodis uxoris ejus, Ramnulfi Riberii filii ipsorum. S. Vgonis Aut Fanisenc, de quo tenebant qui concesserunt, Bernardi comitis. Rotberto rege. 

380. De Salemniis. 963 ou 964. (faux rédigé au XIIème siècle ?)

Sancitum est lege christiana necnon regum institutis corroboratum ut quicumque ingenuus et liber de sua hereditate conferre sancte ecclesie aliquid voluerit, libertatem habeat complere ubi voluerit. Quamobrem ego in Dei nomine Lotharius rex Francorum, considerans peccatorum meorum immanitatem, et volens fieri particeps omnium bonorum spiritualium in cenobio beati Cypriani Pictavensis faciendorum, pro redemptione anime mee et parentum successorumque meorum, dono et concedo prefato cenobio et monachis dicti cenobii alodum meum et villam de Sallempniis in vicaria Briocince totum ex integro, ita ut nichil retineam,. id est ecclesiam Sancti Desiderii et silvam et terram cultam

***** 234 *****

 et incultam cum omni vigeria alta et bassa, et omnia ad eam pertinencia, et quicquid alii homines per me ibi habent ; et etiam volo, dono et concedo quod tota villa cum pertinenciis suis sit et remaneat libera, franca et immunis ab omni inquietatione et juridiccione, ita tamen quod si aliquis in dicta villa vel civitate predicta deliquerit in aliquo casu criminali, vel quod monachi seu eorum ... capient vel capi facient malefactorem … seu malefactores et custodient illos in sua pri ... per septem dies, et post septem dies elapsos monachi seu eorum …  conducent predictos malefactores extra territorium predictum ; terminationes de duabus partibus terra de Rubris Maceriis, tertia terra Sancti Johannis, quarta via publica. 

S. Lotharii regis, anno X regni nostri. S, Hugonis filii sui. S. Richardi filii Guillelmi ducis Normanie, S. Kadelonis vicecomitis, S. Archerii, Frotherii. 

381. De Ponte Aigoni. 936. 

Ego in Dei nomine Isembardus levita alodum meum qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Exidualinse, in villa que vocatur Ponte Aigoni, trado ad ecclesiam Sancte Marie et Sancti Martini seu Sancti Severiani, id est maxnilis, curtiferis, vineis, terris, cultum et incultum, quesitum vel ad inquitendum, vel quantumcumque me visum est habere vel possidere. 
S. Isembardi, qui hoc donum fecit. S. Abiatharii vicarii. S. Rainohardi subvicarii. S. Almarici. S. Landrici. S. Fulcardi subvicarii. S. Gualberti subvicarii. S. Rainarii subvicarii. S. Teutfredi. S. item Landrici. S. Baseni. S. Rainberti. S. Letberti. S. Ylsei. S. Joanni. S. Guinegarii. Anno primo post obitum Rodulfi regis. 

***** 235 *****
 
382. Item de Ponte Aigoni. Vers 1030.

Ego in Dei nomine Isembardus et uxor mea nomine Gosberga beate Marie et Sancti Cipriani martiris ecclesie alodum nostrum donamus, quod est situm in villa que vocatur Fons Aigonis, in vicaria Exidualinse, videlicet I juctum de terra, ea ratione ut nullus umquam eis predictam terram auferre audeat, Volumus ergo innotescere omnibus tam presentibus quam futuris quod predecessor meus, Adelardus scilicet uxori mee maritus, eandem donationem de prefato alodo fecit ecclesie beate Marie et Sancti Cypriani : quod nos modo ego et uxor mea et filia sua firmiter renovamus. Die autem qua defunctus fuero, relinquo supradicte ecclesie dimidium mearum rerum, ut michi Deus propicietur. 
S. Adelardi, qui primus dedit (1). S. Isembardi, qui secundo concessit. S. Gosberge uxoris eorum. S. Fulcaudi abbatis. S. Hylarii, qui scripsit. 

1. Gerberge s'était remariée avec Isembard ; on serait donc surpris, si l'on ne considérait l'état de la société à cette époque, de voir son premier mari souscrire avec le second la donation quelle réitère en faveur de l'abbaye de Saint-Cyprien, , 

383. De Mortuo Mari. 1087-1115. (Vers 1090.)

lngelelmus de Mortuo Mari fratresque ejus Seguinonus, Petrus, Launus, et Lucia uxor ejus, filiique ipsorum lngelelmus, Petrus, Bernardus, concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Christofori que est in cimitterio, et que eidem videntur pertinere vel inantea, et totum clausum vinearum cum decima quam adquisierunt de Seguinono et Petro capellano et Maingodo lngaudo, et in ipso clauso facerent sine omni consuetudine quod vellent, etiam burgum

***** 236 *****

 et furnum ; vendam tantum in mercatum nostro solvent homines, in burgo nunquam. Justicia omni tempore est monachorum. Nostros tantum consuetudinarios ad habitandum non suscipient sine licentia. Omni die haberent piscationem in omnibus aquis, si levare vellent exclusas stagni et alium molendinum facerent, ita ut non nocerent. 
Ipse I. et uxor sua et filii dederunt totam terram suam de Arciaco, exceptis servis ; Launus frater ejus haberet vineas Seguinoni a monachis, et post mortem ejus cum omni terra partis sue que ibi est haberent monachi ; terram que est deserta sine heredibus haberent liberrime, set eorum consuetudinarios non reciperent. 
Audierunt Petrus episcopus, Petrus de Viledona, Helias del Tel, Ugo de Viledona, Airaudus Bedestraud, Goslenus de Arciaco, Petrus Bugarels , Gaufredus Clarebaud, Helias de Calvinec, Willelmus presbiter. 

384. De Disnet. 988-1020. (Vers 1015.)

Ego in Dei nomine Hugo, beati Petri senioris ecclesie kanonicus, trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani quendam alodum meum qui michi ex hereditate matris mee Ode accidit extra fraternitatem meam, qui est situs in pago Pictavo, in vicaria Sicval, in villa scilicet que vocatur Disnet, quantum inibi visus sum habere, per diversa loca sita, hoc est vineis, silvis, pratis, domibus, curtiferis, terra arabile cum servis et ancillis his nominibus : Giroardum cum uxore sua nomine Letgardis et infantibus illorum, Arbertum cum sua uxore nomine Udulgardis et infantibus illorum, Raimbaudum cum uxore sua nomine Petronilla et infantibus illorum, Hucbertum cum uxore sua nomine Ingelburgis et infantibus illorum, Bernardum cum uxore sua nomine Raintrudis et infantibus illorum, Gauszelmum cum uxore sua nomine Aleendis et infantibus illorum, Giraldum cum uxore nomine Abba et infantibus illorum, Lecmundum cum uxore sua nomine Letgardis et infantibus

***** 237 *****

 illorum, Isembertum cum infantibus suis, Aineldis cum infantibus suis. Laterationes vero primo fronte terra Ingelelmi, de alia terra Widoni et Rainelmi, de duabus terra Sancte Marie et Sancti Cypriani. Istas res in vita mea tenebo sub censu denariorum XII ; post hoc funditus ad ipsum locum remaneant. 
S. Hugoni clerici, qui dedit et hanc kartam fieri jussit. S. fratrum suorum Widoni et Helie, qui et ipsi hoc concesserunt, set in vita sua sic ut frater eorum retinuerunt, et postmodum de concessione sua similem per omnia kartulam fecerunt. S. Gisleberti pontificis. S. Isemberti nepoti sui. S. Gauzelmi clerici. S. Hucberti Pollenti. S. Rotberti Bodoeri. S. Gelduini. S. Rainaldi Bursaldi. S. Giraldi Otgerii. S. Guarnerii filii Attonis. S. Viviani. Rotberto rege. 

385. De Dienet. Vers 970 ?

Ego in Dei nomine Salomon, dono ego in pago Pictavo, in vicaria Exivalis, in villa que dicitur A Deinet, monachis in monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani manentibus, hoc est de terra arabile juctos IIII, ut faciant post hune diem quicquid voluerint. Cedo autem in ipso loco ad supradictum monasterium de vinea juctum medium et media opera, de terra vero arabile juctos IIII et dimidium et opera media, sive quantum ibi visus sum habere : de una parte terra Sancti Johannis, de alia terra Sancti Andree, tercio terra Archibaldi, quarto terra Rainelmi et Almari : ut quamdiu vixero possideam partem quam supradixi, et post meum obitum ad ipsum locum remaneat ; censum vero solvam denariorum V ad festivitatem Sancti Cypriani. 
S. Salomonis, qui hoc donum fecit. 

386, De Dienet. 988-1031. (Vers 1020.)

Ego in Dei nomine Raingardis trado ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibi servien-

***** 238 *****

 tes quendam alodum meum qui est in pago Pictavo, in vicaria de Silval, in villa Dienet, hoc est vineis, silvis, terra arabile, et quantumcumque in ipsa villa de proprio alodo visa sum habere, ut ab hodierna die teneant et possideant. 
S. Raingardis, qui hanc kartam fieri rogavit. Regnante Rotberto rege. 

387. De Dienet. 988-1031. (Vers 1000.)

Ego in Dei nomine Wido et uxor mea Arsendis tradimus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibi servientes alodum nostrum qui est situs in pago Pictavo, in villa Dienet, hoc est I juctum de terra arabile : de duabus partibus terra ex ipsa hereditate, tercia via publica, quarta terra de ipsa bereditate : ut ab hodierna die teneant et possideant. 
S. Widoni et uxori sue Arsendis, qui hanc kartam fieri rogaverunt. S. Stabuli qui vulgo vocitatur Raicus. S. Rainaldi fratris ipsius Arsendis. S. Gauszelmi similiter fratris ejus. S. Ricardi. S. Ervei. S. Martini. Rotberto rege. 

388. [De pascario apud Jusciacum.] Vers 1000. 

Illo anno quo pascarium apud Jusciacum reddendum erat, magnum malum erat tocius ville propter malas occasiones forestariorum et preparationem ciborum. Unde fecit Hunbertus Sancti Cypriani monachus placitum cum Bernardo de Mortuo Mari, qui major est omnium et de quo omnes babent, et cum omnibus forestariis de Boeretia et de aliis locis, omnesque in unum decreverunt ut illo anno quo glandes erunt in silva, quia tunc solum pascarium persolvendum est, ut pro paschario tres solidos et tres minutas majoris monete omnibus reddat monachus ; monachus vero semper terciam partem habebit pascarii, et de propriis porcis nichil reddet. 
S. Bernardi de Mortuo Mari, Gosberti de Cloec, Giraudi de

***** 239 *****

 Anblaun, Aldeberti de Boeretia, Arberti de Boeretia, Tetbaudi de Falgerec et Iterii fratrum, Ranulfi Otiaut, Willelmi, Ingelelmi, fratrum, Gaufredi Tiniosi, Giraudi de Jorzia, Maroti, Arvei Beoul, Jordani de Fontmori, Philippi de Faidel; Andrei et Meschinet famulorum. 

389. De Jusciaco. 954-986. (Vers 970.)

Ego in Dei nomine Ingelbertus et uxor mea nomine Ersindis alodem nostrum qui est in pago Pictavo, in condita Briocince, in vicaria Uzoninse, in villa que dicitur Justiacus, una cum domibus, curtiferis, virdegariis, terris, pratis, aquis aquarumve decursibus, et de mancipiis his nominibus : Aldoino et uxore sua nomine Aldeburga et infantibus illorum, hec omnia tradimus ad cenobium Sancte Marie et Sancti Cypriani et ad monachos ejusdem loci, ut nullo proibente possideant. 
S. lngelberti et uxori sue Ersindis, qui hanc kartam fieri fecerunt. S. Ingelrici, S. Eribaldi. S. Segoini levite. S. Ingelelmi. S. Willelmi. S. Aymerici. S. Adraldi vicecomiti. S. Ademari. S. Aguardi. S. Rotberti. S. Hecfridi. S. Rodulfi. S. Gautberti. S. item Hecfridi. S. Rainaldi vicarii. S. item Rodulfi. S. Hugoni. S. Fulcaldi. Regnante Lothario rege.

390. Item in Jusciaco. Vers 970 ?

Ego in Dei nomine Constancius presbiter trado complantum meum ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cipriani et ad monachos ibi servientes, qui est situs in pago Pictavo, in condita Briocinse et in vicaria Uzoninse, in villa que dicitur Jusciaco ; hoc est vineis et quantum illic visus sum habere, vel quantum habere potuero, funditus ad ipsum locum remaneat. 
S. Constancii, qui hanc kartam fieri rogavit. S. Galterii. S. Bertranni. S. item Galterii. S. Willelmifratris ejus. S. Berengarii. S. Ugoni nepotis ejus. S. Otberti. S. Willelmi filii ejus.

***** 240 *****
 
391. ln Jusciaco. 1060-1108. (Vers 1085.)

Ego in Dei nomine Goscerandus et uxor mea Ermesendis donamus ad monasterium Sancte Marie et Sancti Cypriani et ad monachos ibi servientes quendam pratum qui dicitur Longus, qui situs est in alodium de Jusciaco juxta molendinum, ut teneant et possideant nullo proibente. 
S, Goscerandi et uxori ejus Ermesendis, qui hoc donum fecerunt. S. Alberti monachi. S. Hunberti monachi. S. Guitardi. S. Ervei piscatoris. S. Gaufredi de Castro Acardo. Regnante Philippo rege. 

392. [De Felgerico.] Vers 1000 ? 

Girolmus et Raina uxor, et Heldred et Rotbertus et Algardis et Aldeardis, infantes eorum, concesserunt in villa Felgerico, in viccaria Uccionis, juctos duos et medium cum mansione de alodo ; de uno latere terra Sancti Cipriani, de alia terra Tetbaudi et Aimerici, de alia terra Isemberge, quarto via publica. 

393. [De Jusciaco et Brione.]  Vers 1090. 

Bertrannus de Turre et Heliuns frater ejus et Petronilla mater illorum finierunt calumpniam quam faciebant de prato Longo supra scripto et de terra de Daniel apud Brionem, et post mortem Bertranni terciam partem decime quam habebant apud Brionem concesserunt. 
Audierunt hoc Boso de Laislan, Abbo frater suus, Willelmus Bernardus, Petrus Ajat, Ingelelmus sororgius Bertranni. 

394. [De Iseia et Ussel.] Vers 1100. 

Mansus terre Sancti Cipriani, qui vocatur de Iseia, in vertice montis est, in unum terra culta et vinee et plurime man-

***** 241 *****

 siones et nemora et pratus optimus eidem terre proximus ; a parte vero orientali in altero monte V sunt opera vinearum ad mensuram ejusdem terre, que magna est ; item ad ulmos de Ussel tres sextariatae terre optime. Hic ergo mansus vel terra in finibus castellanie Sivriacensium et in parrochia ecclesie de Taisec super Charantam est libera ab omni mala consuetudine, preter duorum sextariorum frumenti ad Sancti Michaelis festum, et duorum solidorum Pictavinorum in Natali Domini , que omnia dominis Sivriacensibus omni anno solventur. In villa quoque de Ussel, in podio et ad fontem, habetur unus mansus terre duos cultores habens, et est per medium inter monachos et Heliam Burmaudum. Est etiam alia terra subtus ipsam villam, que est proprie monachorum. 
Ademarus cognomento Villanus requirebat in hoc manso de Iseia II sextarios avene Metulinses et alias pravas occasiunculas, sed resipuit et finivit, audientibus Audoino de Roifec, Buchardo, Rainaldo Bridet, Gosceranno de Voaciaco. 
Hunbertus Sarto, Sancti Cipriani monachus , sic multo tempore cum pace utrorumque dominorum et servientium possedit (1).

(1). Au-dessus de la première ligne de cette notice est écrit d'une autre main : Willelmus Nobilis et uxor sua dedit loco et monachis Sancti Cypriani hec. 
 
395. De Ucon. 1088-1091.

Ego in Dei nomine Siemarus fraterque meus Constantinus pro salute nostra simul concedimus monachis Sancti Cypriani in manu Rainaldi abbatis quicquid jure hereditario tam in presbiterali quam in in laicali fisco apud Ucon habemus et possidemus, concedentibus dominis nostris Ramnulfo de Monmorlione filiisque ejus Bernardo et Petro, ad quos pertinet casamentum, ita ut nemine prohibente perpetuo possideant medietatem omnium beneficiorum ecclesie,

***** 242 *****

 medietatem furni, medietatem molendini, pratorum que sunt in rivo qui Espelugia dicitur, terre etiam adjacentis, ipsis pratis contigue, terre quoque et pratorum que in villa de Anglis habemus, casamentorum etiam que sunt intra et extra burgum, terram Rotberti cognomento Noisar, ab una parte habentem terram Richardi Forbandi, ab altera viam que ducit ad rivum Cloira. 
Damus etiam ortum cum debito et domum ubi Bernardus Magnens habitat, curtilia quoque Ramnulfi Chebauti dispensatoris nostri et ortum cum debito et domum, terram etiam Abbonis molendinarii cum censu molendini, III sol. Pictavensi monete. Hec extra burgum ; intra vero, fiscum Willelmi presbiteri cognomento de Capella, cum casali, curtilia et ortum Engelelmi Braconer, ortum et curtilia Achardi, domum cum curtilibus Rainaldi Pipet, terram que dicitur Vicus Petasius. 
Hec et supra scripta et omnia que dividentes cum Ugone archipresbitero, sicut fraterna jura, tam presbiteralia quam laicalia, per medium damus et concedimus predictis monachis. 
Assistentibus Amato legato Romano et Pictavensi presule Petro facta est hec donatio. Audierunt Boso comes, Willelmus de Busserol, Girald de Jorzia, Gaufre, Hunberti Meschini (1).

(1). Un extrait de cet acte a été publié par Besly, Evêques de Poitiers, p.85. 
 
396. Item. 1073-1088. 
Bernardus Quatuor Barbis agnominatus, fraterque ejus Petrus, materque eorum Agnes concesserunt abbati R. et monachis Sancti Cipriani medietatem ecclesie de Uchon, quam adquisierant, cum omnibus ad illam pertinentibus, quam ipsi et fedati eorum dudum tenuerant, Hugo archipresbiter scilicet et successores ejus Siemarus et Constantinus frater ejus. Item concesserunt omnia que de fedo illorum in ipsa parrochia adquirere possent, tam de silvatico fedo quam de aliis. 
Audierunt hoc Aldebertus comes et Odo frater

***** 243 *****

 ejus, avunculi eorum, Boso et uxor ejus, Aldebertus Guerrut,  Gaufredus monachus.
 
397. De revestitura Buxie. 1047-1088. (Vers 1080.)

Aldebertus comes Marchisus et Ramnulfus de Monte Moritlione et Jordanus de Hisla, Petrus de Sivriaco et Willelmus Arveius filius ejus dederunt monachis Sancti Cipriani terram de Buxia et de Faia et quam vocant Frost, omnia a via Reichalvitan seu ponte Badulli usque ad Brollium du Gers et a via Pictavina usque ad Brollium du Gers. Vicariam quoque et decimam que alii obtinebant de supradictis dominis in fisco concesserunt similiter, quando placitum cum illis facere monachi valerent. 
S. Odonis comitis, Bosonis comitis, Pontie comitisse, Garnerii monachi, Bernardi, Petri, fratrum, Agnetis matris eorum, Petri de Sivriaco, Aimerici, Petri de Sala, Giraudi, Gaufredi presbiteri, Petri de Bar, Rotberti. 

398. Item. 1087-1115.

Ego in Dei nomine Aimericus de Rancone cum uxore mea et infantibus meis concedo monachis Sancti Cipriani omnem terram Buxie et finium ejus, omnesque reditus eorum, sicut dedit illis Aldebertus comes. Item concedo illis quicquid ex casamentis meis adquirere potuerint, ita tamen ut ex toto non perdam hominicatum. 
Terram etiam de Ulgec, quam tenebat Aldeardis preposita et lngelmus de Ucon de Matheo et filiis ejus concedo. 
Concedo etiam in omni potestate mea ut nunquam de propriis rebus reddant petdagium vel vendam. 
S. Willelmi Arvei, Hugonis de Cella, Giraudi de Armagnac, Guitardi, Giraudi Ferracel, Petri de Capella, Otberti de Lavernia. 

Petrus Delmarchat et Agnes mater ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani in Boeretia juxta Buxiam medium mansum terre sine aliqua consuetudine que unquam requiratur vel reddatur, nisi solis monachis. Ibi habitacula mona-

***** 244 *****

 chorum et aliorum hominum fierent. Deinde concesserunt de propriis porcis pascarium ex integro ; aliorum vero hominum suorum vel extraneorum qui in eorum revestitura quoquomodo jacuerint vel undecumque sint, habeant terciam partem pascharii monachi ; utrorumque vero porcos monachorum et aliorum, ubicumque nostra potestas est, discurrere. 
S. Ramnulfi Chatbaudi, Launonis Otgerii, Petri de Turre, Petri Fulconis, Rotberti Noisardi, Hunberti monachi. 

Similem per omnia concessionem et de eadem re fecerunt monachis Sancti Cipriani Jordanus de Isla, Eschivia uxor ejus filiique ipsorum Boso et Garnerius et Abbonius.
S. Petri episcopi, Aimerici decani, Gaufredi cantoris, Garnerii abbatis, Ugonis Berrummi, Radulfi magistri, Aimerici de Cumba, Willelmi Fumati, Willelmi Carbonnelli. 

Bernardus Tartaboisa concessit monachis Sancti Cipriani tres mansos terre in Buxia, concedentibus senioribus de Isla, a quibus tenebat. 
S. Petri episcopi, Gaufredi cantoris, Ugonis Beritumni, Johannis de Castello Vetulo, Radulfi Marescalci. 

Aldebertus Bertuns et Willelmus filius ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani in Buxia medietatem decime frumenti, sigle, avene et gallinas que ipsis debebantur, concedente Petro Tetbaudi, de quo habebat. 
S. Petri Tetbaudi, Petri Richardi, Giraudi Villani, Ugonis de Masotbert.
 
Petrus Villanus concessit monachis Sancti Cipriani quartam partem decime quam habebat in Buxia de octo mansibus, ita ut unum ex filiis ejus vel ipsum monachizarent.
S. Ugonis de Avallia, Stephani filii ejus, Petri Ainardi, Fulcherii Masotbert, Ugonis de Masotbert, Gauterii presbiteri de Brion.
 
Ugo Filelins concessit monachis Sancti Cipriani omnia que ex jure paterno habebat in Buxia, concedente Iterio de Turre, de quo tenebat. 
S. Petri episcopi, Aimerici decani, Gaufredi cantoris, Radulfi magistri, Johannis de Castello Vetulo, Radulfi Marescalci, Hunberti monachi. 

***** 245 *****

Petrus Badollius et Berengerius, Stephanus et Johannes fratres, sororesque eorum concesserunt monachis Sancti Cipriani quicquid jure paterno in Buxia habebant, excepto forestatgio. S. Giraudi presbiteri Sancti Martini Arsi, Giraudi Toset, Auberti Delsaigrins, Petri clerici del Vigiand, Hunberti monachi. 

Ramnulfus Alians concessit monachis Sancti Cipriani consuetudines omnes quas habebat in Buxia et chinatgium, excepto forestatgio, concedentibus dominis de Isla. S. Gaufredi prioris, Garnerii presbiteri de Ucon, Garnerii Draper, Hunberti monachi. 

Giraudus Berlant filiique ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani consuetudinem chinatgii et cetera que a senioribus de Isla in Buxia obtinebant. 
S. Johannis de Castello Vetulo, Petri Tetbaudi, Aimerici fratris ejus, Aleardi famuli, Hunberti monachi.  

Ugo de Avallia cum uxore sua et filiis, acceptis XXX solidis, reliquid monachis Sancti Cipriani tres mansos terre quos in Buxia reclamabat. Postea dedit ei abbas in fedum reditus unius mansi vel de duorum medietatibus, factus homo ejus. 
S. Petri de Orlac, Willelmi de Roer, Willelmi de Malac, Willelmi de Avallia presbiteri, Giraldi presbiteri, Ugonis de Matsobert. 

Jordanus de la Isla et Eschiva uxor ejus filiique ipsorum Boso, Guarnerius et Abbonius concesserunt monachis Sancti Cipriani et Alberto monacho medietatem terre illius que est juxta mansum ubi habitatio est, sicut dividit via Pictavina, hac pergit juxta viam Salnariam usque ad pontem Padul. Testes vero sunt Gaufridus de Bundilac, Ramnulfus Jajanus et Hunbertus Bezuns. 

Erveius quoque Gestins et uxor ejus Flandina concesserunt similiter mediam partem supradicte terre que ad eos pertinebat, audientibus Garnerio presbitero, Petroni de Bar et Hunberto Bezun. 

Willelmus de Mairec et Airaudus frater suus finierunt

***** 246 *****

 calumpniam quam faciebant in decimam de Buxia. S, Unberti monachi, S. Gaufredi monachi et Ugonis de Avallia. 
- Ermensendis de la Chast filiique ejus Petrus Odo et Oliverius Odo similiter fecerunt.
- Similiter fecerunt Willelmus de Pino et Stephanus de Pino. S. Gaufredi monachi et Ugonis de Avallia.
- Ugo de Pino similiter fecit, videntibus supradictis.
- Iterum Willelmus de Pino et Aimericus de Pino in auditu supradictorum fecerunt. 
- Gaufredus de Muteh et filii ejus similiter fecerunt. Gauterius Bertrand eadem fecit. Petrus de Bruca similia egit.
- Elias de Brolia similiter reliquid.
- Iterum Iterius Bertrand similia camplevit. S. Marbodi, Airaudi, Petri.
 - Odo Maingodus, Marbo similiter fecerunt. S. Gaufredi monachi. S. Ugonis de Avallia. 

David de Confolent et Rainmundus de Favrans et Gaufredus de Brollio concesserunt monachis Sancti Cipriani de ecclesia de Avallia medietatem sepulture, et medietatem decime vitulorum et porcorum tocius parrochie, ecclesie pertinentem. Rainmundus habebat duas partes, terciam Gaufredus de David. 
S. Petri de Sancto Savino, Helie Deltel, Iterii Clavel, Ainardi de Avallia, Willelmi presbiteri, Hugonis de Masotbert, Rainaldi Hunbert, Willelmi Delpart presbiteri, Hunberti monachi. 

Arveius Gestinus et uxor sua Flandana concesserunt augmentationem terre revestiture Buxie quam calumpniabant, audientibus Gaufredo Morsello, Seguinoni de Crochet, Giraudo de Jorzia. 

Petrus de Sala et Boso frater requirebant revestituram Buxie debere esse in suam terram, sed finierunt, audientibus Arveio Gestino, Jordane milite, Giraudo de Jorzia, Willelmo priore, Auberto elemosinario , Bernardo Mirebellensi. 

399. De Avallia juxta Buxiam. 1087-1100. (Vers 1090.)

Petrus gratia Dei Pictavensis episcopus concessit monachis Sancti Cipriani ecclesias de Avallia que est super Vigennam,

***** 247 *****

 prope castrum Sancti Germani, et que ecclesiis conveniunt.
S. Stephani Sicci decani Sancti Hylarii, Radulfi magistri, Boneti canonici, Galfredi de Colt, Rainaldi abbatis, Gaufredi prioris, Willelmi Sancti Saturnini, Gauterii Corloenarii, Brunelli famuli.
 
400. De Castro Achardo. 888. Octobre.
 
Pro ambarum partium utilitatibus placuit atque convenit inter venerabilem virum Vuarinum abbatem ex monasterio Nobiliaco Sancti Juniani et ejusdem congregationem, necnon et ex alia parte aliquem virum Ebbonem nomine sueque conjugis nomine Wisengarde, ut inter se terras eorum in pago Pictavo, in vicaria Vicovedonense, super fluvium Clodera, conjambiare vel commutare deberent : ita et fecerunt. 
In Primis dedit vir venerabilis Warinus abba vel jam dicta congregatio Sancti Juniani partibus Ebboni sueque conjugi nomine Wisengarde alodem eorum in villa Mesgone, una cum ipsa castra ibidem residente, vel ipsa prata sub ipsa castra, una cum ipso farinario ibidem adherente, una cum ipsa terra ibidem aspiciente, minus plus jugera XVI, que adjacet, de tresque partes in circuitu fluvius Clodera, quarto vero fronte terminum Sancti Petri vel porta ipsius castre in integrum. 
Similiter hec contra dedit Ebbo et uxor sua Wisengardis partibus Sancti Juniani vel jam dicto abbati ejusque congregationi in ipso pago vel in prenominata vicaria, super ipsum fluvium, de eorum proprio illo clauso ubi Aynarus visus fuit manere, una cum ipsa vinea vel ipso campo qui ibidem subjungit fronte superiore usque ad illam viam publicam superiorem : habetur ibi terra arabilis minus plus  jugera XXV ; et in alio loco, ad illam viam que vocatur Salinaria, juctos III ; et in illis pastoriciis (1) vel silvolis omni portione nostra quantumcumque de Ainario vel sorore sua

***** 248 *****

 Godelinda comparavimus, integrum per hanc commutationis cartulam vobis tradimus ; et in alio loco, in villa que vocatur Vitriacus, super fluvium Clennio, prato nostro minus plus juctis duobus, cui adjacet latere uno prato Rainfredo, de alia parte et duobus frontibus prati fratrum ipsius monasterii. 
Has vero res unusquisque quod accepit habeat, teneat, possideat et faciat exinde post hunc diem quicquid voluerit, nemini contradicente. Illud nobis ab utrisque partibus inserere vel affirmare placuit, quod si nos ipsi aut ullus ex heredibus vel successoribus nostris extiterit, qui contra has commutationes uno tenore conscriptas ullam calumpniam per quemlibet ingenium generare temptaverit, auri libras II, argenti pondera XX coactus exsolvat, et sua repetitio inanis et irrita fiat. Et ut hec commutatio omni tempore firma et stabilis valeat permanere constipulatione subnixa, manibus propriis subter firmavimus et bonorum virorum subscriptionibus roborare decrevimus. 
S. Guarini abbatis, commutationi facte. S. Richardi, Trutgaudi, Ansoarii, Geraldi, Emmoni, Bernardi, Alexandri, Godini, Frotarii, Amici, Silifredi. Data in anno primo Odoni regis post obitum Carolomanni regis (2), mense octobrio. 

(1). Ce mot a ici un sens différent de celui qui lui est donné dans le glossaire de Du Cange.
(2). Eudes a été élu roi de France à la fin de l'année 887, après la déposition de Charles l° Gros ; Carloman était mort le 6 décembre 884. 

401. [De Castro Acardo.] 969. 

Cunctis catholice sanctionis fidelibus diversi ordinis diverseque potestatis utriusque sexus sub principali videlicet monarchia et pontificali gloria, nec ne sub cenobiali norma et anachoretali parsimonia eterno regi militantibus, illa celesti militia que sola congruit divine majestati per secula, ego in Dei nomine Ebbo, Pictavensium non ignobilis civis, conjuxque mea tidem ingenui generis femina nomine Oda, necnon et noster unicus filius nobis karissimus nomine Achardus,

***** 249 *****

 cupimus intimare toto mentali intuitu cordis nostri secretaque Deo opitulante nobis erunt profitura. 
Nos enim nostrorum reminiscentes preteritorum criminum lapsus et graviter timentes futurorum, astitit nobis cogitatio cordis suadens et exortans nos concedere cenobio beate Dei genitricis semperque virginis Marie Sanctique Cipriani martiris, quod est prope urbem Pictavim, quandam nostram hereditatem, videlicet capellam sub muro nostri castri in honore supradicte beate genitricis Dei Marie Sanctique Cipriani noviter constructam, eo videlicet tenore ut sole seculum illustrante, jussu Pictavensis episcopi nec ne abbatis cenobii Sancti Cipriani, quatuor inibi vivant monachi, qui digne et juste militent Deo secundum regulam Sancti Benedicti, die noctuque Deum exorantes pro anima mea et anima mee uxoris nostrique karissimi filii Acardi, seu pro anima patris mei Harbaldi, vel animabus parentum nostrorum, quatenus saltem in die tremendi judicii remissionem possimus percipere delictorum nostrorum, adjuti orationibus illorum. 
Cognoscentes ergo non ex nostro arbitrio nobis hoc accidisse, sed precedente hac subsequente clementia ipsius a quo omne datum optimum et omne donum perfectum sumimus, debemus perficere quod desiderio flagrat in mente. Unde necesse est cunctis fidelibus Sancte Dei ecclesie indagare qua dotamus hanc novam capellam dote, non coacti, nisi tantummodo nostrorum peccaminum pondere. 
Cedimus igitur et donamus donatumque in perpetuum esse volumus aliquid de nostro jure in circuitu hujus nove capelle, quatuor juctos terre, ubi supradicti monachi faciant officinas secundum regulam Sancti Benedicti, ne vagantes devient, sed regulariter viventes serviant Deo omnipotenti. 
Deinde cedimus capellam intus in nostro castello sitam, in veneratione Sancte Marie dicatam. Cedimus et in alio loco, in pago Briocinse, villam que vocatur Vallis, et ecclesiam in honore jam dicte Virginis dicatam, et quantum ad ipsam ecclesiam aspicit vel aspicere videtur. Cedimus et in alio loco, in ipso pago, in vicaria Rodoninse, in villa que dicitur Faia,

***** 250 *****

 quantum inibi visi sumus habere et possidere, cum vineis et silvis, et donamus ex nostris mancipiis Hildebaudum cum uxore sua et infantibus illorum.
Cedimus et in alio loco, videlicet in ipso pago, alodium nostrum qui est situs in vicaria Bomocinse, in villa que vocatur Villa Latronorum, cum ecclesia in honore confessoris Christi eximii atque pontificis Hilarii dicata, et quantumcumque ad ipsum alodum videtur pertinere, cum tota silva. 
Donamus et in alio loco in prefato pago, in vicaria Vicovidonense, in villa que dicitur Vetulus Madreniacus, cum maxnilis, curtiferis, virdegariis, terris, pratis, vineis, VI videlicet juctos, et unam aream et molendinum super fluvium Cloira, cum uno servo nomine Unberto et uxore sua Girberga et progenie sua ; donamus itaque alium servum nomine Gaufredum Calvum cum tota familia sua. 
Donamus in ipso pago alium alodum, in villa que appellatur Abliaco, cum domibus et curtiferis et virdegariis, terris, pratis et silvis, aquarumque decursibus, et farinarium, et vineis, et quantumcumque ad ipsum alodum aspicere videtur, et servum nomine Aldemarum cum progenie sua, et ancillam aliam nomine Ermengardem, que est nepta servi ipsius et nutrix peccorum, cum tota progenie sua ; donamus itaque alios servos nomine Adraldum et fratrem suum Frodinum, cum tota progenie illorum. 
Dedimus itaque alium alodum in ipso pago, qui appellatur Mesdela, et servos duos Leterium et Gaufredum cum tota progenie illorum. 
Donamus et in alio loco, in ipso pago, farinarios tres, primum et secundum et tercium, qui sunt siti super fluvium Clori, et sunt subtus castrum nostrum prope turrem que antiquitus Metgon vocatur. 
Cedimus in villam Batriaco V juctos de terra et vineas que sunt prope castrum.
Cedimus in ipso pago alium alodem cum terris et vineis, qui appellatur Vienal, cum tota terra que ad ipsum alodem pertinere videtur. 
Cedimus ip alio loco, in ipso pago, in ipsa vicaria, in villa que appellatur Poibocino, alodem nostrum quantumcumque ibi visi sumus habere. 
Donamus itaque alium alodem in villa que appellatur Colniaco,

***** 251 *****

 terris, pratis, vineis, et farinarios et silvam, et quantumcumque ibi visi sumus habere, et est in ipso pago et in vicaria ejusdem castri. 
Cedimus itaque in alio loco, in vicaria Vitvedonense, in villa que appellatur Anciaco, terris, pratis, vineis, et silvam, et quantumcumque ibi visi sumus habere.
Cedimus et in alio loco, in prefato pago, in vicaria Blanziacinse, in villa que vocatur Ferreras, quantum inibi visi sumus habere. 
Et in alio loco donamus alium alodum qui vocatur Asnerias, cum terris, pratis, juctos III, et quantum ibi visi sumus habere. 
Cedimus in alio loco, in pago Alniso, salinas C quinquaginta. 
Cedimus in alio loco, prope castrum nostrum, alodium nostrum quod vulgo dicitur Mansum Achardi, cum terris, silvis, vineis et quantum ibi visi sumus habere. Cedimus et de nostris mancipiis Constantinum et Benedictam cum infantibus suis quinque. 
Dedit vero abbas Launus in pago Briocinse, in vicaria Vicodonense, in villa que vocatur Scrugelia, cum domibus, curtiferis, silvis, virdegariis, terris, vineis, et de mancipiis suis ita nominatis : Ebroinum et Letardum, et tota progenie illorum, et quantum ad ipsum alodum aspicit vel aspicere videtur ; 
et in alio loco, in suburbio nostri castri, I juctum de vinea et dimidium, et servum qui hanc vineam plantavit, qui est superius nominatus, Gaufredus nomine, cum progenie sua. 
Cedo etiam in alio loco, in ipso pago et in ipsa vicaria, alodem nostrum in villa que nuncupatur Campaliaco, quantumcumque ibi visi sumus habere. 
Cedimus in alio loco, in ipso pago, in vicaria Brioninse, in villa que vocatur Rete ; alodem nostrum una cum domibus, curtiferis, virdegariis, terris, vineis, silvis, pratis, aquis aquarumque decursibus, et de mancipiis his nominibus : Segoinum cum uxore sua et infantibus suis. 
Cedimus in alio loco, in pago Pictavo, in vicaria Linarinse, in villa que dicitar Marisius, uno manso cum V juctos de vinea. 
Cedimus in alio loco, in ipso pago et in ipsa vicaria, in villa que vocatur Monte Bubano, alodium nostrum et quecumque ibi visi sumus habere. 
Cedimus et in illo loco, in ipso pago, in vicaria Linea-

***** 252 *****

 cinse, in villa que vocatur Mazonas, alodium nostrum, cum terris, virdegariis, et quantum ibi visi sumus habere. 
Cedo tidem in alio loco, in suburbio nostri castri, juctos III de terra arabile In Cultura vocata. 
Dedit itaque unus miles meus nomine Ayglus et uxor ejus nomine Beia alodem suum, ecclesiam que appellatur Seneberes, ecclesiam Sancte Marie, cum domibus, virdegariis, terris, pratis, cultum et incultum, et quantum ad ipsum alodum pertinet. Et post mortem ipsius militis dedit filius suus nomine Albericus, pro redempcione sua et pro anima patris sui et matris sue et fratribus suis, dedit alodium Villa Gasoni, cum terris, pratis et quantum ad ipsum alodium aspicere videtur ; 
et alius miles meus nomine Rainaldus Palestinus vocatus, in villa que vocatur Matriaco, terris, silvis, pratis et quantum ad alodum aspicit vel aspicere videtur ; et in alio loco, alia villa Castaniaco, terris, pratis, vineis et quantum ad ipsum alodium aspicere videtur. 
Dedit itaque alius miles meus Amelius nomine et frater suus nomine Leterius Orbarius in alia villa, in ipsa vicaria, in villa que nuncupatur Apibliaco, terris, unum mansum et quantum ad ipsum alodium aspicere videtur. 
Dedit etiam alius miles meus Garnaldus, consanguineus Adraldi, villam que dicitur Savelias, hoc sunt vinee, prata, silve, terra arabilis, culta et inculta, et quantum ad ipsum alodium aspicit vel aspicere videtur. 
Item ego cedo alium alodium in pago Pictavo, in vicaria Metulinse, unum farinarium in fluvium Sevriaco, cum terris, pratis, silvis et quantum ad ipsum alodium aspicit vel aspicere videtur. 
Item in alio loco, in villa superius nominata Colniaco, unum mansum de terra Campaniaco appellata, et quantum ad ipsum alodium aspicere videtur. 
Cedimus etiam subtus castrum nostrum aream ubi edificent domum Dei supradicti monachi, et circumquaque juctos III de terra ubi faciant officinas, sicut precipit beatus Benedictus. 
Deinde placuit nobis inserere in scripturarum serie ut moderne cupiditatis industria subripiente, precatu magis secularium Pictavorum episcoporum quam spiritalium vel abbatum Sancti

***** 253 *****

 Cipriani, amore suorum parentum seu ceterorum timore perfidorum procerum, seu causa adulationis parentum vel fidelium nostrorum, nichil ex his rebus alicui concedant dono vel vendant precio, neque causa servitutis in beneficio, vel censum solvendo, sed pro remedio animarum nostrarum seu parentum nostrorum absque ulla disruptione omnia teneant, sicut eis vite nobis comite funditus concedimus jure hereditario. 
Futurorum autem episcoporum seu Sancti Cipriani abbatum, licet non corpore, tamen genibus eorum mente provoluti, misericordiam efflagitamus ut, si qui illi quatuor monachi, qui ad hunc monasterium sunt deputati, regulam Sancti Benedicti digne non tenuerint, ab ipsis patribus episcopis videlicet et abbatibus alii meliores IIII illis mutentur, ne pravis eorum actibus nostrum destruatur opus. 
Si quis autem hujus fluctivagi evi obtimatum seu parentum nostrorum torva defraudatione hoc scriptum temptaverit violare, per intercessionem Sancte Dei genitricis Marie nec ne Sancti Cipriani martiris Christi eximii meritis, justum judicem invocent omnes Sanctorom anime, ut nunquam hujusmodi fraudatores institutionis catholice ante conspectum divine majestatis possint pervenire ; sed quos sinus Abrahe debet recipere, eos susciat os gehenne inferni, et sopiti gurgite nullo modo possint recordari redemptionis memorie, sed pereant sine fine cum Juda Domini proditore.
 Has autem res jam prenominatas ad prefatum cenobium tradimus ad tenendum et perpetualiter possidendum. Si autem post istam donationem nostram, si nos ipsi aut aliquis de progenie nostra, aut qualiscumque persona, seu nobilis vel pauper, hanc cartam nostre traditionis infringere conatus fuerit, inprimis iram Dei omnipotentis Sanctorumque ejus, precipueque beate sue genitricis Marie Sanctique martiris Cipriani, quibus donationem hanc inpendimus, incurrat, et nisi emendaverit, sit anathema maranatha, et de papa Romano sit maledictus et excommunicatus, et de omnibus episcopis catholicis et presbiteris, et insuper cui litem intulerit, auri libras XXX, solidos

***** 254 *****

 mille coactus exsolvat. 
S. Ebboni et uxori sue nomine Oda. S. Acardi filii sui. S. Petri presulis. S. Gisleberti archidiaconi, Launi archidiaconi, Hugonis prepositi, Ansberti sacerdotis, Durandi presbiteri, Tetbaudi diaconi, Rainerii sacerdotis, Segoini presbiteri, Wandaberti presbiteri, Stephani sacerdotis, Radulfi laici, Ebroini laici, Bernardi laici, Aglulfi laici, Geile filie sue, Hecfridi, Saloconi, Leterii, Alduini, Otgerii, Aimerici, Adraldi de Prisiaco, Geraldi prepositi. S. Willelmi comitis, Emme uxoris sue. S. Cadeloni vicecomitis, Adraldi vicecomitis, Harberti vicecomitis, Aldeardis uxoris. Anno ab lncarnatione Domini nostri Jesu Christi DCCCCLXVIIII, indictione siquidem XIIII, tempore Lotharii regis, cum regnasset jam annis XVIII (1). 

Mansus Achardi quod cedit Ebbo sic est terminatus quantum ad nos pertinet : ex una parte alodus ipsius Ebbonis, de alia terra Sancti Hypoliti, de tercia terra Alraldi, de quarta via publica. 

(1). Les années du règne de Lothaire son! comptées ici non du 10 septembre ou du 12 novembre 954, comme d'ordinaire, mais de l'an 951. L'indiction XIV ne concorde pas avec l'année 969, mais avec l'année 971. 

402. [De Castro Acardo.] 976 ou 977. 

Ebbo nobilis et uxor sua Oda concesserunt monasterio Sancte Marie Castri Acardi alodem suum de Culniaco, quicquid ibi habebant, et alium alodem in villa Canniaco, quicquid ad eos pertinebat, et in marisco Scali salinam suam, et de mancipiis suis Custabulum cum uxore sua et Aldemarum, et quoddam molendinum quem habuit Ermena monacha, et alium subtus castrum inter duos farinarios, et alodem quod est a porta castri usque ad viam Pictavinam et usque ad pontem. 
S. Garnaldi, Viviani, Saloconi, Aimerici, Leterii, Aglulfi, Widoni. Lothario regnante XXIII. 

***** 255 *****

403. De Scrugelia. Vers 965.

Launus, abbas ex canonica beate Marie et archidiaconu ecclesie Sancti Petri, concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum quod est in pago Briocinse, in vicaria Vicovedonense, in villa que dicitur Scrugelia, cum domibus, curtiferis, virdegariis, terris, vineis, silvis, et de mancipiis suis Ildeburgam cum omnibus infantibus suis, et quecumque ad ipsum alodium aspicit vel aspicere videtur ; in villa quoque Campo Aliaco, in ipso pago et in ipsa vicaria, quantumcumque ibi visus est habere ; in villa etiam Rete, in vicaria Brioninse , alodem suum cum domibus, curtiferis, virdegariis, terris, vineis, silvis, pratis, aquis aquarumque decursibus, et de mancipiis Segoinum cum uxore sua et infantibus suis ; in ipso pago et in ipsa vicaria, in villa Monte Bubano (1), alodium suum, quantum ibi visus est habere. 
S. Bosonis archidiaconi, Segoini nepotis Launi, Constantini, Radulfi, Fulcaudi, Gau- terii, Gimmoni, Aimerici. 

1. Dans l'acte 401 , qui paraît être une transcription littérale de l'original, Mons Bubanus est placé in pago Pictavot, in vicaria Linarinse, 

404. De Tauruca. Vers 965.

Iterum supradictus Launus abba concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum quod est ad portum Tauruca, maxnilis, vineis, pratis, terris, cultum et incultum, quantum ad ipsum aspicit in vicaria Vedoninse. 
S. Launi abbatis. S. Rainaldi vicarii, Aimerici subvicarii. 

405. De Berusta. 1047-1070. (Vers 1070.)
Oda et filius ejus Gaufredus dederunt monachis Sancti Cipriani in villa Berusta in vicaria Vicovedonense alodem,

***** 256 *****

 medium juctum de prato : ex una parte silvola de ipso alodo, ex alia fluvius Cloire, ex duabus terra Gauzelini ; in ipsa iterum villa medium juctum de terra arabile : de duabus partibus terra Gauzelini, de alia alodus Arsendis ; iterum in ipsa villa totam silvolam : ex tribus partibus terra de ipso alodio, quarta terra Gauscelini. 
S. Odane et filii sui Gaufredi. S. Raine filie sue, Utulgardis filie sue. S. Hugonis vicecomitis, Constantini clerici, Petroni, Leterii, Bosonis, Adraldi, Gaufredi de Colt, Milesendis, Adraldi de Prisciaco, Hugoni vicarii, Rainaldi Papabovi, Rotberti nepotis Ode. 

406. De Armenteria. 990-1029. (Vers 995.)

Aimericus dedit monachis Sancti Cipriani alodium quem comparaverat de Guarnaldo consanguineo suo, qui est in vicaria Vicodoninse, in loco qui dicitur Armenteria, vineis, terris, silvis, cum domo et torculari et fonte, cultum et incultum, quicquid ibi habebat, exceptis duobus juctis vinee et tria opera terre arabili, que retinuit infantibus suis, ita tamen ut post eorum obitum omnia ad monachos redirent. De una parte villa Sevola, alia villa de Trior, tercia via publica, quarta terra de Marza. 
S. Willelmi comitis, Eboli fratris sui. Rotberto rege (1). 

1. Imprimé dans l' Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 265. 
 
407. De Calma. 954-986. (Vers 980.)

Aimericus laicus concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum in villa que dicitur Calma, in vicaria Vivedona, hoc est II jugera terre arabile ; ex una parte alodus Begoni, alia terra Sancte Marie, de duabus, viis publicis. 
S. Ebboni, Acardi, Fulcheri, Gosleni, Jammoni, Viviani, Aimerici. Lothario rege. 

***** 257 *****

408. De Castaniaco. 954-986. (Vers 963.)

Ester, que fuit uxor Adelelmi, dedit monachis Sancti Cipriani, in pago Briocinse, in vicaria Blaziacinse, in villa Castaniaco dicta, alodem suum, IIII juctos de vinea ; ex una parte alodus Ansterii, alia alodus Aldoardi, de duabus, viis Publicis. In vita sua tenuit censum r (1). kal. novembris XII den. 
S. Rainaldi vicarii, Rainardi vicarii, Rotgarii subvicarii, Amalfredi, Archembaudi, Anstasii, Ingelbaudi, Andrei, Bernardi, Regnante Lothario. 

(1). Sic. 

409. De Vitriaco. Vers 970 ?
 
Aimbaudus et conjux sua Beja concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in pago Briocinse, in vicaria Vivedonense, in villa que dicitur Vitriaco, hoc est terris, pratis, vineis, arboribus, mansionibus et quantum ad ipsos pertinebat. 
S. Begie, qui dedit, Adraldi,  Garnaldi,  Ricardi Guttis Magni,  Giraldi, Fulcaudi.

410. De Mairiniaco [et aliis plurimis rebus monachis Sanctae Mariae Castri Acardi concessis] (1) . V. 1060. v. 1110.

Boso de Castro Acardo et Cecilia ejus uxor concesserunt monachis Sancte Marie sepulturam ecclesie de Mairenai, concedentibus filiis eorum Bosone, Airaldo, Jordano et Ugone, nec non concedente vicecomite Castri Airaudi, de cujus fedo erat. 

***** 258 *****

Jordanis filius Bosonis et Amelia ejus uxor filiique ipsorum concesserunt monachis Sancte Marie donum quod fecerat eis Boso de Prissiaco de ecclesia de Marenai, et ipsi dederunt quicquid ibi in dominium habebant, partem scilicet candaelarum in Pascha, Pentecosten, in Natale Domini et beati Petri, et cereum benedictum, et totam sepulturam, 
cum concessione Isemberti episcopi, in auditu Hunberti decani, Radulfi noviter archidiaconi, Gaufredi Ajonis, Samuelis cantoris, Aimerici de Planchis et aliorum. 
Concessit itidem Jordanis quicquid de casamentis suis adquirere valerent in rebus eidem ecclesie pertinentibus, 
audientibus Airaudo de Scrugelia, Petro de Mesdela, Johanne Meschino, Josceranno de Gentiaco. 

Rainaldus Anseisus uxorque illius Petronilla et filii ipsorum Hugo, Rotbertus et Petrus concesserunt monachis Sancte Marie apud ecclesiam de Mairenai sex denarios de censu ad festum Sancti Johannis de villario Roifaci. 
Audierunt hoc Leterius Papabovi, Willelmus prior, Hugo de Prissiaco minor. 

Acardus cognomento Alerius et filius ejus Jordanus et alii ejus filii omnes concesserunt monachis Sancte Marie decimam de Abliaco villa, concedente hoc Hugone de Prissiaco et uxore ejus et filiis, Rainaldo abbate, Willelmo Ulrico ; accepit XI solidos. 
S. Acardi Alerii, Hugonis de Prissiaco, Jordanis fratris ejus, Hugonis presbiteri et Widonis, Willelmi de Maissec clerici, Rainaldi de Faia, Rainberti, Hugonis 0sbergerii. 

Ugo cognomento Johannes, consentiente uxore sua Niva et nepotibus suis Stephano et Arberto, concessit monachis Sancte Marie medietatem tocius terre quam habebat in podio ultra peirarium de Toirec, consentiente Jordane, a quo in casamentum tenebat ; audientibus Petrone Garnerio et Petrone de Mesdela et Girberto de Cold. 

Brunus de Mairiniaco concessit monachis Sancte Marie medietatem molendini de Marrenai, et Gaufredus Barret

***** 259 *****

 quartam partem cum censu decem et octo denariorum, que a Bruno recipere solebat. Utrique ergo quicquid ad eos pertinebat in molendino vel censu, in piscaria, in ripis et in aquarum decursibus, omnia concesserunt cum auctoritate seniorum suorum Jordano et Hugone uxoribusque eorum et filiis. 
S. Bruni et uxoris ejus Audeberge et filii eorum Guillelmi. S. Gaufredi Barrati et uxoris ejus Adeline filiorumque ipsorum. S. Mainardi de Mesdela, Bertrani de Briun, Gauterii de Carboneriis, Gaufredi del Pino. 
Airaudus de Scrugelia quartam partem suam molendini concessit monachis ad modiacionem, ut duos sextarios frumenti et duos et dimidium annone in Natale Domini illi reddant, supradictis audientibus. 

Ugo Barratus, volens fieri monachus, concessit monachis Sancte Marie totam terram suam de Chozerilla, boscum et planum et marescum, omnem partem suam contulit. Similiter et ejus cognatus Airaudus de Scrugelia totam partem suam in bosco et plano, in maresco, quicquid cum illo ibi habebat concessit, et partem suam quam in molendino de Marena habebat, quia Ugo reliquerat illi partem terre quam jure hereditario cum illo optinebat, 
cum auctoritate et concessione Hugonis de Prissiaco et uxoris ejus et filiorum, et Airaudi nepotis ejus, cum Amelia matre ejus et fratribus. Concesserunt hoc Stabilis filius Airaudi et nepotes ejus David et Giraudus Embruns.
 
Rainaldus et uxor sua Amelia reliquerunt monachis Sancte Marie et concesserunt terram suam in beneficio et ut post mortem sepelirent eos. 
Audierunt hoc et viderunt Willelmus Samuel prior, et laici David, Petrus Sainus, Petrus Rex et Guillelmus Popinus.
 
Radulfus de Gastina et uxor sua Maria concesserunt monachis sancte Marie terram quam habebant cum ipsis pro beneficio ipsorum, ut post mortem honeste sepelirent, concedentibus filiabus eorum Johanna et Petronilla, 
audientibus Willelmo Samuele priore et Guillelmo Popino et Odonino et Ramnulfo Macho. 

***** 260 *****

Rotbertus de Mesdela cum uxore sua Petronilla et infantibus suis Airaudo, Hugone, Petroni, Girilde et Ermengarde, concessit monachis Sancte Marie ortos qui sunt supra ripam fluminis Cloire, dominationem scilicet et censum, et suum proprium ortum, post mortem suam et sepulturam ab ipsis monachis ei honeste factam, et quicquid ad eum ibi pertinere videbatur ; 
audientibus his et videntibus Willelmo priore, David, Girberti de Coud, Aimerico Avon, Girbert Marcandarii. 
Quod si monachis que supra diximus salvare nequisset, omnem terram et vineas que in fiscum tenebant apud Mesdelam de ipsis monachis, reliquit omnino. 

Amelia, que fuit uxor Jordani de Castro Acardi, monachizans filium suum Oliverium, concessit monachis Sancte Marie duas partes cum omnibus ad se pertinentibus in ecclesia de Anschec, et duos junctos prati in eadem villa secus vadum, et omnem consuetudinem ovium tocius terre ecclesie Sancte Marie Castri Acardi, id est pascarium. 
S. Petri cognomento Talifer, Bosonis, Jordani, fratres. Audierunt hec lsembertus de la Cella, Petrus de Vernia, Willelmus Aimericus, Audebertus de Prissiaco, Jordanus Rufus, Giraudus de Daollio, Odoninus de Colniaco, Willelmus Machuns. 

Ademarus agnomento Ramnulfus reliquid monachis Sancte Marite Castri Acardi mansum del Ognum, quod ipsorum erat, sed ipse per vim et injusticiam auferens dimisit, peccunia accepta, sicut fuerat antiquitus jus monachorum ; decima retenta, conditione ea ut post ejus mortem monachi eam liberam optinerent. Concessit quoque ut quicquid eum possent probare de terra Sancte Marite in presenti relinquerent.
Facta sunt hec audientibus Rainaldo abbate, Ademaro de Aventun, Willelmo Ulrico, Mainardo de Mesdela, Gaufrido de Bateretzia et Arberto Chalvet ; hec omnia concedente Jordane.
 
Ugo Liziniacensis dominus dimisit quandam inconvenientem consuetudii1em, quam requirebant ministri ejus de Cohec sub appellatione mestive in villa Sancte Marie Castri Acardi

***** 261 *****

 que vocatur Vals, videlicet quatuor sextarios annone annis singulis, ut nunquam amplius requireretur ab ullo homine. 
S. Ugonis et Aldeardis uxoris ejus. S. Hugonis Bruni et Rorgonis fratris ejus, Aimerici decani, Mauricii canonici, Arnaldi de Liziniaco, Willelmi de Mairec, Aimerici de Toarciaco, Aimerici Bertranni, Gauterii Torchefel, Giraudi Loirelli. 

Leterius et mater ejus Milesendis dederunt monachis Sancte Marie Castri Acardi terram liberam, ubi monachi constituerunt burgum absque consuetudine sed quia predictus Leterius obtinebat vicariam tocius castri a dominis suis, ipsam vicariam immittere voluit in terram premissam ; set ammonitus resipuit et funditus remisit ipse et uxor ejus et filii, concedente Airaudo de Prissiaco, a quo ipsam tenebat, et Hugone avunculo ejus. 
Audierunt hoc Airaudus de Scrugelia, Guillelmus Aimericus, Aldebert de Prissiaco, Leters Papaboun, Willelmus Ulricus, Aimericus de la Vernia, Airaudus de Daollio, Rotbertus de Mesdela, Ascio. 

Jordanus, Castri Acardi provisor, voluit immittere vicariam in terram beate Marie, in villa que vocatur Vetus Mareniacus ; set ammonitus a monachis vel ab aliis recognovit et satisfecit monachis, et coram multis protestatus est se neque alios habere in ipsa terra vicariam neque aliam consuetudinem, set liberam esse monachis beate Marie.
Audierunt hoc Johannes Meschinus, Petrus de Mesdela, Arnaldus Pictavinus, Gaufredus del Pino, Willelmus de Daollio, Airaudus de Daollio. Ascio. 

Willelmus Radulfus homo Sancte Marie erat, habens fedum de priore et monachis loci illius ; qui propria voluntate fedum illud priori et monachis reliquid, scilicet terram Planifurches, quam Ademarus de Sancto Amando ex ipso emerat, nec non terram de Alberia et vineas de Chiniaco, milium et veces, jarroppas (1), jessas, canabas linosque, nihil retinens

***** 262 *****

 de ipso fedo, nisi villicationem silve que erat ex ipso fedo. Et quia omnia ita reliquid, dedit ei Willelmus Ulricus tunc prior et monachi unum quarterium vinee Planofurches, aliud quoque quarterium Quoetio castro, insuper decimam vinearum Planifurches. 
Hujus rei testes extiterunt Giraudus de Mareniaco, Garinus Caperoni, Botinotus et Jordanus Lemovicinus. 

Aimericus de Torciaco et Petrus frater suus colibertam suam nomine Rosciam cum filiis suis, videlicet Gaufrido, Guillelmo, Geraldo, Soficia, et quicquid ab eis procreatum fuisset, donaverunt et reliquerunt Sancte Marie Castri Achardi et monachis ejusdem loci. 
S. Aimerici de Torciaco et Petri fratris sui, Hugonis Clari, Arnaldi juvenis de Lezenniaco, Gaufredi de Vitvonia, Bertranni de Cuileies, Petri Fortis, Ugonis de Cella, Guillelmi Otberti de Cohec, Goscelmi de Boinc, Ugonis de Prissiaco, Rorgonis de Cold, Petri Garnerii. 

Monachi Sancte Marie Castri Acardi discordiam habuerunt cum Arberto del Pino propter mala que eis fecerat, et cum vellet rectum facere et non posset, fecit placitum et reliquit eis terram suam de Scrugelia et fratris sui Johannis, et tocius terre illius preposituram, concedente eodem fratre. 
Hujus placiti testes sunt monachi qui hoc fecerunt, scilicet Guillelmus Samuel et Gaufredus Barret et Gausbertus helemosinarius, nec non et Radulfus presbyter et Boninus de Salvia et Arbertus et Jordanus frater ejus et Petrus Faber et Airaudus de Daollio. 

Hec sunt ornamenta ecclesie Castri Acardi. Una crux argentea et altera stagnea ; II ligna Domini deaurata et lapidibus preciosis ; capsa major, que continet in se capsellas ligneas VIIII et III ex metallo, et ita sunt XII ; textus I argenteus ; una tabula deaurata ; unus calix argenteus ; quinque panni operati ante altaria ; alia quatuor sunt vetustissima et cotidiana super altaria ; et quinque cappe ; casule IIII, II de pallio et II de fustanico ; stole V ; manipuli VI ; tunice II ; dalmatica I ; albe XIII ; mapule operate III, plane VIII ; fasterne III ; Cor-

***** 263 *****

 tine V ; dorsalia X ; vexilla XI. Tot vero sunt libri : Istoria cum prophetis, liber unus ; unus missalis ; unus gradalis ; lectionarii II ; Aimo super Evangeliis et Epistolis ; antifonarii II , unus ex responsoriis, alius ex officiis; collectaria II ; Epistole sancti Pauli ; volumen unum continens in se librum dialogorum, Actus apostolorum, Apocalipsin ; Prosper de virtutibus ; martirologium cum regula ; duo troparia ; passionarii duo. 
Una imago argentea cum barris de capsa nova, una de stolis rubea, que fuit de casula, et tres manipuli de eadem, et alia stola de majori capa, et unum manipulum de eadem (3). 

Leterius et mater sua Milesendis et Joscelinus vir ejus, et uxor Leterii Aina et infantes illorum concesserunt monachis Sancte Marie terram et pratum sub muros Castri Acardi, sicut dividit arbor salicis que est a capite ipsius prati. 
Audierunt Ugo vicecomes, Boso filius, Fulcherius frater ejus, Boso de Prisciaco, Boso filius ejus, Airaudus frater suus, Gaufredus de Colt, Airaudus monachus et prior, Rotgerius monachus, Milesendis, Aina, Valeria. 

Boso de Prisciaco et uxor ejus Cecilia, et filii ipsorum Boso, Airaudus, Jordanus, Ugo, concesserunt monachis Sancte Marie Castri Acardi omnes silvas suas omnibus suis necessitatibus et utilitatibus ecclesiarum et domorum et vasorum et ad succendendum, et pascarium porcorum suorum omni tempore, et quicquid de casamentis eorum adquirere possent. 
S. Bosonis, Cecilie, filiorum ipsorum : Bosonis, Airaudi, Jordanis, Ugonis. S. Goscelini de Turre, Gaufredi de Colt, Stabuli Galdavene, Ramnulfi senescalci, Mainardi de Mesdela , Airaldi cellerarii, Gaufredi Barret. Data mense marcio. 

Aldebertus de Neintrec et Jaquilina uxor, Aimericus, Airaudus, Arbertus, filii, concesserunt monachis Sancti Cypriani terram de Petraficta, cultam et incultam, et brucias ; ex una

***** 264 *****

 parte Tusca Gelie, alia Scrugelia et terre monachorum. 
Audierunt Petrus de la Vernia, Willelmus frater, Isembertus de Cella, Oliverius monachus, P. presbiter, P. Magnentius, P. de Dallio, Boso, Petrus Tallifer, Jordanus, fratres, concesserrunt, de quorum casamento erant. 

(1). la plupart des donations réunies sous ce titre paraissent être du temps de l'abbé Renaud ; celles de Leterius et de Boson de Prinçay (vers la fin) sont antérieures, et la dernière, celle d'Aldebert de Naintré, est postérieure au gouvernement de cet abbé. 
(2). jarroppas : dans le glossaire de Du Cange, jarrossia, jarousse, espèce de vesce. 
(3). Cet alinéa est écrit à la marge, en regard du précédent. 

411. De Castaniaco. Vers 970 ? 

Berengarius dedit monachis Sancti Cipriani unum juctum vinee in villa Castaniaco, in pago Briocinse, in vicaria Blanziaco ; ex una parte terra Sancti Salvatoris, alia via publica. Hunc retinuit in vita sua censum solvens IIII d. 
S. Gothefredi, Adelelmi, Willelmi, Bernardi clerici, Aldearii, Seguini, Arberti. 

412. De Regniaco. 988-1031. 

Constabulus et uxor sua Jertrudis dedit monachis Sancti Cipriani V opera de vineis in villa Regniaco, in vicaria Vicodonense, et est complantus per vendemias solum V denariorum cui lex est ; de una parte alodus de Expagnolia, alia terra de ipsa hereditate, tercia via publica. 
S. Hunberti fratris sui, Adraldi, Hildeberti fratris sui, Aimerici, Willelmi Calvi, Hisdraeli, Stephani Trunel, Giraldi juvenis, Bertranni de Turre, Giraldi prepositi, Gauzelini et Milesendis. Rege Rotberto. 

413. Item. Vers 1045. 

Gaulterius cognomento Bursaldus dedit monachis Sancti Cipriani complantum suum quem emerat in villa Regniaco, in vicaria Vicodonense : ex omnibus partibus terra Gauscelini et Milisendis, Constantini, Petroni et Leterii ; item in villa Berusta dimidium juctum de prato que et emerat.
S. Hu-

***** 265 *****

 gonis vicomitis (1), Acfredi vicecomitis, fratris sui, Aimerici de Gentiaco, Willelmi Calvi, Ode, Ademari prepositi, Aimeric de Inter Aquas, Adelardi Drugi. 

(1). Hugues est qualifié vicomte (de Châtellerault) en même temps que son frère Egfroi II, auquel il a succédé. Il prend seul ce titre en 1047, dans l'acte de fondation de l'abbaye de Notre-Dame de Saintes. On verra dans l'acte 517 ci-après le même titre attribué à Boson du vivant de son frère Egfroi 1er. 

414. De Toruca. 936.

Ingelricus et uxor sua Aldegardis concesserunt monachis Sancti Cipriani alodum suum in condita Briocinse, in vicaria Vicovedonense, in villa Toruga, medietatem de quantumcumque ad illud alodum aspicit vel aspicere videtur in vineis, terris, pratis, aquis aquarumve decursibus, cum medietate unius farinarii, cultum et incultum, et cetera extra casam dominicam, cum curtile que erat in corde Cloire ; de mancipiis etiam suis Rainoardum cum uxore sua et infantibus suis. 
S. Launoni, Teutbaudi, Gaufredi, Gulfrandi , Arlanni, Guigoni. Anno I quo obiit Radulfus rex. 

415.  De Alomna. Vers 1000.

Custabilis et uxor sua Raingardis dederunt monachis Sancti Cipriani de alodio medium juctum de vinea in villa ad Alomna ; de una parte terra Sancte Marie et Sancti Cipriani, de alia Sancti Martini, de tercia Sancti Juniani, quarta ex ipsa hereditate. 
S. Archimbaudi filii ipsorum, Bernardi, Bertini, Ugonis vicarii, Ermenildis.

416. [De Drullo, Marenniaco, Vitriaco, etc.]. 986-999.

Airaudus de Prisciaco dedit monachis Sancti Cipriani alodem suum quod est in vicaria Saviniaco, in villa que voca-

***** 266 *****

 tur Drullus, terras, vineas, silvas, prata et quantum habebat : ex omnibus partibus terra Sancti Salvatoris ; in villa Marrenniacus, in vicaria Vicodonense, terras, prata et omnia sua ; in ipsa vicaria, in Vitriaco, terras, prata, vineas et omnia ; in Campaniaco, vicaria Jozniaco, ecclesiam, terras, vineas et que sibi pertinebant ; in vicaria Gentiaco, in villa Ceresius, servos et ancillas, terras, silvas et que sibi pertinebant ; in pago Metluinse, in villa Casnia, que ad eum pertinebant; in villa Magniacus, terras, silvas, prata, farinarios et alia. 
S. Airaudi et Arberti fratris sui, Acfredi vicecomitis, Bosoni fratris sui, Leterii, Adraldi, Constantini, Anstasii, Adraldi, Achardi, Warnerii, Rotberti, Adraldi de Scrugelia. 

417. Scrugelia. 11O8-1115. 

Gaufredus Nivo concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Scrugelia, sicuti habebat ab Ugone de Lavernia, ecclesiam et duas partes decimarum, sub censu X solidorum de minutis in die Palmarum solvendorum , sibique adhuc retinens terciam partem omnium decimarum panis, vini, agnorum, vitulorum, porcorum, lanarum, et in die Pasche medietatem offerende, et in omnium Sanctorum terciam partem annone. 
Deinde utrique fratres concesserunt ei, audientibus Isemberto de Cella et Willelmo Aimerico, ut daret vel venderet cui vellet partes suas : qui dedit cuncta monachis, et de suo proprio ecclesiam de Istaol totam, et terram suam cum vineis juxta viam de Brollio, a cruce de Scrugelia usque ad crucem Giraudi Farena, item pratum quod est juxta las Linaus, et terram juxta Tuscam Joscelini, et pratum de Cavaniaco, et ibi pratum Nive, item terram que est ante portam ipsius ecclesie; et in Campaliaco medietatem decime vinearum que fuerunt Willelmi Guarnaldi ; et ad Gurgols medietatem reddituum vinearum quas emit de Ademaro Ramnulfi. 
Concesserunt hec Ugo de Prissiaco et filii ejus, de quibus multa habebat. Concesserunt etiam Willelmus de

***** 267 *****

 Valle Enfredi et Amelia uxor et infantes eorum omnesque propinqui. 
Audierunt Maingodus prior (1), Petrus presbiter, Isembertus de la Cella, Jordanus Rufus, Petrus de Mesdela filius Rotberti, Petrus Magnentius, Rainardus Peletanus, Petrus de Daollio. Regnante Ludovico, presule Petro. 
Decem solidos et quicquid retinuit Ugo concessit monachis post mortem. Audierunt Bertinus, Paganus Agnellus, Adam, Rotbertus de Belem. 

(1). De Château-Larcher probablement ; Guillaume était alors prieur de l'abbaye. 

418. De Castaniaco. 954-986. (Vers 960.)
 
Aldemarus et uxor sua Adalgardis concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in villa Castaniaco, in vicaria  Blaziacinse, id est terras, vineas, silvis, et quantum ibi habebant ; item in villa que dicitur Parriniacus, quantum ibi habebant ; in villa quoque Gamba prati medium juctum ; Duranum etiam filium suum ad monachum. 
S. Abietarii vicarii, Eldrandi, Custabuli, Ansterii, Baldrici, Domnicii Clementis, Benedicti, Josfredi. Lothario tunc rege. 

419. De Crezezia [Chereziaco]. 954-986. (Vers 965.)

Gradulfus et uxor sua Girberga concesserunt monachis Sancti Cipriani alodum suum in vicaria Vicovedonense, in villa Chereziaco, quantum inibi habebant, hoc est terra arabilis et silva ; ex una parte terra Sancti Hilarii, ex alia terra Sancte Radegundis, ex tercia via publica 
S. Stephani vicarii. S. Bertranni, Aimerici, Adelardi, Nivoni, Benedicti, Rochonis. Lothario rege. , 

420. De Campaniaco. Vers 970 ?

Fulcaudus concessit monachis Sancti Cipriani ex here-

***** 268 *****

 ditate sua in pago Briocinse, in vicaria Blanziaco, in villa Campaniaco, juctum unum de viaea et de terra arabili juctas VI ; item in ipsa villa, in alio loco, terra arabilis, culta et inculta, quicquid ibi habebat : de una parte via publica, ex alia terra Cadelonis, de aliis terra ex ipsa hereditate. 
S. Fulcaudi, Odonis, Aldemari, Frotgarii, Arnaldi, Rodderici, Adelelmi. 

421. [De Vintrai.] 988-1031. (Vers 1000.)

Constantinus filius Adalardi concessit monachis Sancti Cipriani in vicaria Vicodonense, in villa Vintrai, mansionem suam cum curte et orto et virdegario et vinea, quia Garnaldus frater suus et alii fratres et sorores vendiderant partes suas ei. Regnante Rotberto. Ebroinus monachus. Ex una parte terra Airaudi de Prisciaco, alia terra Sancti Cipriani et Sancte Marie, de duabus Sancti Hylarii et Sancti Juniani. 

422. De Baterezia. 932-936. 

Amelius, Rainerius, Bernardus tradiderunt Aymoni abbati monasterii Sancti Cipriani mediam ecclesiam in villa que dicitur Batrizia ; est in pago Briocense, in vicaria Vicodoninse, 
S. Ebboni, Aboni, Gamoni vicarii, Godini, Ervei, Fulcradi, Agulfi, Radulfo tunc regnante. 

423 Item. 938 ou 939. 

Tempore Aboini pontificis Abbo clericus et Ebo frater ejus tollebant medietatem decimarum pertinentium ad ecclesiam de Batrizia, dicentes jus esse ecclesie de Matriniaco : pro qua re Aimo abbas fecit clamorem ante predictum pontificem, judicioque ejus et aliorum testes idoneos adibuit, qui probaverunt ecclesie de Batricia pertinere decimam prescriptam, et

***** 269 *****

 ita obtinuit omnia. 
S. Richardi clavigeri, Petri prepositi, Maingaudi, Galtarii decani, Launi abbatis, Tetbaudi, Ingelgarii sacerdotis, Hugoni levite, Helie levite, Bosoni sacerdotis. Anno tercio regnante Ludovico.  

424. Item. 923-936.

Bernardus concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum, quod est in pago Briocinse, in vicaria Vicovedonense, in villa Batriacense, cum vineis, terris, pratis, aquis aquarumve decursibus, cultum et incultum, quicquid ibi unquam visus est habere ; in vita sua tamen tenuit, solidum 1 solvens ad omnium Sanctorum. 
S. Ebboni, Jammoni vicarii, Godini, Arvei, Letherii, Issaac. Radulfo rege. 

ITEM. Bernardus et uxor sua Emma concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in villa Batriacinse, in vicaria Vicovedonense, id est terris, vineis, curtiferis, cultum et incultum, quantum ibi possidebant ; in villa etiam Batriaco terris, curtiferis, vineis, quantumcumque ibi habebant ; in vita sua retinuerunt, solventes censum kalendis novembris. 

425. Item de Batriaco. 1O04-1015.

Gaufredus et uxor sua Oda concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in villa Batrezia, in vicaria Vicodonense, quantum ibi habebant vel habere potuissent ; item Batriaco quantum ibi habebant. 
S. Gauzscelini, Rosce uxoris sue, Atthoni, Samuelis, Ugonis vicarii, Giraudi fratris sui, Adraldi de Prissiaco, Ingelberti cementarii, Gaufredi clerici, filii ejus, Ugonis. S. Gisleberti episcopi, Radulfi vicecomitis, Ugonis nepotis Gauszelini. Rotberto regnante. 

426. Item. Vers 960.

Aimericus et uxor sua Milesindis concesserunt monachis

***** 270 *****

 Sancti Cipriani alodium suum in villa Batriacinse terras, vineas, cultum et incultum, quantumcumque ibi habebant, et in villa Batriaco terris, vineis, curtiferis et quicquid habebant.
S. Rainaldi vicarii, Aimerici vicarii, Rotgarii, Rainerii, Engelranni, Adriani, 

427. Item. 986 ou 987. 

Aimericus dedit monachis Sancti Cipriani in villa Batrezia alodium suum, hoc est terra arabilis, vinea juctum I, pratum et quicquid ibi videbatur habere ; in villa etiam Batriaco vel Cauma vineis, terris, pratis et servum nomine Fulchardum cum infantibus suis.
 S. Gisleberti episcopi, Acardi, Engelelmi, Fulcauldi, Leterii, Widonis, Giraudi, Berengarii. Rege Ludovico.

428. Item. Vers 990 ? 

Raingardis cum filio suo Petro dedit monachis Sancti Cipriani I juctum de vinea et I opera in Bactriaco : de uno fronte terra Orizonis, ex alia terra Sancte Marie, tercia via publica ; in alio loco medium juctum de vinea : ex omnibus partibus terra Sancte Marie. 

429. De Vitvonia, 1087-1108. (Vers 1095.) 

Herveus Sancte Pictavensis ecclesie archidiaconus et Petrus cognomento Fortis, frater ejus, concesserunt monachis Sancti Cipriani in castro vocatum Vicovionie ecclesiam in honore Sancti Georgii constructam, et omnia que ad eam pertinere videbantur, et omnes oblationes terrarum, vinearum, et ceterarum rerum opes, que ipsi vel parentes aut antecessores eorum vel alii eidem ecclesie contulerant. Item concesserunt omnes ecclesias que ex jure paterno eis accidebant, ecclesiam

***** 271 *****

 Sancti Silvani, ecclesiam d'Avun, ecclesiam de Exoldun, ecclesiam de Praeliis, ecclesiam de Aigoneis, ecclesiam de Cissec, ecclesiam de Chirec, ecclesiam Sancti Christofori infra Pictavim. 
Hugo Liziniacensis et Hugo de Cella, Ingelelmus quoque et Petrus et Bernardus filii Ingelelmi Mortemarensis, quia predictam Sancti Georgii ecclesiam sui juris esse secundum consuetudinem secularem dicebant, omnes libenter concesserunt supradictos monachos habere ipsam ecclesiam cum omnibus appenditiis suis, ecclesie tantum Pictaviensi X solidos in diebus Natalis Domini annis singulis persolventes. 
S. Hervei archidiaconi et Petroni fratris ejus. S. Biguerie uxoris Petri, et filiorum ipsorum, Willelmi et Aimerici. S. Petri episcopi. S. Hugonis Liziniacensis, Hugonis Bruni, Hugonis de Cella, Ingelelmi de Mortemari et Petri et Bernardi fratrum, Isemberti de Cella, Tetbaudi Bucce, Aimerici decani, Legerii archidiaconi, Petri Gauterii archidiaconi, Gaufridi cantoris, Odonis subdecani, Emmenonis clerici, Petri Rotberti, Bartholomei de Vitvonia, Ademaris Bruni, Rorgonis de Colt, Petri Aleardi, Giraudi Gauterii, Samuelis fratris, Stephani archipresbiteri. Regnante Philippo. 

430. Item. Vers 1095.

Stephanus cognomento Gaufridus et frater suus Gaufridus dederunt Sancto Georgio et Sancte Flavie quosdam molendinos de Praeria, qui sui juris erant. S. Stephani et Gaufredi fratrum. S. Arberti juvenis, Injulbaldi Braconi, Constantini militis. 
Hunc donum calumpniatus est Petrus Rohot eo quod de casamento suo esset. Quapropter fecerunt clerici cum eo placitum, et concessit omnia, molendinos scilicet et virdegarium et vineam, videntibus fratribus suis Hugono de Cella, Isemberto et Aimerico Burmaudo ; audientibus Beraudo de Claveria et Aimerico de la Cellia. Ad festum omnium Sanctorum VI denarios solvunt de censu. 

***** 272 *****

431. [Item.] 1087-11OO. 

Bartolomeus de Vitvonia et canonicus Sancti Hylarii querebat çcclesiam Sancti Micahelis de Vitveonia ab episcopo, dicens sibi esse concessam ; sed episcopo negante nunquam se illi vel aliis nisi solis monachis dedisse vel promisisse, post multas tribulationes et angustias inlatas coram ipso episcopo P., recognovit culpam suam et finivit. Iterum alteram calumpniam quam faciebat in terra de Ambliaco et Mesdela, que sunt Sancte Marie Castri Achardi, ubi injuste querebat vicariam, omnino finivit, et reliquit utraque et cognovit culpam suam et dedit guatdimonium suum abbati R., et hoc multi viderunt : P. episcopus, Garnerius abbas, Petrus Root, Gaufredus prior, Willelmus de Sancto Saturnino, Willelmus prepositus, Ademarus Brunus, Aimericus Nivardus. Ugo, Calo et Arbertus, nepotes ipsius Bartholomei, hec omnia auctorizaverunt. 

432. [De molendino de Vallibus in Leziniaco.] Vers 1136. 

Notum sit omnibus hominibus tam presentibus quam futuris quod Mascelinus abbas et omnes monachi capituli Sancti Cipriani dederunt Evrardo de Leziniaco locum qui appellatur de Vallibus, ad duo molendina facienda, tali pacto ut habeant monachi medietatem annone, piscationis et totius molendinarie utilitatis, Evrardus vero habeat alteram, et quod deinceps opus fuerit in reparatione eorum, de communi mittatur. Asinum qui huic officio deditus sit Evrardus semper emens de suo habeat et attractatorem mittat ; sed atractor (1) qui huic officio semper deditus erit, duos buissellos non de frumento, sed de alia communi annona unaquaque

***** 273 *****

 ebdomada habeat. Molendinarius communi consilio in molendino locetur ; qui molendinarius si fraudulentus aut inutilis repertus fuerit, liceat eum expelli et utiliorem communi consilio poni. Archa communis in molendino aut alio oportuno loco ponatur, et due claves in ea habeantur ; unam habeant monachi, et alteram Evrardus, ut annona inde tracta communiter parciatur. Hoc ita concessum est supradicto Evrardo, ut ipse habeat et heredes sui post eum. Quod si aliquis illorum hoc possidencium partem suam monachis dimittere voluerit, absque calumpnia aliorum hoc ei liceat facere. Si aulem illud vendere vel vadimonio tradere voluerint, abbati notificent ; et si ipse emere aut vadimonio accipere voluerit, alteri non liceat eis sine licencia abbatis quocumque modo tradere ; vel etiam, si hoc amiserint segnicie sue seu potentis alicujus iniqua oppressione, abbas vel monachi a quibus habebunt, quantum poterunt, non censum dando, sed verbis raciocinando eos juvent : quod si nec ita filii Evrardi hoc optinere poterint, absque eorum calumpnia liceat monachis quod suum fuerat, si valeant, recuperare, et libere ac quiete deinceps possidere. 
Hujus rei testes sunt Mascelinus abbas, Guifredus, Ugo monachus, Aubertus , Maigo, Robbertus prior de Cella , Gauterius Pelejau, Rainaldus Helie, Brunus filius ejus, Maigodus pistor, Petrus Bobinus et fratres sui, Evrardus, qui hoc donum recepit, Johannes Bardo, Aimericus Radulfi el multi alii. Facta sunt Willelmo duce Pictavensi vivente et Willelmo episcopo. 

(1). Ce mot atractor ou attractator correspond au mot toucheux, qui se dit en Poitou pour conducteur de bestiaux. 

433. De Monte Gaudono in Liziniaco. 1O31-1O46. (Vers 1O32.)

Gauterius et uxor sua Anna concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum nominatum Montem Gaudonum, cum vineis, terris, silvis, mansionibus, cultum et incultum, et est super fluvium Vedone uno miliario distans a Liziniaco ; ex una parte terra Sancti Hilarii, de alia via Pisiaco, tercia via Vicodoninsa, quarta via que ducit ad Sanctum Silvanum. 

***** 274 *****

S. Gaulterii Granerii et uxoris ejus Anne, et Aitildis et Raingardis et Abeline, filie eorum. S. Ugonis et Rorgonis fratrum. S. Widonis, Rainaldi vicarii, Letgerii et Aimerici filii ejus, Bosonis et Willelmi fratrum, Gotfredi clerici, Hugonis Clari, Gauzelini de Ecclesias, Aimerici Albi, Danielis presbiteri, Isemberii episcopi, Hecfridi vicecomitis, Manassei , Sendebaldi fratris  ejus, Gisleberti Regis. AEnrico regnante. 

434. De Brenteliaco. Vers 1O30. 

Stephanus filius Alemberti concessit monachis sancti Cipriani alodium suum in pago Pictavo situm, in dominicatu Liziniacensi, quod vocatur Brenteliacus, hoc est duas partes de ipso alodo cum medio jucto de prato : ex tribus partibus terra beati Hilarii de curte Rauliaco, quarta terra de ipso alodo ; item prope castrum, in loco qui dicitur Vallis, tres juctos in alodo de terra arabile : ex omnibus partibus terra de ipso alodo ; item super fluvium Vedone, in loco qui dicitur Clodoacus, duos juctos de prato. 
S. Stephani et Alemberti patris ejus. S. Johannis, Kaledonis, Guidonis, Aleendis, Goslene. 

435. Item as Vals. Vers 1030.

Stephanus filius Alemberti fratresque sui concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in loco qui dicitur Ad Valles, in prospectu Liziniacensis castri, scilicet molendinum, terras, prata, vineas, et in villa que dicitur Brandelai dederunt bordariam unam cum pratis et adjacentiis suis. Hec fecerunt cum concessione senioris sui Ugonis, et acceperunt IIII libras denariorum. 
S. Stephani et fratrum suorum Widonis et Cadelonis. S. Ugonis et uxoris sue Mahelt et filiorum suorum. S. Arberti Trualdi, Willelmi, Heboni, Rainaldi vicarii, Willelmi, Arnaldi, Ugoni , Frothbaudi , Gaufredi. 

***** 275 *****

436. Item idem. Vers 1O30.

Stephanus filius Alemberti et fratres sui concesserunt monachis Sancti Cipriani quosdam homines quos emerant auro de Kadelone de Sancto Maxentio, hoc est Johannem et Bertrannum fratrem ejus, qui fuerunt filii Constantini et Aldeburge uxoris sue, Rainaldum quoque filium Johahnis, cum omni progenie illorum et posteritate. Acceperunt autem precium scilicet XV solidos. 
S. Stephani. S. Widonis. S. Cadelonis. 

437. [Item de Vallibus, Brantelai et Cloec.] Vers 1060.

Wido Alembertus concessionem quam dudum fecerat monachis Sancti Cipriani cum fratre suo Stephano de alodo de Vallibus et molendino, et de villa Brantelai et de Cloec, iterum in capitulo Sancti Cipriani iteravit cum filio suo Petrone et uxore et ceteris filiis et filiabus suis, et Gaufredo Berchol et filio ejus Ramnulfo, genere suo, et uxore ejus Flandina, que sua erat filia. 
S. Widonis. S. Petri filii sui et aliorum. S. Ademari monachi, Tetbaudi monachi, Petri monachi, Odonis presbiteri, Talamundi, Rainbaudi, Arberti cellerarii. 

438. Item de Valaudon. 1019-1030. (Vers 1025.)

Alodus de Valaudoni fuit Leterio monacho, qui illud dedit monachis Sancti Cipriani, qui et possiderunt illud per annos fere XL, quem postmodum Maingaudus quidam clarissimus voluit monachis auferre. Ex hoc in curte domni Isemberti episcopi venerunt, et residentibus plurimis, Odone Biturigensium et Acfredi vicecomitis, Manassei fratris ejusdem pontificis, Adalberto de castro Sancte Valerie, Beraldo Briderio, Ademaro Malacapsa, Stephano Primario, Petrone

***** 276 *****

 Forti et multis aliis, judicata est justitia abbatis Anseisi et monachorum Sancti Cipriani, et Maingaudus adquievit judiciumque laudavit. 
S. Maingaudi et uxoris sue Alaidis et Maingaudi filii sui et fratrum suorum Petroni et Odoni et Arberti. S. Hugonis, Rorgonis archidiaconi, Goffredi de Calviniaco, Hugonis Hierosolimite, Stabuli de Masels, Willelmi filii Ingelberti, Rainaldi decani, Willelmi Maingaudi subprecentoris, Hucberti Pollentis, Rotberti Lisonis, Geraldi filii sui. 

439. De mansione in Liziniaco. Vers 1000. 

Bernerius et uxor sua Constantia dederunt monachis Sancti Cipriani mansionem suam que erat in burgo de castello Liziniaco, in terra Sancti Hilarii, I den. solvens de censu cui lex est, et est ipsa domus juxta pontem magnum super flumine Vedone : ex una parte ipso flumine, de alia parte via publica, de duabus mansiones Odonis. 
S. Bernerii et Constantie uxoris ejus. S. Durandi filii eorum et Rainaldi fratris sui. S. Sigiranni presbiteri, Atteberti et Girberge uxoris ejus et Tetberti filii eorum. S. Hugonis vicarii. 

440. Item. 988-1031. (Vers 1025.)

Hugo Liziniacensis voluit monachis tollere supradictam domum ; sed post modum benigne et clementer eam illis concessit sub testimonio Hildeardis uxoris sue et infantum suorum Hugonis et Rorgonis, Walterii prepositi atque Be- lielini filii ejus, Stephani de Masolio, Leodegarii cognomel'lto Sturcardi, item Leodegarii fratris Bosonis vicarii, Stabuli de Masellis, Frotbaudi procuratoris, Arnlllfi d~ Cursiaco, Ber- nardi Alligaudi, Rorgoni militis et Rotberti Potini. Rotberto rege regnante. 

***** 277 *****

441. De Monte Merco. 936 ou 937.

Tetbaudus et uxor sua Garenburgis cum infantibus suis concesserunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in villa que dicitur Monte Merco, quem Imo et filia sua Teoldis eis vendiderat, et est ipse alodus cum domibus),pratis, silvis, vineis, cultum et incultum et quicquid ibi videbantur habere ; ex prima parte terra Sancti Maxentii, alia terra Hugonis , tercia villa que vocatur Valegevella, quarta via publica. 
S. Marbodii, Constantii, Petri, Bonidomni, Constantini, Teotfredi, Hunberti, Ingelbaudi, Fulconii. Actum anno primo regnante Ludovico. 

442. De Musterollio. 1060-1086. (Vers 1085.)

Rotgerius cognomento Borrellus et uxor ejus Tiscenda construxerunt ecclesiam novam in honorem Sancti Andree subtus castrum Musterollium, ipsamque novam ecclesiam et aliam in honore ipsius Sancti Andree vetustam juxta positam, et ecclesiam Sancti Petri infra castrum positam, utrasque ecclesias, quas ab episcopo Isemberto et a Samule cantore et ab Hugone Hierusalem et a senioribus Talamonensibus adquisierant : has igitur omnes ecclesias et quecunque ad has videbantur pertinere, scilicet terras, prata, vineas, silvas, aquas aquarumque decursus, culta et inculta, et decimam de pane, de vino, vitulis, agnis, porcis omniumque rerum unde datur decima, concesserunt monachis Sancti Cypriani. Iterum concesserunt eis fedum Arnaldi Burdolli, quod est juxta ecclesiam in supercilio montis, unde fecerant placitum cum filiis ejus, videlicet Girberto et Arnaldo, quod bene placitum fuit eis, ita ut et ipsi libenti animo illud concederent monachis, Girberto … (1) 
Terram quoque quam Richerius uxorque

***** 278 *****

 illius Aldeardis et filius eorum Aimericus dederant ipsis monachis, quia de illorum erat fedo, concesserunt. 
Item terram quam tenebat Bernardus cognomento Sepultura, videlicet terra culta et prata, quia jus erat Sancti Andree, totam quanta erat concesserunt. 
Terram quam tenebat Bernefredus presbiter, tenuit (2) erat juris Sancti Andree, et hanc concesserunt. 
Concesserunt quoque et terram que erat de beneficio suo, quam monachis dederat in morte sua Pinellus, uxore sua et filiis concedentibus, et est ipsa terra supra castrum.
Item concesserunt et decimas de bis locis, videlicet de Villa Vinardi, et illam de terra Tetmerii Borrelli, et illam de Nova Villa et medietatem, totam de pratis que ibi videbantur habere, et decimam de Berlo, et alias quecumque erant juris eorum ecclesie predicte per totam parrochiam. 
Tradiderunt iterum decimam molendini qui est subtus turrim. 
Concessetunt iterum molendinum quod dederat illis Aimericus de Lausduno, qui et erat de fedo illorum. 
Itemque tradiderunt molendinos qui sunt apud Pictavim supra Monasterium Novum et que ad illos pertinent, ortos et pleduras. 
Iterum tradiderunt meditariam quam habebant in Auniso apud Sanctum Mauritium.
Tradiderunt itidem medietatem de fedo quod babebant apud Chenepiacum castrum de Goscelino Lebraudo, terras videlicet et vineas. 
Terra quam habuit Samuel cantor, que est apud Nantolium super fluvium Ausantie, illi loco dono adjuncta est. 
S, Rotgerii Borelli et uxoris ejus Tiscende, filiorumque ipsorum Borrelli et Willelmi. S. Willelmi ducis, Isemberti episcopi, Rainaldi Lanberti et Willelmi fratris sui, Ademari Guastet, Constantini de Metulo, Girberti Burdolli et Arnaldi fratris sui, Arnaldi Jaric, Aimerici Pagani. Philippo regnante (3). 

(1). Un ou deux mots en blanc. 
(2). Sic au lieu de quia. 
(3). En marge, en regard des premières lignes, on lit : “ Consilio Willelmi comitis, qui et Guido dictus est, ut omnes excluderet dominos, fecit in alio loco exclusam. ” Cette pièce a été publiée en partie par Besly, Evêques de Poitiers, p. 64. 

***** 279 *****

443. Item. 1073-11OO. (Vers 1100.)

Aimericus de Lausduno cum uxore sua et filiis concessit monachis Sancti Cipriani molendinarium quoddam dirutum, quod in casamentum de Borrellio de Musterol habebat. 
S. Aimerici, Reste uxoris ejus, Willelmi et Normanni filiorum ipsorum. S. Borrelli de Musterol. S. Rainaudi abbatis, Petri prioris (1), Willelmi monachi, Rotberti filii Roaudi. S. Beraudi, qui huic dono calumpniam inferebat. S. fratrum suorum et matris illorum, qui omnes concesserunt. 

1. Pierre a souscrit plusieurs actes comme simple moine tandis que Geoffroi était prieur (n° 105, 592, 593, 594 et 595), et lui a probablement succédé dans cette dignité. On peut supposEr aussi que le moine Guillaume, nommé après Pierre, a remplacé ce dernier. Guillaume, comme on le voit dans le récit des difficultés auxquelles donna lieu l'élection du successeur de l'abbé Bernard d'Abbeville (n° 43, à la fin), était prieur peu de temps après la mort de l'abbé Renaud ; d'autre part, Geoffroi n'a pu succéder à Etienne qu'après 1086, puisque ce dernier paraît encore comme témoin dans un acte passé sous l'épiscopat de Pierre II (n° 585). L'espace de temps pendant lequel Geoffroi a été revêtu de l'office de prieur est donc compris entre 1087 au plus tôt et 1100 au plus tard, Renaud étant encore abbé lorsque Pierre a eu le titre de prieur.  

444. Item. Vers 1110.

Willelmus et Normannus frater ejus calumpniam faciebant helemosine patris sui ; set postea dimiserunt et concesserunt molendinum de Nova Villa totum. 
S. Willelmi et Normanni fratrum. S. Rotgerii Borrelli. S. Borrelli juvenis, Willelmi Burmaudi, Petri Borrelli, Rainaldi Lanberti, Arnaudi Jarici, Pagani, Airaudi, Guillelmi. 

445. Item. Vers 1110.

Mauricius monachus factus dedit monachis Sancti Cypri-

***** 280 *****

 ani omnem terram quam habebat apud Musterollium, cultam et incultam, cum pratis et fonte ; ex una parte terra Sancti Andree, de duabus terra monachorum de Capella, quarta Bevrie fluvius. Censum ad Natale Domini tres solidos et dimidium comiti vel prepositis ejus solvent. 
Concesserunt hoc Rotgerius Borrellus et filii ejus, Willelmus Bormaudus, Petrus Bos, Willelmus, Wido. Audierunt Johannes presbiter, Gaufredus Lanbert, Bernardus Board, Petrus Gains, Gausbert Doet, Ademarus Muscant. 

446. [Item.] Vers 1140. 

Petrus Borrellus concessit monachis Sancti Cypriani molendinum de Brifol, duas scilicet partes. 
Audierunt Willelmus abbas del Pino, Airaudus prior, Calo Malpins, Fulco frater ejus, Babins presbiter, Petrus Gainus, Johannes Forners. Concesserunt hec Stephanus archidiaconus, Willelmus, Wido, fratres. Audierunt Erveius panetarius, Johannes Poizet, Launus de Arcu. 

447. [Item.] Vers 1145. 

(1) Stephanus quondam archidiaconus, dominus Monsterolli, concessit monachis Sancti Cipriani decimam totam de silva Maingodi que noviter excolitur, set et omnes concessiones quas prius illis fecerant vel pater vel fratres aut parentes vel alie quecunque persone existentes per totam castellaniam vel sue potestatis, de quibuscunque rebus illis causis, omnia se servaturum et defensurum promisit in capitulo, in festo Sancti Hylarii, presente domno M. abbate et cunctis fratribus, Ugone de Chistrec et multis familiaribus aliis. 

(1). Cet acte est écrit en marge du précédent. 

***** 281 *****

448. [Item.] 1073-11OO. (Vers 1095.)

Abbas R. et monachi Sancti Cipriani commutaverunt vineas quas habebant Marciaco vel Sanctum Amandum cum Ugone de Musterollio et filiis ejus pro terra quam habebant Musterolli prope terram Sancti Andree . 

449. De Venziaco. 983 ou 984.

Willelmus et uxor sua Adelaidis tradiderunt monachis Sancti Cipriani in condita Briocinse, in vicaria Metulinse, in villa que vocatur Venziacus, alodem suum, hoc est I juctum de vinea, et est trilia : de una parte terra Jerori, secunda terra Rotberti, tercia Sancte Marie, quarta Sancti Martini ; in alio loco, in ipsa villa, medietatem de hereditate quam emerant de Aredio, et est ipsa terra per diversa loca. In vita sua retinuerunt, IIII denarios solventes. 
S. Acardi, Viviani, Warnaldi, Mainardi, Saleconi, Adraldi, Hecfridi, Leterii, Jammoni, Ramnulfi, Gauzfredi, Narberti. Anno XXX Lotharii regis. 

450. De Lupiaco. Vers 980 ?

Gerorius et uxor ejus Senegundis et filius eorum Gerorius concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in vicaria Rodommo, in villa que dicitur L,upiacus et in villa Vonziaco, masnilis, curtiferis, terris, pratis, cultum et incultum, et quantumcumque ad ipsos alodos aspicit. 
S. Rainoni, Geiloni, Rotberti, Gerorii, Ebroini. - Quondam solvebatur census ad festum omnium Sanctorum v sol. de duos mansos, unum quod tenebat Tedfredus et alium quod tenebat Arbertus. 

***** 282 *****

451. ln villa Daglena et Bugno. 988-1031. 

Letardus sacerdos concessit alodium suum monachis Sancti Cipriani quod est in vicaria Rufiaco, in villa que dicitur villa Dagleno, hoc est medium juctum de vinea : ex omnibus partibus terra de ipsa hereditate ; item in villa que dicitur Bugnus medium juctum de vinea : ex duabus partibus viis publicis de alia de ipsa hereditate ; item in villa que dicitur Ad Culturas medium juctum de vinea : ex una parte terra de ipsa hereditate, ex alia. via publica. Omnia retinuit in vita sua VIII denarios solvens kalendis novembris. 
S. Aigoni vicarii, Garnaldi, Letardi, Aldoini, Rotrici vicarii, Fulconi, Willelmi, Algerii. Rotberto tunc rege. 

452. De Hestivali. 988-1031. 

Leterius tradidit monachis Sancti Cipriani alodum suum in pago et in vicaria Metulinse, in villa Hestivali, II juctos de vinea : ex omnibus partibus terra Sancti Maxentii ; in villa quoque que dicitur Scupchiacus , I juctum de vinea : ex omnibus partibus terra de ipsa hereditate. 
S. Letherii. S. Ingelbaudi clerici, fratris sui. Rege Rotberto. 

453. De Villari Una. Vers 950? 

Arbertus concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum in vicaria Blanziaco, in villa que dicitur Villari Hunam, quicquid ad ipsum alodium aspicere vel pertinere dinoscitur, vineis, terris, mansis : ex una parte alodium Josfredi filii Bernardi, ex alia via publica.
 S. Aimerici vicecomitis, Adraldi, Giraldi, Fulcaudi, Gozfredi, Jammoni. 

***** 283 *****

454. De Vauciaco et Villa Foleto. 990-1020. (Vers 1010.)

Ademarus miles concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum in vicaria Sivriaco, in villa que dicitur Patriniacus, videlicet terram arabilem, quantumcumque ibi habebat per diversis locis ; item in villa que dicitur Castaniacus, quantum ibi habebat, terram arabilem in diversis locis ; in villa quoque Vauciaco, unum campum juxta viam que ducit Saltiaco villa ; in villa etiam Giaco, terris, pratis, vineis, cum domibus, curtiferis, seu quantum inibi habebat ; in vicaria Vicodonense, unum mansum qui cognominatur Villa Foleto, terram arabilem et pratos cum servo nomine et infantibus suis. 
S. Willelmi ducis, Willelmi filii sui, Gisleberti episcopi, Tetbatldi filii Ademari, Hugonis, Emenonis, Berengarii presbiteri, Guigonis, Ademari clerici, Ervici fratris sui, Gauzelini , Aimerici clerici, archidiaconi. Rege Rotberto regnante. 

455. De Grigollia et Gernella. 987 ou 988.

Otholgardis tradidit monachis Sancti Cypriani alodem Suum in pago Briocinse, in villa Grigolla, id est vineis, terris, pratis, farinariis, quicquid ibi habebat ; item in villa Gernella, terris et quicquid ibi visa est habere ; et in villa Crubtella, vineis, terris, cultum et incultum, totum per omnia. 
S. Gisleberti episcopi. S. Willelmi ducis, Willelmi filii sui, Frotgerii abbatis, Bernoni decani, Lisiardi archidiaconi, Hugoni presbiteri, Arnaldi Cadelonis vicecomitis, Aimerici vicecomitis, Acfredi vicecomitis, Bosoni fratris sui. Hugone regnante I anno.
 
456. De Cirsea. 987-996.

Bernardus clericus concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum in pago Briocinse, in vicaria Blanziaco, in villa

***** 284 *****

 Cirsiaco, hoc est vineis, pratis, silvis et quicquid ibi habebat ; in villa quoque Bliziaco, vineis, terris et quicquid ibi possidebat. 
S. Bernardi clerici, Willelmi fratris sui, Arvei fratris sui, Adelelmi vicarii, Gotfredi, Ruzri vicarii, Sicmerii clerici, Willelmi, Bernardi. Regnante Hugone rege. 

457. Item. Vers 980 ? 

Isembardus in villa Cissiaco concessit monachis Sancti Cipriani de vinea medium juctum de complantu ; in villa quoque Faniaco terciam partem de vineis et de silva et de terra arabile quam ibi habebat ; et in alio loco, in ipsa villa, de comparatione juctos quatuor : in vicaria Rotfiaco sunt omnia. 

458. De Bugno. Vers 980 ? 

Adalgardis et Durannus filius ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Briozinse et in vicaria ejusdem, in villa que dicitur Bugnus, et quantum ibi habebant ; item in villa que vocatur Villena, quantumcumque etiam ibi habebant. 
S. Arluini, Gaufredi, Gauterii, Giraudi, Letardi, Martini, Anselmi, Cristiani. 

459. De Villaris. 951 ou 952 ? 

Milesendis et filia ejus Ricburgis dederunt monachis Sancti Cipriani in villa Conciaco quantum ibi habebant, et in Villaris quantum habebant, et sunt in pago Pictavo, in vicaria Briocinse et in vicaria Odenaco ; et CXVI areas in marisco Runtiaco : de uno latere terra Sancti Martini, alio Sancti Vincentii, tercio terra Cadelonis et Senegundis, alio estuario publico ; in marisco qui dicitur Paludes, areas XLV. 
S. Aime-

***** 285 *****

 rici. S. Cadelonis vicecomitis, Gauscelmi vicarii, Bernardi, Odoni, Winemari, Frotherii. Anno XXXVI Lodovici regis (1). 

(1). Louis d'Outre-Mer n'a régné que 18 ans à partir du 19 juin 936, jour de son couronnement, ou 25 ans à compter de la mort de son père Charles le Simple ; il n'a pas même vécu 35 ans, étant né en 920. Il y a donc une erreur dans cette date. On peut supposer que le copiste a écrit XXXVI au lieu de XVI. 

460. De Salemniis. 958 ou 959.

Rainaldus et filius ejus Rainus vendiderunt Cadeloni et Senegundi uxori ejus in vicaria Audenacinse, in villa Salemnia, una cum capella in honore Sancti Desiderii fundatam, et quantum subtus via, ubi ecclesia consistebat, de mansis et de territorio visi erant habere, cultum et incultum ; de duabus partibus terra de Macerias, tercia terra Sancti Johannis, quarta via publica. 
S. Cadeloni, Ebboni, Odoni, Ramnulfi, Alcherii, Winemari, Ramnulfi, Hucbaldi, Launoni, Iterii, Baudoni. v anno regnante Lothario. 

461. Item. 963 ou 964.

Kadelo vicecomes et uxor sua Senegundis concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum qui est Situs in pago Briocinse, in vicaria Audenace, in villa Salemnia, hoc est capellam in honore Sancti Desiderii fundatam, et quantum ad ipsum alodum pertinere videbatur.. cultum et incultum. Terminationes sunt ex duabus partibus terra de Rubras Macerias, tercia terra Sancti Johannis, quarta via publica. 
S. Kadelonis filii ipsorum, Adraldi vicecomitis , Ebboni, Begoni, Petroni, Rainaldi vicarii, Amelii, Gosberti, Gauzcelmi vicarii, Guinemari, Aldoini, Gaszoni, Alcheri, Frotherii. Actum anno X Lotharii regis.

***** 286 *****

462. Item. 955 ou 956. 

Raimundus et Gauzcelmus nepos ejus alodem suum in vicaria Briosto, in villa Salemnia, cum capella in honore Sancte Marie, cum maxnilis, curtiferis, virdegariis, terris, pascuis, adjacentiis, silvis, cultum et incultum, totum ad integrum, quicquid ibi habebant, concesserunt monachis Sancti Cipriani. 
S. Rainaldi vicarii, Aimerici subvicarii, Gondoini, Joseph, Arnulfi, Rainoni, Arnaldi, Gaultarii, Bernardi, Alboini. Anno secundo Lothario regnante. 

463. Item. 987 ou 988. 

Kadelo vicecomes et uxur sua Arsendis et filii ipsorum concesserunt monachis Sancti Cipriani in Salamia quicquid habebant, terras, vineas, silvas et cetera. 
S. Guillelmi comitis, Gaszoni, Belhomini, Bernefredi, Girberti, Adelelmi, Guidoni, Fulcaudi. Anno primo Hugonis regis. 

464. [De Maceriolis.] 966 ou 967. 

Kadelo vicecomes et uxor ejus Arsendis et frater ejus vicecomes Ebblus concesserunt monachis Sancti Cipriani in vicaria Briocinse, in villa Maceriolas, alodem suum cum ecclesia et quantum ibi habebant. 
S. Cadelonis et Eboni. S. Guillelmi comitis, Amelii legis doctoris.. Gauzcelmi, Ber- noni, Gauzolii, Gozberti, Rainbaldi, Berengarii. Anno XIII Lotharii regis. 

465. De Fontanas. Vers 1000 ? 

Achardus, in vicaria Adonacince, in villa que dicitur Ad

***** 287 *****

 Fontanas, tradidit monachis Sancti Cipriani alodium suum quod erat in terris, vineis, pratis, silvis, et cetera omnia. 

466. Quiptantia de Salemniis. 988-1O31. (Vers 1004.) 
 
Cadelo vicecomes, in tempore Gisleberli abbatis (1), omne bidanium et prehensionem arietum et de porcis seu aliis reditibus, totum remisit et condonavit monachis Sancti Cipriani ut ipsi omnia perciperent. 
S. Radulfi, Constantini, Alcherii, Ramnulfi. Rotberto rege. 

(1). Gislebert était abbé en 1004. Voir Annal. ord. s. Bened. , t. IV, p.171. 

467. [De Sancto Sigismundo.] 1107-1111. 

Petrus Subisa, episcopus Sanctonensis, concessit abbati P. et monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Sigismundi et que ei pertinebant, et medietatem tocius fedi Sancti Sigismundi, quod sic vocatur, et medietatem nemoris, et ecclesiam dirutam Sancti Supplicii et que ei pertinebant, et totam decimam fedi Sancti Supplicii : que omnia sunt ex dono C. Crassi. 
Audierunt Amalvinus archidiaconus, W. prior, W. Ulri, Aimo monachus, Beraldus capellanus, Willelmus Josbertus, Rotbert de Ponto, Bernardus Turneparcs. 

468. De Pont. 1087-1107.
 
Constantinus Crassus et soror sua Emma materque eorum Aldeardis concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Leodegarii in vicaria de Ponto, et alodium ejusdem loci et que circum ecclesiam erant sua vel que alii de ipsis habebant, terras, vineas et boscum de Cheiloc, et omnes qui 

***** 288 ***** 

inibi habitabant et oonsuetudines ; in looo etiam quod dicitur A Fornels vinea IIII juctos, et in Atezon masuram in qua babitabat Aloberius, et aliam in qua Lanbertus, aliam in qua Tetbaudus, et mansum de Tanac, et in ipsa ecclesia medietatem de offerendis in quatuor principalibus festis, et quartam partem decime de annona, de vino, de porcis, de agnis, de lana, Ai. de Rancone concedente ; de Sancto Severo quoque quartam partem decime panis et vini, porcorum, agnorum, lanarum et aliorum, et ad Pontem Castram, ad Plancas Golferii, totum pratum suum. 
S. Constantini. S. Ramnulfi episcopi, Petri episcopi, Willelmi comitis, Aimerici de Ran- cone, Rainaldi de Ponto, Willelmi Elie, Guardrati juvenis, Giraudi Travers, Elie Aimar. Philippo rege. 

469. De Isla. Vers 1090. 

Benedictus Costa dedit monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancte Marie de lsla cum omni fedo presbiterali. 
Gunbaudus agnominatus Bucca et uxor ejus Embria dederunt Giraudum filium ad monachandum beato Cipriano et cum eo concesserunt terram quam habebant in villa que vocatur lnsula ; scilicet et domus, prata, nemora, ceteraque que ibi videbantur habere, concesserunt hec filii et filiae. 
Testes sunt Mainerius, Rufus, Constantinus Crassus, Aimo, Willelmus Lupi Grati, Bernardi Gratins. 

470. Judicium de ipsa ecclesia. 1090. 

Ante domnum Amatum Romane ecclesie legatum de ecclesia hac facta est altercatio inter monachos Sancti Cipriani et monachos Sancti Florentii, judicioque virorum religiosorum, archiepisoopi scilicet Ausiensi et Simonis episcopi Agenensis, Ademari (1) Petragorensi, et abbatis Sancti Johannis,
 
***** 289 ****** 

Vindocensi, Burguliensi, Petri decani Burdegalensi, Ammalvini archidiaconi et Petri archidiaconi Sanctonensis, Willelmi Gosberti, Arduini canonici et aliorum, monachi Sancti Cipriani omnia obtinuerunt. 

(1). Adémar était alors évêque d'Angoulême, et l'évêque de Périgueux s'appelait Renaud ( Gallia christiana, T. II, col. 807). Il faudrait donc rétablir ainsi la copie : Ademari Engolismensis, Rainaldi Petragorensis. Ces évêques siégeaient au concile de Bordeaux en 1093. 

471. Concessio episcopi et canonicorum [Sanctonensium de ecclesiis Sancti Leodegarii, de Tanac et de Isla]. 1083-1100.

Ramnulfus Sanctonensis episcopus et canonici majoris ecclesie eiusdem civitatis concesserunt abbati Rainaldo et monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Leodegarii et que in ecclesia de Tanac adquisierant, et ecclesiam Sancte Marie de Isla, et decimam de Sancto Severo, et cetera omnia que in ipso episcopatu adquisierant. 
S. Ramnulfi episcopi, Petri archidiaconi, Arduini, Helie, Adam, Rainaldi Chai, Gaufredi de Chal, et aliorum. Philippo rege. 

472. [De Isla.] Vers 1100.

Embria uxor Gunbaudi concessit monachis Sancti Cipriani juxta ecclesiam de Insula possessionem quam emerat de filiabus sororis sue, cujus osculum fuit, scilicet domos, prata, nemora, terras, vineas quas plantavit ipsa vel alii pro illa. Concessit hoc Johannes Sanctonicus, de cujus fedo erant. 
Testes Petrus Garinus, Willelmus Lanbertus, Bartolomeus, Giraudus monachus. 

Item concessit Embria X et VIII mansiones de alodo juxta mercatum bovile in Ponto, et quandam mansionem in villa Sancti Severi. Semetipsam quoque tradidit loco serviendam. 
Concesserunt hec Willelmus Buca, Gunbaudus, Ugo, Elias, Rotbertus monachus, Giraudus monachus, filii ejus , filiaque 

***** 290 *****
 
Hilaria cum infantibus suis. 
Audierunt Bucardus et uxor, Aimo Meschinus, Rotbertus Fulcaudus, Gardratus Barbotins, Mainerius Rufus. 

Petrus Mainerius, quando factus est Sancti Cipriani monachus, concessit XII mansiones in Ponto Castri juxta flumen Soenna, quas dederant ei parentes sui. 

Willelmus Gosbertus seipsum ad monachum et res suas concessit monachis Sancti Cipriani. Prius reliquid illis octo sextariatas terre, quas tenebat ab abbate illorum.
Item concessit alias octo sextariatas de sua, que est juxta illorum terras, intermedia via, cum mansione que infra est. 
Item concessit terratgium de terra Sancti Salvatoris, quod emit VII libras de Chetmer ; item decimam frumenti tocius parochie Sancte Marie de Insula ; item quartam partem nemoris Ramafort apud Pontum. 
Audierunt Giraudus monachus, Arnaudus, Iterius presbiter, Gaufredus Guadratus, Mainardus Clien, Ugo Josbertus, Arnaldus Odelinus. 

473. De Muniaud. 1083-1101. 

Peregrinus et Pontius frater ejus et uxores eorum Rainguidis et Arsendis, ortatu Simonis Agenensium episcopi, concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Petri de Munialis in territorio Agenensi, cum tribus partibus tocius decime rerum omnium, et altaris et cimiterii redituum, et cum ecclesiastico beneficio, quod hodie liberum est, integre concesserunt. 
Adjunxerunt itidem ut de domibus que infra cruces salvitatis essent, conveniens census ecclesie et monachis persolvatur, et vicariam et justitiam infra cruces ; et querelas et placita dijudicandi sive diffiniendi nulli mortali liceat agere nisi solis monachis. Item res eidem ecclesie pertinentium, si possessores earum relinquere aut dare eidem ecclesie voluerint, liberam habeant potestatem.
S. Peregrini

***** 291 *****

 et Pontii. S. Simonis episcopi, Amalvini. S. Guillelmi Goffredi, Bernardi Ebrini, Vigorosi, Giraldi archidiaconi, Rammundi Beraldi, Willelmi de Buigedi, Johannis de Dalbesa, Boneti. 

474. De Sancto Marciale. 1039-1058. (Vers 1040.)

Ermengardis et maritus ejus Aleardus Rosellus, pro anima Odonis Rachain senioris sui  primi, cum filiis suis concessit ecclesie Sancte Marie de Castro Achardo, in manu Launi prioris, ecclesiam Sancti Marcialis in pago Sanctonico, cum offerenda et toto fedo presbiterali, et quecumque ad ipsam ecclesiam pertinebant, et filium suum Willelmum ad monachum. 
S. Isdrael, Alboini, Ramnulfi, fratrum. S. Arnulfi Sanctonensis episcopi, Willelmi Aigret comitis, Guillelmi vicecomitis, Kadelonis filii ejus, Gaufredi Torcheboul, Goscelmi Toselini, Petri Vitalis canonici, Amlardi canonici, Aleardi archipresbiteri de Surgeriis. AEnrico tunc temporis rege. 

475. De Donperio 1O31-1060. (1) (Vers 1045.)

Ramnulfus cognomento Rabiolus et frater suus Maingodus mater que ipsorum Raingardis concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Petri apud castrum D*umpetra nominatum, super fluvium Vultumne sitam, cum omni fedo presbiterali et quicquid ecclesie pertinere videbatur, decimam tocius parrochie panis hac vini vitulorum, agnorum, porcorum, lanarum, lini et canabe et de quibuscumque rebus decima datur ; item terram que in circuitu ecclesie est, ad habitacula et burgum construendum, a fossato castri usque

***** 292 *****

 ad clausuram vinearum supra, et a fedo Cadelonis de Neirec et Savarici Maliclavelli, et cimitterio ejusdem ecclesie ; ecclesiam quoque Sancti Vincentii, que infra castrum erat, et ecclesiam Sancti Hilarii, et que ei pertinere videbantur, et terram que in circuitu ejus erat ; et in ecclesia Sancti Petri de Oenia, id est de Turre, duas partes sepulture et candelarum. Concesserunt etiam quicquid ex ipsorum casamentis adquirere potuissent, ut ex toto non perderent capd.(2)  et quitantiam domorum hominum et burgum suorum ; terram etiam de Praeriis cum vineis, pratis et adjacentiis, que juris erat ipsius ecclesie.
S. Isemberti episcopi, Hugonis Liziniacensi, Constantini abbatis, Teoderici monachi, Arberti Trualdi, Willelmi de Turre, Arnaldi Meschini, Ramnulfi cellerarii, Vitalis Meschini, Rotberti presbiteri, Gosberti servientis, Stephani de Viron, Algerii Stachebou, Giraudi de Baignec, Ramnulfi Bercholi, Gaufredi Ruffi, Rotberti, Rainaldi vicarii. Regnante AEnrico rege. 

(1). En marge, à l'angle droit supérieur du feuillet, est écrit en caractères menus et à demi-effacés : Constan. abbas placitavit cum R. presbitero, W. filium ejus monachizans, cujus … et ecclesia … Altare vero p ... ecclesie dedica. … episcopo Ise … qui eum  … abbati Constan. 

(2). Peut-être pour capdale ou capitale, qui aurait le même sens que hominicatus dans l'acte 484 ci-après. L'abréviation du mot est marquée par un trait qui traverse la haste du d. Dans la ligne suivante on lit burgum, au lieu de burgorum. 

476. Item. Vers 1061. 

Gunbaudus et Otgerius finiverunt monachis Sancti Cipriani omnem calumniam quam faciebant illis de burgo Domni Petri, et integerrime omnia concesserunt. 
S. Maingodi Rabioli, Hugonis Rabioli, Gaufredi Bercholi, Ramnulfi filii ejus, Petri 
Stachebrou, Rotberti presbiteri. Philippo rege. 

477. Item. Vers 1050.

Adelelmus concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum de la Curatae terram, vineas, prata, quicquid ad ipsum

***** 293 *****

 alodium pertinere videbatur, et est ad Domnum Petrum. 
S. Ramnulfi et Maingodi fratrum et Raingarde matris eorum, Rotberti presbiteri, Constantini dapiferi, Giraldi de Baignec, Vitalis Meschini, Gausberti prepositi. AEnrico regnante. 

478. Item. Vers 1061.

Gosberga et Rainaldus et Constantinus filii ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani terram suam que erat apud Sanctum Hilarium ; ex una parte terra Evrardi, ex alia terra ex ipsa hereditate, ex alia, scilicet ante, via publica veniens ex cimitterio ; tendit etiam cum marisco qui adjacet usque in Vultumnam. 
S. Maingodi Rabioli, Savarici, Gaufredi Berchol, Argentine, Rotberti presbiteri, Aimerici Arnaldi. Rege Philippo. 

479. Item. Vers 1061.

Gaufredus Berchols et uxor ejus Alaidis et filius eorum Ramnulfus concesserunt monachis Sancti Cipriani terram quam habebant ad Sanctum Hilarium, cultam et incultam, sicut via que ducit ad Chisec , et alia que tendit ad Sanctum Hilarium, dividit. 

480. Item. Vers 1050.

Helias Berchols concessit monachis Sancti Cipriani terram de Buxeria juxta Vultunnam cum silva. 
S. Ramnulfi et Maingodi fratrum et matris eorum Raingardi. S. Constantini abbatis. S. Ramnulfi, Gaufredi, Rainaldi, Anscherii, fratrum Helie Berchol, et matris eorum Reste. S. Constantini senescalci, Rammulfi cellerarii, Stephani de Virun, Alcherii Stacheboul. AEnrico rege. 

***** 294 *****

481. Item. Vers 1055.

Toselinus concessit monachis Sancti Cipriani terram suam que est super villam Sancti Hilarii inter silvam de Monte Acuto et viam de Chisec, super ulmum rotundum. 
S. Petri et Gaufredi et Bernardi filiorum ejus. S. Constantini abbatis, Rammulfi, Maingodi, Aimoni Tronelli, Gaufredi Tronelli, Petri Goscelini. AEnrico tunc rege. 

482. Item. 1073-1100. (Vers 1075) 

Savaricus concessit monachis Sancti Cipriani apud Sanctum Hilarium terram cum marisco juxta cimitterium ejusdem ecclesie usque in Vultunnam, et ex alia terra Gosberge et filiorum ejus, ex alia via que descendit ad fontem. Hanc terram tenebat Evrardus prius, qui concessit sub censu den. VI ad festum Sancti Johannis. Item concessit terram ad Fontanas, que vocatur Trilla, sicuti clausa est. 
S. Savarici et Evrardi, S. Ramnulfi et Maingodi Gaufredi Bercholi, Rainaldi abbatis, Ademari monachi. 

483. Item. Vers 1O55. 

Bernardus cognomento Episcopus concessit monachis Sancti Cipriani terram qne est ad Sanctum Hilarium et vocatur Vignals, cum marisco usqne ad Vultunnam. Concessit hoc Petrus Alboinus cum filiis, de cujus casamento erat. 
S. Petri ipsius, qui in Bellanda civitate concessit et roboravit, S. Salabardi, Alboini, Montargini, filiorum P. S. Ramnulfi, Maingodi, fratrum, Constantini abbatis, Teoderici monachi, Ademari monachi, Rotberti presbiteri. AEnrico rege. 

***** 295 *****

484. Item. 1087-1100. (Vers 1095,)

Ugo Rabiolus concessit monachis Sancti Cipriani omnia quecumque illis primitus concesserant pater suus et avunculus et avia et mater sua, ecclesiam scilicet Sancti Petri cum fedo presbiterali, decimam quoque tocius parrochie cum omnibus rebus ad prefatam ecclesiam pertinentibus, terram in circuitu ecclesie et burgum et domum matris sue, ecclesiam Sancti Vincentii, que infra castrum est, ecclesiam Sancti Hilarii et quecumque ad ipsam pertinebant, et totam terram quam in circuitu ejus ubicunque adquisierant, ecclesiam quoque Sancti Petri de Turre, duas partes sepulture et can- delarum, et infra castrum Domni Petri terciam partem cujusdam buccalli (1) quod est ante domum Ramnulfi Bernardi, et quecunque de casamentis suis adquisierant vel adquisituri erant in antea, ita tamen ut ex toto non perderet hominicatum suum. Hec omnia concessit monachis Ugo quando factus est homo abbati R. et recepit fedum paternum. S. Ramnulfi Guigoni, Tetbaudi Bucce. S. Willelmi Nielli, qui de domo matris ejus Arg. et de buccallo concessionem vidit et audivit facere. S. Petri episcopi, Gaufredi cantoris, Harvei Fortis archidiaconi, Letgerii archidiaconi, Odoni prepositi, Petri de Sancto Saturnino et Johannis. Philippo tunc imperante. 

(1). Ce mot a été puisé par Du Cange dans le cartulaire et iuterprété pascuum boum. Il est plutôt une variante de bochallum, boschaudum, bouchaud, mot très usité en Poitou pour désigner des eaux retenues par une vanue et propres à la pêche. 

485. De terra Ramnulfi monachi. Vers 1065.

Bernardus Durant et uxor sua, ad quam pertinet, cum filiis suis, volente Ugone Rabiolo, concesserunt terram que

***** 296 *****

 fuit Petro dapifero, cum arboribus, et decimam et prata que sunt ex utraque parte domus Hunberti Arduini, et ex una parte nemus, alia flumen Vultunne. 
Rainiludus Manbodius, Ramnulfus Ermengers, Petrus Virdega, Petrus Berchot, volentibus fratribus suis Ramnulfo et Rainaldo, dimisit ... den. de censu de Buxeria et de bosco et prato in Nailec. Audierunt Anscherius Passa Porta, Paganus frater, Gaufredus Berchot. 

486. De Mortuomari. 1147. 

Notum sit tam presentibus quam futuris quod ego Ugo Normannus, prior Sancti Cristofori de Mortuomari, placitum et conventum fecerim cum Coniensibus de Luciaco de querela quam per multa tempora habuerat ecclesia nostra erga illos, ex eo videlicet quod injuste terram nostram que dicitur Li Defens e Les Boschaus auferre a nobis temptabant. Et quoniam diu excommunicati per me et per manus antecessorum meorum extiterant, tandem solutionem suam querentes, pacem tali modo in communi capitulo de supradicta querela ante domnum abbatem Mascelinum fecimus. 
Ego Conis de Sancto Germano et fratres mei Landricus, Petrus Abrotit, Airaudus, cum assensu omnium nostrorum, concedimus ecclesie de Mortuomari et monachis ibidem Deo servientibus medietatem partis nostre in nemore quod dicitur Petra Losa, tam in vivis arboribus quam in mortuis, et in pascario similiter ; et ut etiam prior loci de cliente nemoris fidem habeat, ne de jure suo quoquomodo illum defraudet, volumus et precipimus. Siquidem supradictum nemus Petre Lose tam a Bertrando Pelle Nigra quam ab Ugone de Viladon vel quibuslibet aliis, monachis liberum et quietum servabimus. 
Sic quoque pax reformata est inter ecclesiam Sancti Cypriani et Conienses de Luciaco, ut ipsi Conienses terram nostram que dicitur Li Defens et Les Boschaus habeant et possideant, nos vero supradictum nemus Petre Lose sine re-

***** 297 *****

 questa alicujus habeamus et possideamus. 
Testes vero hujus rei Mascelinus abbas, Rorgo prior, Ugo Normannus, Rollandus, Petrus, Ugo prior Castri Achardi, Mainardus, Oliveriu, Cleopas, Rainaldus, Petrus Isart, Aimericus Raos, Paganus Agneias. Acta anno ab Incarnatione Domini MCXLVII, Eugenio papa, Ludovico rege Francorum et duce Aquitanorum, Gisleberto II Pictavorum pontifice. 

487. De Vitrec. Vers 987.
 
Guido alodium suum quod erat in pago Metulinse, in ipsa vicaria et in villa Vitriaco, concessit monachis Sancti Cipriani, hoc est ecclesiam in honore Sancti Petri apostoli fundatam, et quicquid ad ipsam pertinebat, totum ex integro, et semet ipsum insuper. 
S. Alberici fratris sui, Widoni, Giraldi militis, lngelbaldi clerici, Wandalberti abbatis, 

488. Item de Vitrec. 987-999.

Constantius sacerdos in villa Vitriaco ad ecclesiam Sancti Petri concessit alodium suum, hoc est unum masum, vineis, pratis, terra arabili et quantum ibi habebat, et in alio loco unum masum cum vinea. S. Willelmi comitis, Gisleberti episcopi, Frotgarii abbatis, Segoini abbatis, Aimerici vicecomitis, Cadelonis vicecomitis, Acfredi vicecomitis, Arbaldi vicarii. 

489, Item in Vitrec. 1O21-1029,

Engelbaldus, Sancti Hilarii canonicus, tradidit alodium suum in Vitriaco monachis Sancti Cipriani, hoc est vineis, pratis, terram arabilem et quicquid ibi habebat ; in villa quoque Colonia, vineis, terris et quicquid habebat ; et in villa Gurdiniaco, terram arabilem cum mansuras et quan-

***** 298 *****

 tum inibi habebat ; in pago etiam Alniso, in marisco qui dicitur Wltrunnus, areas L. 
S. Engelbaldi, Widonis fratris sui, Alberici fratris sui, Ingelaidis uxoris sue, Gauzcelini nepotis sui, Willelmi ducis, Willelmi filii sui, Agnetis comitisse, Ugonis, Gaufredi vicecomitis, Willelmi de Partiniaco, Kadelonis vicecomitis, Manassei vicecomitis, Radulfi vicarii, Hecfridi vicarii, Isemberti episcopi, Rohonis episcopi, Petroni, Aimerici, Ingelmi, Adraldi, Rorigonis archidiaconi, Alonis archidiaconi, Fulconis archidiaconi, Arnaldi decani, Goscelini decani Sancti Hilarii, Aimerici capisterii, Otgisi canonici, Giraudi prepositi, Constantini vicarii Metulensis. 

490. Emptio [in Vitrec].  Vers 990 ? 

Bernardus et Constantius frater ejus et mater eorum Girberga vendiderunt Constantio Sancti Cipriani monacho in villa de Vitrec inter terram et vineam unum opus ; ex tribus partibus terra ex ipsa hereditate, quarta via publica. 
S. Gaufredi, Arnaldi, Giraldi sacerdotis, Rainaldi. 

491. De Monte Airardi. Vers 990 ? 

Rotrudis dedit monachis Sancti Cipriani ad Montem Airardi, in pago et in vicaria Metulinse, de vinea duos juctos : ex una parte terra Hectroni, ex alia terra Aytruce ; iterum in alio loco I opera inter mansionem et vineam : de una parte terra Sancti Cipriani, ex alia terra Hutberti. 

492. Conventio [de Vitrec]. 1O73-11OO. Vers 1O95.)

Arnaldus Meschinus de Liziniaco post mortem Otgisi fratris sui injuste invaserat terciam partem terre de Vitrec, que monachis Sancti Cipriani erat, de qua supradictus Otgisus usum fructuarium de cellario suo monachs solebat reddere. 

***** 299 *****

Hanc partem reliquid Arnaldus ex integro monachis, ut de cetero nemo exsisteret qui monachos infestaret. 
S. Arnaldi Meschini. S. filiorum suorum Willelmi Arnaldi, Arnaldi Meschini, Ammelii ; Rainaldi abbatis et tocius capituli, Willelmi Ramnulfi de Liziniaco, Benedicti Cocci, Rainaldi Villani, Aldeberti de Arvernia. 

493. De Kabannas 1021-fO29.

Abiatharius et uxor sua Raingardis concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in vicaria Metulinse, in villa que vocatur Ad Kabannas, id est terram arabilem per diversa loca, quantum in ipsa villa habebant. 
S. Abiatharii et uxoris ejus. S. Abiatharii, Wlgrini, Fulcaudi, Dionisii, Willelmi, fratrum, filiorum ipsorum. S. Isemberti episcopi, Willelmi ducis, Agnetis comitisse, Willelmi infantis, Maingaudi vicarii, Stephani prepositi. Rotberto regnante. 

494. In Pomeria. Vers 1O20 ?

Girbertus concessit monachis Sancti Cipriani unum mansum cum curte et orto et vinea et quantum ad ipsum aspicit, et est in vicaria Metulinse, in villa que vocatur Pomeria : uno latus et uno fronte terra Sancti Medardi, et alio fronte terra Gauslini, quarto latus via publica ; item in ipsa villa de vinea juctum I et cetera sua : ex Uno latere vinea Landrici, ex alio … alio fronte vias publicas. 
S. Girberti sacerdotis, qui hoc fecit. S. item Girberti. 

495. Alia [de vinea in villa Metulo]. 936-954. (Vers 950.)
 
Fulcherius et uxor sua Isemberga concesserunt monachis Sancti Cipriani de vinea juctum I in villa Metulo ; ex uno  latere vinea Hincberti, tribus partibus vias publicas. S.

***** 300 *****

 Cadelonis vicecomitis, Acardi, Gauscelmi, Aimerici, Letgerii, Hildoini, Rainoni, Anselmi, Abboni, Ramnulfi, Acfredi. Ludovico regnante.
 
496. De Nocia et aliis. Vers 1030. 

Iterius et Arsendis uxor sua concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in pago Metulinse, in ipsa vicaria, in villa Monte Acberto, III juctos de vinea : ex una parte terra Sancti Juniani, ex altera de ipsa hereditate, ex duabus via publica ; item ibi terram arabilem quantum habebant ; item in villa Nociaco duas partes molendini in aqua Viobria ; item in Blanziaco terram arabilem, domos et que ibi habebant ; item in Firminiaco terram arabiLem et silvam et cetera. Sub censu XII denariorum in vita sia retinuerunt. 
S. lngelbaudi, Josfredi, Petri vicarii, Ramnulfi, Odoni, Dozei, Ucberti. 

497, Item. Vers 990. 

Alcherius et Atteldis uxor ejus et filii illorum Gotfredus, Alcherius, Winemarus, Rainaldus, Lecfredus, concesserunt alodium suum in pago Metulinse, in villa Cobcheio, id est terras, vineas, prata, mansiones, virdegaria et omnia alia ; ex una parle alodus Merenc de ipsa hereditate, ex alia alodus Ramnulfi de ipsa hereditate, tercia terra Sancti Juniani, quarto via publica. S. Catheloni vicecomitis, Gaszonii vicarii, Ugoni, Belomne, Ramnulfi. 

498. De ecclesia Sancti Faziol. Vers 1095.

Frotherius Belet et filii ejus Humbertus et Petrus, et mater eorum Rotberga, consanguineique ejus Rotbertus Bucca, Ingelelmus et Petrus, fratreS, et mater illorum Petronilla, dederunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Fazioli

***** 301 *****

 et quicquid ad eam pertinebat, cum curtile, virdegario, orto, et terram que est supra podium, in qua est area et domus, et stagnum subtus, quantumcumque omnibus modis potuisset extendi, et quendam alodium quod prius dederat quedam nomine Fenneta. 
S. Maingodi de Metulia, qui concessit, Willelmi Maingodi, Constantini fratris, Tetbaudi Bucce, Gaufredi Archimbaudi, Salabardi, Willelmi Gesce, Petri Arnaldi, Willelmi Johannis, Hunberti prepositi. 

Ecclesiam Sancti Fazioli calumpniabant monachi Sancti Maxentii tempore Garnerii abbatis, set ipse et fratres predicti monasterii, Rotbertus qui dictus est abbas et Archembaudus subprior, Hugo Boleta et alii fratres confessi sunt se postea nichil in predicta ecclesia recti habere, audientibus Gaufrido Barret, Froterio, Petro filio ejus, Petro Bloel, Willelmo de Renec. 

Ingelelmus Bucca et Petrus frater et mater illorum Petronilla dederunt Sancto Faziolo omnem medietatem decime, sicut tenuerant eam Petrus Froterius et Rotberga mater sua, ut serviens monachorum requirat pro animabus suis et Rotberti Bucce et aliorum. Testes sunt Constantinus Maingodus, Froterius et uxor sua et filii ipsorum, Radulfus Seschald, Johannes de la Clia , Engelelmus de Noceai, Hunbertus de Sancto Faziolo. 

Froterius Belet et Rotberga uxor et filii et filie concesserunt Sancto Faziolo decimam vinearum suarum que sunt ad crucem super Montem Grifer ; audientibus Maingodo de Metulo, Gaufrido Poterelli et fratris sui, Petroni Arnaldi, Ingelelmi Buce, Petri fratris, Gauterii presbiteri, Rainaldi presbiteri, Hunbert. 

Willelmus Barba et filii ejus Radulfus et Willelmus concesserunt quarterium vinee super fontem Oin. Audierunt Willelmus Maingo, Girbert Jaleels filius ejus, et concesserunt Rainaldus de Focemagna, Petrus de Sancto Johanne, Hunbert de Sancto Faziolo. 

Petrus de Sancto Johanne et Radulfus pater ejus conces-

***** 302 *****

 serunt quarterium vinee, excepta decima, in Monte Grifer ; audientibus Willelmo Frui, et Hugone concedente, Froterio Belet, Johanne Baudoino, Hunbert. 

Gaufridus Barred monachus emit quarterium vinee super vallem Baum de Martino Dail Mestortes, concedentibus Willelmo Maingo et Girberto Jaleel filio, audientibus Froterio Belet et filiis ejus, Hunberto de Sancto Faziolo, Johanne et Gauterio de Bos Marenc. 

Notificare volumus tam presentibus quam futuris hominibus quod Maingodus amore Petri Froterii concessit Sancto Faziolo et monachis ejusdem loci vicariam de Terre Cruce, quam dedit Froterius ; audientibus Guardre Lojai, Petro Tetbaudi et Constino Rufo, Drulart et Elia fratre ejus. 

499, Sancti Romani. Vers 1100. 

Tetbaudus Bucca Metulliensis et filii ejus Tetbaudus et Petrus concesserunt monachis Sancti Cypriani ecclesiam Sancti Romani que proxima est castro Metulinse, cum omni fedo presbiterali et que eidem pertinebant ecclesie. 
S. Goscelini de Lazai, Maingodi juvenis, Froterii Belet, Maingodi de Mota, Aimerici de Viron, Constantini de Metulia, Gaufredi Poterelli et fratris ejus, Bosonis de Nociaco, Willelmi Johannis archipresbiteri, Willelmi de Lazai presbiteri, Seguini Torgnec, Hermenrici, Tetbaudi Parroife. 

500. Concessio de Voum et aliis. 1117-1137. (Vers 1120.)

Ugo Brunus et uxor sua Sarracena infantesque illorum concesserunt Bernardo de Murciaco Sancti Cipriani monacho et quibus ipse daret Deo servientibus terram apud Voum, quam vocant Aus Boerechat, et omnia que in illis partibus vel locis sui juris vel dominationis esse videbantur, nemine contradicente ; audientibus Willelmo de Forgiis,

***** 303 *****

 Willelmo de Teille, Willelmo Airant. Ludovico rege, Willelmo duce, Willelmo episcopo. 

501. De ecclesia Item de Voum. 1117-1133. (Vers 1120.)

Rainaldus (1) abbas monasterii Sancti Severini, consensu canonicorum suorum, concesserunt B. monacho oratorium apud Voum in parrochia ecclesie sue de Vuntia sibi suisque construere, et cimitterium, salvo jure supradicte ecclesie. Burgenses, si habitaverint, erunt parrochiani, et reditus debitos solvent supradicte ecclesie. Si quis de eadem parrochia extiterit monachus, sepelient eum in cimitterio suo. In Assomptione Sancte Marie annuatim II solidos Pictaviensis monete canonicis persolvent. 
S. Willelmi episcopi, Raginaudi abbatis, Radulfi abbatis Sancti Juniani, Radulphi canonici, Hylarii canonici, Gnillelrni, Rorgonis, Johannis Pagani et aliorum. 

(1). Au-dessus de ce mot on a écrit Arnaldus à l'encre rouge. Cet abbé de saint Séverin est appelé Arnaldus seu Arnaudus dans le Gallia christiana, t. II, coll 1348. 

Johannes de Vuntia et Constantinus fratres concesserunt B. Sancti Cipriani monacho quicquid juris vel hereditatis vel dominationis apud Voum habebant, et pratum subtus ecclesiam et parum terre prope. 
Willelmus de Tel, Raimundus presbyter. 

Constans Comes agnominatus et uxor sua et filii concesserunt B. monacho Sancti Cipriani omnem terram quam habebant inter Lancerias et ulmis delspendut, et medium juctum prati juxta Divam. Audierunt Johannes canonicus, Bertrandus de Ajambe, Willelmus de Teille, Johannes de Vuntia. 

Johannes agnominatus Comes et Raingardis uxor concesserunt B. Sancti Cipriani monacho unam sextariatam terre ad puteum Verdun et medium juctum prati juxta Divam.

***** 304 *****

 Audierunt Johannes de Vuntia, alius Johannes, Willelmus de Teille. 

Bormaudus de Teille concessit avunculo suo B. Sancti Cipriani monacho terras et prata que a Voum per diversa loca sitas ultra Lancerias jure materno habebat. Audierunt Raimundus presbiter, Willelmus de Teille, Johannes de Jaizrat. 

502. De Convol. Vers 1112. 

Willelmus de Mairec et Airaudus frater ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani, in eorum capitulo assistentes, quicquid in terra de Convol illorum erat, preter medietatem terratgii, set arbergiatgios haberent liberos et quietos ab omni consuetudine, et quicquid ex eorum casatis potuissent adquirere. Audierunt abbas P., W. prior, Aimericus suprior, Albertus helemosinarius, Bernardus de Murciaco, Airaudus de Pers, Ermenzerius, Aimericus Radulfus, Wi. Giraudus, Petrus de Dallio, Billandus. - Arsendis uxor W. de Mairec concessit. Testes sunt Odo, Willelmus, Gosbertus. - Filii W. concesserunt, Willelmus, Odo, Airaudus, Goffridus, Iterius. Testes Aldebertus Ajacels, Durandus, Bertins. - Filia item W. Matildis concessit. Testes Ricardus, Petrus, Willelmus, Hunbertus. - Petronilla uxor Airaudi de Mairec concessit et filii eorum Willelmus, Airaudus, Oto ; filie, Arsendis, Teophania. Testes Airaudus de Pers, Willelmus Maindes, Arnaldus, Berardus. - Item duo filii A. concesserunt, Ugo et Petrus. Testes Aldebertus Ajacels, Bertins, Durandus, Willelmus Burrus.
 
503. Item. Vers 1112. 

Cadelo de Vicoveone et uxor ejus Juliana et filius eorum Helias concesserunt B. Sancti Cipriani monacho terram de convol, et prata et quicquid juris eorum ibi erat, et finierunt

***** 305 *****

 omnem calumniam etiam vicarie. Audierunt Willelmus Samuel, Willelmus de Teille, Raimundus de Avrignec, Boso de Nocia. 

504. Concordia canonicorum [Sancti Severini] et monachorum [Sancti Cypriani de terra de Cunvol.] Vers 1112.

Arnaldus monasterii Sancti Severini abbas, consensu clericorum suorum, assensu etiam dominorum temporalium , Willelmi videlicet de Mairec et Airaudi fratris sui, Petri Froterii, Bertranni Escurol et Willelmi, ad quos pertinet, concessit monachis Sancti Cipriani, per manum Petri abbatis, quicquid ad eos pertinebat in terra de Cunvol, medietatem scilicet terre et pratorum omniumque redituum, habitacionum et habitatorum libertatem et quiptanciam, omniumque proprietates ex integro : ea conditione ut annis singulis ipsi monachi in die festo Sancti Severini x solidos Pictaviensis monete canonicis persolvant. Habitatores ergo terre proprii illorum erunt, omnesque consuetudines et reditus, extra medietatem teratgii. Audierunt P. abbas, Gaufredus Pruliacensis, A. Mascelinus monachus, Elias monachus, Rotbertus presbiter, Giraudus presbiter, Rainaldus Marbodius, Petrus de Virdegario, Petrus prepositus, Willelmus Broaudus. 

505. Item de Convol [et Voum]. Vers 1112.

Bertrandus Escurols uxorque sua et filius et filia concesserunt B. Sancti Cypriani monacho terram de Convol, sicuti placitaverat cum canonicis. Testes Goscelinus de Lazai , Willelmus de Telle, Petrus Goscelinus. 

Giraudus de Lancerias concessit helemosinam quam fecerat soror sua Maxima et vir ejus Arbertus Gollels B. Sancti Cipriani monacho de terra et de pratis prope Voium. Giraudus Gauters , Aimericus Rainbertus audierunt. 

***** 306 *****

Herveius presbiter de Sancto Amando dedit terram suam et prata que jure hereditario apud Voum optinebat monachis Sancti Cipriani, ut post mortem suam omnia possiderent. Hoc calumpniati sunt Ugo de Monsterolio et Matheus frater ejus, de quibus tenebat ; sed postmodum omnia concesserunt sub censu X solidorum. Audierunt Willelmus de Larund, Radulfus Ivert, Rainaldus de Asnerias, Ugo monachus, Johannes de Voun, Willelmus Guiluns. 

Druiardus et Helias frater ejus concesserunt monachis Sancti Cypriani masum terre quod habebant Conollio et pratum, sub censu IIII sextariorum frumenti rasis et ter percussis, et duabus carretatis feni ad quatuor boves, omnia sicut (1) mor conducta. Audierunt Petrus Pelet archipresbiter Sancti Fazioli, Peissonet, P. monachus, Giraudus monachus. 

Willelmus Aimericus et filii ejus finierunt omnem calumpniam quam faciebant in domibus et in terra qule est in circuitu et in prato apud Voum monachis Sancti Cypriani, et concesserunt omnia in pace. Audierunt abbas de Alodiis et frater ejus et alii monachi, Radulfus Iverol , Johannes de Voun, B. de Lazai, Willelmus Guilluus. 

Constans Comes et uxor et filii concesserunt monachis Sancti Cypriani omnem terram cultam quam habebant apud Voun dominicam juxta maxnilos monachorum. Filii sunt Brunerius, Johannes Fragnent, Petrus Comes, Constans, fratres. Audierunt Stephanus presbiter Sancti Silvani, Willelmus presbiter de Chaid, Willelmus Johannes, Johannes Comes, Petrus Comes filius ejus, Johannes Laurentius. 
(1). Ce mot est douteux ; peut-être faut-il entendre sicut mos ou moris est.
 
506. [Item de Convol.] 1127-1139. (Vers 1137.)

Inter monachos Sancti Cypriani et moniales Fontis Evraldi

***** 307 *****

 concordatum de sex masos terre qui sunt Conollio, ut moniales primitus habeant duos masos, IIII alii parciantur inter utrosque,et que pars esset vicinior moniales habebunt, simili modo et monachi, et quia minus sunt IIII sextariata terre, et dampnum et acquisitio, quando fuerit communis erit ; prata equaliter dividantur. Census quotannis baronibus de his rebus communiter solvant ; clericis vero terciam solvant, duas moniales ; unde si quid monachis vel monialibus donabitur vel adquiratur, communiter dividatur ; quod si ad hunc censum adquirendum expense facte fuerint, de communi fient. Piscatio excluse quam monachi fecerunt equaliter dividatur, reliqua habeant monachi propria ; aque exclusa, si inundatione aquarum nocuerit pratis vel exclusis monialium ultra modum, emendetur ; si non, ammoveatur. 
Concordaverunt etiam ut terra hec nunquam detur hominibus ad habitandum. Conventioni huic interfuerunt Gaufredus Carnotensis episcopus et ecclesie Romane legatus, abbas Mascelinus, Petronilla abbatissa, Willelmus decanus Sancti Hilarii, Gaufredus cantor Sancti Petri, Rainaudus prior Fontis Evraldi, Laurentius clericus, David clericus, Adelelmus monachus, Florentius monachus, Aimericus vicecomes.

5O7. De Daollio. 990-999.

Achardus filius Ebboni concessit monachis Sancti Cypriani alodium suum Daollio nuncupatum, cum terris, maxnilis, mansionibus, curtiferis, ortilis, virdegariis, vineis, pratis, molendinis, aquis aquarumve decursibus, servis et ancillis quamplurimis, cultum et incultum, et quantumcumque ad ipsum alodium aspicere videbatur, et est ibi ecclesia in honore Sancte Marie et Sancti Cipriani et Sanctorum Gervasi et Protasii fundata. 
S. Achardi et uxoris ejus Amelie. S. Willelmi ducis et filii sui Willelmi, Gisleberti episcopi, Gauscelmi, Isemberti, Manasse, Acfredi vicecomitis, Aimerici vice-

***** 308 *****

 comitis, Gauzelini, Hugonis, Widoni, Savarici, Emme comitisse, Adraldi, Arberti fratris sui, Adraldi, Constantii fratris sui, Letherii fratris sui, Cadeleui vicecomitis, item Kadeleni filii sui, Radulfi fratris sui, item Cadeleni Sancti Maxentii, Bosonis filii Adraldi vicecomitis, Segoini abbatis, Bosoni clerici, Hugonis prepositi, Berengarii archidiaconi, Bernoni clerici, Arnaldi fratris sui, Rainoni clerici, Gauscelini decani, Salomoni. Regnante Rotberto rege (1). 

(1). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 360. 

508. De molendino [in villa Daollio]. 987 ou 988. 

Achardus magnus dedit cuidam Begoni unum farinarium in villa Daolli, in vicaria Sancti Johannis, ea conditione ut post ejus mortem monachi Sancti Cypriani haberent.
S. Wandalberti abbatis, Goffredi, Rotberti, Guidonis, Aimerici, Fulcaudi, Alberici. Vgo et Carlo de regno contendebant tunc. 

509. Item. 975-1020. (Vers 990.)

Isarnus tradidit monachis Sancti Cipriani in villa Daolli unum farinarium et dimidium juctum vinee et quantum ibi habere poterat ; in villa quoque Bassiacinse et in eadem vicaria quantumcumque ibi habebat et pratum suum ; item in villa Runtiaco terram salsam , quantum ibi habebat, et quicquid plantare vel edificare vel habere potuisset.
S. Willelmi ducis, Gisleberti episcopi, Aimerici tensorarii, Aldoeni abbatis, Martini abbatis, Huncberti, Fulcardi, Marchardi, Bertini, Amalberti, Girberti Jaleel, Aboni, Adelardi, Constantini, Aroardi, Ramnulfi, Girardi. 

***** 309 *****

510. De furno [de Daollio]. Vers 1125 

Wido de Catena et Constantia uxor ejus reliquerunt monachis Sancli Cipriani furnum de Daollio, quem illis solebant calumpniare ; ex integro ipsi et filii eorum et filie concesserunt, acceptis C solidis. 
S. Aimerici abbatis, Kadeloni monachi prioris, Martini monachi, Fulcaudi, Ugonis, Bernardi de Murzai. S. Widonis de Catena et Constantie uxoris ejus, Petroni prepositi, Duranni prepositi.
 
511. De consuetudinibus Daollii. 1O73-1087.

Willelmus comes dedit et concessit et relaxavit consuetudines alodii Daolli monachis Sancti Cipriani, videlicet vadimonia sol. sexaginta ad septem sol., et terram incultam circa alodium usque ad silvam, ab omni consuetudine liberam, et terram Germundi ad villam construendam, cum omnibus incolis ejus, liberam et francam ab omni consuetudine, et familiam domus monachorum ab omni consuetudine similiter quietam, nisi tantum ut ad bellum et ad obsidionem castrorum eant. 
Audientibus his hec concessit, Rainaldo abbate, AEnrico ejus nepote, Airaudo preposito, Arnaudo preposito, Gaufrido filio Rorgonis, Petro Niortensi, Widone de Navert, Willelmo Bastardo ; Willelmo ejus filio concedente. 

512. De Daollio et Cinniaco. 966 ou 967.

Hester concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum qui vulgo nuncupatur Dohadus, cum domibus, curtiferis, virdegariis, vineis, terris cultis ct incultis, vel cum diversis hominum refugiis ; in alio loco qui vocatur Cinniacus, in ipso pago, cum domibus, curtiferis, virdegariis, terris cultis et incultis, cum omnibus aliis adjacentiis vel his alodiis per-

***** 310 *****

 tinentibus, vel quicquid jure paterno vel hereditario vel precio in ipso pago ei accidebant. 
S. Rainaldi vicarii, Cadelonis vicecomitis, Gerorii, Godeverti, Rainoni, Landrici, Letfredi, Arnulfi, Ermenulfi, Bernardi, Ermenaldi, Restorii, Garnaldi,. Gisleberti, Anno XIII regnante Lothario. 

513. De silva Daollii et Rabsentia. 1003. 

MiLlesimo III° Incarnationis Dominice anno, Willelmus Aquitanorum dux (1), gratia divina preventus, monasterium Sancti Cipriani adiit monachicumque habitum ibi sumpsit et eidem loco ecclesiam que dicitur Malliziacus tradidit. Postmodum vero evenit voluntas filio ejus itidem Willelmo ut de eadem ecclesia monasterium faceret. Pro qua re reddidit monasterio Sancti Cipriani totam ad integrum silvam que pertinet ad alodium de Daollio ; item in villa que dicitur Rapsentius, terris, silvis, et quantum ad ipsum alodium pertinet.
S. Willelmi ducis. S. Bosoni comitis, Pontii comitis, Emme comitisse, Adalmodis comitisse, Gisleberti episcopi, Gauzfredi thesaurarii, Cadelonis vicecomitis, Rainaldi, Girberti, Amalrici, Gunterii prepositi, Ansemari, Gauzelini, Cadelonis de Sancto Maxentio, Ademaris vicarii, Gauzberti abbatis Sancti Juniani (2), Tedelini monachi, Ebulonis, Aimerici. Anno XIII  Roberto regnante (3). 

(1). Guillaume IV , surnommé Fier-à-Bras, père de Guillaume V le Grand. La date 1003 se réfère à la donation faite par ce dernier. 
(2). Dans la charte originale conservée aux archives du département de la Vienne et imprimée ci-après, on lit S. Gauberti abbati Sancti Cipriani, et non Sancti luniani. D'ailleurs en 1003 l'abbé de Saint Junien de Nouaillé s'appelait Constantin. Les noms des autres souscripteurs ont été transcrits exactement ; seulement celui de Tedelinus monachus manque dans l'original. 
(3). Les années du règne sont comptées de 991. On en trouve un autre exemple dans les Chartes de Saint-Hilaire (Mémoires de la Société des Antiquaires de l'Ouest, t. XIV, p. 72). Cette notice est imprimée dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 280 bis. L'acte original est ainsi concu : 

Ea que divino intuitu ac pro animarum remedio locis religiosis pia largitione conferuntur, in sua semper debent libertate manere, eisdem venerabilibus locis integra atque illibata perpetuis temporibus profutura. Ego itaque Willelmus, Aquitanorum dux, divina inspirante gratia, de salute mea et meorum sollicitus, ipsum salutis auctorem cupiens michi reddere propitium et benignum, cum pater meus Willelmus dux monasterium Sancti Cipriani adisset monachicumque ibi sumpsisset, et eidem loco ecclesiam que dicitur Malliziacus tradidisset ac jure perpetuo donasset, volens pium patris mei propositum in melius promovere, de eadem ecclesia monasterium feci, pro qua re reddidi monasterio Sancti Cypriani totam ad integrum silvam que pertinet ad alodium de Daolio, a loco qui dicitur la Chaucea usque ad stagnum de Faole in longitudine, ab eodem loco qui dicitur la Chaucea usque ad locum qui dicitur Fossa carbonaria in latitudine, et ab eadem Fossa carbonaria usque ad predictum stagnum de Faole, sicut divisiones demonstrant ; ita quod predicta silva ad monasterium sancti Cipriani pleno jure pertineat ad omnimodum placitum monachorum, sub propriis ipsorum custodibus tenenda et servanda, et ab omni prorsus consuetudine et exactione libera et quieta. Dedi insuper et concessi monasterio sancti Cipriani et relaxavi consuetudines alodii Daolii, videlicet vadimonia solidorum LX ad VII solidos, et terram cultam et incultam circa alodium usque ad silvam, ab omni consuetudine liberam. Concessi etiam eidem cenobio terram Germundi ad villam construendam, cum omnibus incolis ejus, liberam et francam ab omni consuetudine, et familiam domus monachorum ab omni consuetudine similiter liberam et quietam. Ad hec concedo et dono eidem abbatie Sancti Cipriani, pro remedio anime mee et parentum meorum, consuetudinem de sale, quam malam rapinam vocant, ut liceat tam monachis abbatie quam priori Daolii sal de salinis suis absque ulla consuetudine apportare. Iterum in villa quee dicitur Rapsentia dono et concedo eidem monasterio terras, silvas et quantum ad ipsum alodium pertinet, ut hec omnia quiete et pacifice habeant et perpetuo jure possideant. Hec autem donatio facta fuit anno ab Incarnatione Domni millesimo III°, Roberto Xlll° anno regnante. Huic donationi mee plurimi affuerunt, quorum nomina et signa subscripta sunt. S. Willelmi ducis et comitis. S. Bosonis comitis. S. Pontii comitis. S. Emme comitisse. S. Adalmodis comitisse. S. Gilleberti episcopi, S. Gaufredi teshaurarii. S. Cadelonis vicecomitis. S. Ebulonis. S. Aimerici. S. Quinterii prepositi. S. Ansemari. S. Gaucelini. S. Cadelonis de Sancto Maxentio. S. Ademari vicecomitis. S. Gauberti abbatis sancti Cipriani. Presentibus insuper Theobaldo priore Daolii, Aleardo de Siriaco, Petro Bartholomeo, Hugone Bardon, Airaudo preposito Daolii, Martino Focre et pluribus aliis. 

***** 311 *****

514. De Ransend. 986-999.  

Arsendis et filius ejus Willelmus concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum quod est in vicaria Sancti Johannis, in villa Rabsentius, id est ecclesiam, farinarios tres, vineas, pratos et quicquid ibi habebant ; iterum in villa 

***** 312 ***** 

que dicitur Telliacus, iu supradicta vicaria, alodium suum, terras, pratos vel quicquid ibi ad eos pertinebat ; in villa quoque Paliacus alodium suum, terras, pratos et cetera cuncta sua ; in pago Alninse, in marisco qui dicitur Adgerniacus, areas LX. 
S. Willelmi comitis, Gisleberti episcopi, Acfredi vicecomitis, Cadelonis vicecomitis, Achardi, Ugonis, Rotberti, Frotgarii abbatis, Bernoni, Constantini, Ramnulfi.

515. De ecclesia Angolins. 1068-1073. 

Isembertus de Castello Allonis cum filio suo Ebblone et uxore sua concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Engolins, et dimidum juctum terre ad habitacula sua facienda, et complantum trium jugerum vinearum, et quicquid ibi acquirere potuissent, et Gauslinum cum territorio suo quod habebat et omni consuetudine sua. Concesserunt etiam ecclesiam de Lislel cum vineis ad eam pertinentibus, et de ecclesia de Alodo partem suam, et, si monachi voluerint, transferant eam in proprio ejus alodo. Item ecclesiam de Agernia similiter concesserunt. 
S. Isemberti et Eblonis filii sui. S. Goderanni episcopi. S. Constantini abbatis, in cujus manu hec donatio facta est, Helie de Sancto Germano, Goscelmi de Niort, Hugonis Burdeit. 

516. De ecclesiis de Lislel et de Agernia. 1073-1100. 

Aimericus presbiter concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Lilel et ecclesiam de Agernia, que sui juris esse videbantur, quas etiam Isembertus de Castello Allione concesserat, ut in parte essent vestiti et post ejus mortem omnia haberent. Semetipsum quoque concessit, quando ipsi placeret. 
S. Rainaudi abbatis, Rainnaudi presbiteri, Goscelini, Gauterii, Hengelberti. 

***** 313 *****

517. De Verdiaco. 988-999. (Vers 998.)

Acfredus vicecomes concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum in pago Alniso, in vicaria Sancti Johannis, in villa Verdiacus, terris, silvis, pratis, et quantumcumque ibi habebat. 
S. Willelmi comitis, Willelmi filii sui, Gisleberti episcopi, Bosonis vicecomitis, Adraldi fratris sui, Guitardi, Ademari vicarii , Acfredi Calvi, Rainaldi. Rotberto tunc rege. 

518. De Siniaco. 936-954. (Vers 950.)

Arilandus et Guitburgis uxor ejus dederunt mansum suum quo erat in pago Alninse, in vicaria Sancti Johannis, in villa Siniacus nomine, et quantum pertinet ad illum mansum, terris et omnibus adjacentiis, cum silva nomine Exolvetno. 
S. Hucberti, Cadelonis vicecomitis, Gauzcelmi vicarii, Aimerici, Atoni. Ludovico rege. 

519. De areis in Campania et Rochella. 988-1031. (Vers 1000.)

Adalburgis et filius ejus Fulco ut post mortem suam concesserunt monachis Sancti Cipriani haberent C areas in locum qui dicitur Campania, in pago Alninse, in vicaria Sancti Jobannis, et in alio loco, in ipsa vicaria, L areas in Rochella ; item IIII retia in portum Espnenda ; item IIII juctos et dimidium de vinea in pago Pictavo, in vicaria Bachiacinse, in locum qui dicitur Fornax calidus : laterationes sunt ex omnibus partibus terra Sancte Marie ; item IIII juctos vinee in ipso pago, in ipsa vicaria, in locum, qui vocatur Malum Pertusum : ex una parte via publica, ex aliis terra Sancti Salvatoris. 
S. Huncberti prepositi, Ermenfredi vicarii, Fulcherii, Tetbaldi, Anselmi, Constantini, Bernardi, Clarvini , Johannis. Rotberto rege (1). 

(1). L'acte original se trouve aux archives du département de la Vienne, mais dégradé et rongé en plusieurs endroits. En voici la teneur : 

Quamdiu unusquisque in hoc vivit fragili corpore … … … …, jure adquisitis taliter debet providcre, qualiter perhennem vitam possit percipere. Quapropter ego in Dei nomine Adalburgis, una cum filio suo Fulcone, tractavimus de Dei timore et aeterna retributione, ut nobis Domnus veniam delictorum nostrorum in die novissima concedere dignetur et seniori nostro Ayrardo vitam aeternam tribuat Idcirco tradimus ad coenobium sanctae Mariae almique martiris Cypriani et ad monachos ibidem Deo servientes C areas in pago Alninse, in vicaria Sancti Johannis, locum qui dicitur Campania. Et in alio loco tradimus ad supradictum locum areas L in pago Alninse, in vicaria Sancti Johannis, in loco qui vocatur Rochella. Item in alio loco tradimus IIII retia in portum qui nuncupatur Espnenda. Et iterum tradimus ad supradictum coenobium IIII juctos et dimidium de vinea in pago Pictavo, in vicaria Bachiacinse, in locum qui vocatur Fornax calidos, et habet laterationes ex omnibus partibus terra Sanctae Mariae. Item in alio loco IIII juctos de vinea in pago Pictavo, in vicaria Bachiacinse, et in locum qui vocitatur Malumpertusum ; habet laterationes ex una parte via publica, de aliis partibus terra Sancti Salvatoris. Has res supradictas tali tenore donamus, ut quamdiu vixerimus teneamus et possideamus ; si aliquis vero ex nobis a seculo migraverit, statim XXV areae ad supradictum locum remaneant. Ut vero ex ambobus discessio evenerit, omnes istae res supradictae funditus ad supradictum locum remaneant in perpetuo tenende. Si qua vero persona fuerit diaboli arte seductus qui contra istam donationem ullam calumpniam promovere temptaverit, primitus iram Dei omnipotentis incurrat et omnium sanctorum Dei, sit illi contraria virgo Maria cum beatis omnibus in caelo regnantibus et igneis fulminibus … ... in perpetuum confodiatur, simulque in presenti solidos II persolvat. Qulod autem haec donatio firma subsistat vig … manibus propriis eam firmavimus et firmari viris obtimis fecimus. S. Adalburgis et Fulconi filii sui, qui hanc fieri jusserunt. S. Huncberti prepositi. S. Ermenfredi vicarii. S. Fulcherii. S. item Huncberti S. Tetbaldi. S. Anselmi. S. Constantini. S. Bernardi. S. Clarvini. S. Johannis. Data mense februario, regnante Rotberto rege. 

***** 314 *****

520. In Vultrun. 923-936. 

Hingobertus levita vendidit Martino abbati Sancti Cipriani terram suam in pago Alninse, sub villa que vocatur Vultron, in marisco qui dicitur Vinzella, in uno loco areas CXX, in alio loco areas LI : de tribus partibus terra Sancti Maxentii, quarta stagno publico ; item terram desertam subtus Vinzellam villam ad areas faciendas, in rem Sancti Martini ; precium fuit CC solidorum. 
S. Godini, Bosoni, Giraldi, Bonboni, Ebbroini, Agenoni, Deodoni, Hucberti, Ermenrici, Rothardi, Machardi, Nadal. Radulfo regnante. 
 
***** 315 *****

521. Agerni. 995. mai.

Achardus concessit monachis Sancti Cipriani aliquid de terra sua in pago Alninse, et sunt L aree de terra salsa in vicaria de Castro Alloni : de una parte bessa, de duabus terra Sancti Salvatoris et Sancti Stephani, de quarta via publica ; est autem in marisco Agerni ; II modios salis solvant ad festum Sancti Johannis estivalis cui lex fuerit. S. Achardi et Amelie uxoris ejus, Guillelmi ducis, Guillelmi filii sui, Gisleberti episcopi, Gauzelmi, Isemberti, Manassei, Acfredi vicecomitis, Bosoni fratris sui, Cadeloni vicecomitis, Aimerici vicecomitis, Hugonis, Gauzelini, Savarici, Emme comitisse. Anno VIII Rotberto regnante (1). 

1. Cette notice est imprimée dans l' Histoire des comtes de Poitiers de Besly, p. 277 bis. L 'acte original, conservé aux archives du département de la Vienne, est conçu en ces termes : Dum unusquisque mortalis homo in hoc fragilitatis corpore vivit, de bonis suis taliter in futuro sibi debet providere, ut vitam beatam queat percipere. Quapropter ego in Dei nomine Achardus, tractans de Dei timore simulque aeterna retributione, trado ad monasterium sanctae Mariae et sancti Cypriani et ad monachos ibidem degentes aliquid de terra mea quae est in pago Alninse, in vicaria de Castro Alloni, et habet laterationes de una parte bessa, de duabus partibus terra Sancti Salvatoris et Sancti Stephani, de quarta via publica, et est in marisco qui dicitur Agerni ; habet vero L areas de terra salsa. Tali modo hoc facio, ut ab hodierna die teneant, possideant et quod voluerint absque ulla contradictione faciant. Censum autem ad festivitatem Sancti Johannis quae est in aestivo duos modios salis persolvant cui lex est. Si qua vero persona fuerit qui istam kartam inquietare aut infringere voluerit, in primis iram Dei omnipotentis incurrat el omnium sanctorum Dei, sitque segregatus et alienatus a societate sanctoram et socius diabolo et angelis ejus in penis infernorum. Stipulatione adnixa manibus propriis subterfirmavi et firmare rogavi. S. Achardi, qui istam kartam fecit. S. Ameliae uxoris ejus. S. Guillelmi ducis. S. Guillelmi filii sui. S. Gisleberti episcopi. S. Gauzcelmi. S. Isemberti. S. Manasse. S. Acfredi vicecomitis, S. Bosoni fratris sui. S. Cadeloni vicecomitis … … mitis. S. Hugonis. S. Gauzelini. S. Savarici. S. Emmae comitissae. Data mense madio, regnante Rotberto rege anno VIII.

522. In Copnia et Mamma. 968 ou 969.

Isembertus et uxor sua Aldeburgis et filia eorum Adal-

***** 316 *****

 berga concesserunt monachis Sancti Cipriani quandam salinam que est in pago Alniso, in vicaria Sancti Johannis de Castello Alloni, in marisco qui dicitur In Copnia seu Fisteliaco, areas C, in terra que dicitur nova ; in alio loco qui dicitur Mamma areas L ; et in portu Snempda, in loco qui dicitur Mangbert, piscatoria ad sex retia in mare, in rem Sancti Salvatoris. Eo modo hoc facimus ut, quamdiu vixerit Adalberga filia nostra, habeat, et ad festum Sancti Cipriani ducentas sepias et V solidos solvat omni anno, et post eam ad locum redeant.
S. Bernardi, Constantini, Adalbergis, Adalberge, Willelmi comitis, Willelmi filii sui, Emme uxoris sue, Arberti vicecomitis, Tetbaudi Biturici, Airardi, Archimbaudi, Rainazoni, Richerii, Marcardi, Maneram, Amelii. Anno XV Lotharii regis (1) . 

523. Ingolinis. 937. mai

Adelelmus concessit monachis Sancti Cipriani salinam suam in marisco Golinis, in rem Sancti Nazarii, LVIII areas, et vocatur salina vetera, cum omni maratione ; una parte terra ex ipsa hereditate, alia salina Mofer, alia in circuitu sterio publico. In vita sua retinuit. S. Guillelmi, Ingelelmi sacerdotis, Teoderici, Teotbaudi, Viviani, Hugoni, Amalrici, Abbiathar vicarii , Rainoardi subvicarii, Rainardi. Anno I Lodovici regis (2). 

(1). Imprimé dans l'histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 291. 
(2). L'original de cette donation se trouve aux archives du département de la Vienne, mais rongé et taché en plusieurs endroits. En voici le texte avec ses lacunes et ses incorrections : Dum unusquisque in hoc seculo proprio vacat arbitrio, oportet ei ut … … ter agere qualiter premium eterne vite mereatur percipere. Quamobrem ego in Dei nomine Adalelmus retribucione, ut mihi pius Domnus in die ultimo magni judicii veniam tribuere dignetur ; idcirco salina mea quae ... in pago Ali … … marisco Ingolinis, in rem Sancti Nazarii, et est plus minus areas sexsaginta, cum omni ministeria, maracione, … … … illa salina ex tribus partes terra Sancti Nazarii, quarto vero fronte estoario publico, ad ecclesia Sancte Marie et Sancti Petri etSancti … … sita est super fluvium Clinni, concedere dignor dignaremur : quod et omni modo mihi placuit fecisse. Has namque res superius nominatas totum … … … a die presente ad ipsam prefatam ecclesiam, ubi domnus Martinus abba tenet, et illis monachis ibidem commanentibus per hanc cessionis abendum delegavi, ea vero pacione ut quamdiu Adalelmus vixero, teneat et possideat ; post meum quoque ab hac luce digressum, ad ipsum locum sine interpellacione remaneat. Quatinus pii redemtoris gremii amplector et diemque magnae restauracionis gaenne cenoque sulfuris inleso peragam, quia presenti seculo oneratur flagii serculo, ne in evum persistar hujus almi sufragium cunctari, ut magni advocatus opere ejusque de magnis piaculis dimissum. Illud mihi placuit insere, ut si aliqua emissa persona fuerit, qui contra jam dictam cessionem, quam ego prompto animo et bona voluntate facere jussi , ulla calumnia removere voluerit, et si non se correxerit aut a sua mala voluntate declinaverit, judicium Dei genetricis Marie et Sancti Petri princeps apostolorum et Sancti Martini in penalibus geaenne digne pro meritis incurrat. Vt autem haec donacio ecclesie pleniorem in Dei nomine obtineat firmitatem, unde manu mea propria subterfirmavi, et post me venerabiles viros ad roborandum tradidi, quatinus pius Domnus mercedem belle laborantibus cum ceteris fidelibus in die judicii restituat, beata Mariae et beati Petri et sancti Martini interveniente. S. Adalelmo, hanc donacionem fieri rogavi. S. Guilelmi. S. Ingelelmi sacerdoti. S. Tetutbaldi. S. Viviano, S. Hugoni. S. Amalrici. S. Abiathar vicarii. S. Rainohardi subvicarii. S. Rainardi. S. Girberti. S.Adalardi. S. Adaemari. Data in mense madii, anno I regnante Lodovico rege, Warnarius scr. 

***** 317 *****

524. Ingolins. 928 ou 929.

Gerarius presbiter dedit monachis salinam suam Ingolinis in rem Sancti Nazarii : ex omni parte terra Sancti Nazarii, quarto stuario puplico ; modium I salis omni anno reddant. 
S. Agenonis, Bosonis, Aliberti, Joileni, Alberti, Anstasii, Amalfredi. Anno VI Radulfi regis. 

525. Ad Plancas. 941 ou 942.

Geraldus et uxor ejus Adalgardis tradiderunt monachis filium suum Frotbaudum, et in rem Sancti Nazarii, Ingolins, et in locum que vocatur Ad illas Plancas XLI aream salis : uno lalus ad ipsos heredes, de tribus estuario publico ; censum II modios salis solventes. 
S. Hinberti, Rainaldi, Let-

***** 318 *****

 gerii, Gaulberti, Gerenni, Arlulfi, Siemundi, Grimoardi. Anno VI Ludovico rege. 

526. Golins. Vers 940 ? 

Constantinus salinam suam, id est LXX areas in marisco Medano, in loco Golinis, ex tribus partibus terra Sancti Nazarii, quarta publico, dedit monachis ; per singulos annos II modios solvant. 
S. Aldeburgis ipsius genitricis, Bernardi fratris ejus, Ademari, Otberge, Adalberge, Adraldi, Ramnulfi, Machardi, Constantini, Rainardi, Giraldi. 

527. Ingolins. 947 ou 948. 

Abbo sacerdos dedit monachis in marisco lngolinis, in rem Sancti Nazarii, areas XL cum omni ministeria : de duabus partibus terra ex ipsa hereditate, tercia stoario publico, quarta via publica. 
S. Kadeloni vicecomitis, Gauzcelmi vicarii, Guinemari, Kadeloni , Letgarii, Aboni. Anno XII Ludovici. 

528. In Ingolins et Verzeria. 934. janvier. 

Ebolus comes per deprecationem Rotgarii concessit monachis Sancti Cipriani aliquid ex ejus beneficio in rem Sancti Nazarii una cum area ad salinas faciendas, sub censu I modii, et est in Ingolins, in villa Verzeria. 
S. Bernardi, Adelelmi, Savarici, Rotberti, Fulconi, Aimerici, Gaufredi. Anno XI Radulfi (1).
 
(1). Cette date est en contradiction avec celle de l'acte 126, suivant lequel le comte Ebles n'existait plus en 932, La 11e année du règne de Raoul n'a pu commencer avant 933. On ne peut supposer qu'il y ait une erreur imputable au compilateur du cartulaire ; car la charte originale du comte Ebles, conservée aux archives du département de la Vienne, se termine ainsi : Data mense januario, anno XI regnante Radulfo rege, En voici le texte entier : In nomine sanctae et individue Trinitatis. Ebolus, misericordia Dei Pictavorum umilis comes, notum quidem fieri volo omnibus fidelibus sancte Dei ecclesiae tam presentibus quam eciam futuris, quia quidam vasallus noster Rotgarius nomine ad nostram accedens mansuetudinem deprecatus est nos, ut ad ecclesiam Sanctae Mariae et beati Cypriani et ad communia fratrum ibidem die noctuque Deo militancium aliquid exuo beneficio pertinentem ex racione Sancti Nazarii, qui est situs in pago Alninse, Ingolinis, in villa que vocatur Verzeria, una cum area ad salinas faciendi, per nostrae auctoritatis scriptum sub censu concedere dignaremur : quod et omnimodo nobis placuit fecisse. Nos vero justam peticionem considerantes non denegavimus, set quod petit libenter indulsimus ; eo videlicet modo, ut retdat annis singulis censum sale modium I cui lex prestat, et si ex ipso censu neclegentes apparuerint, duplicatum censum retdat, et jam dictas res nullo modo perdant ; qui terminatur ex tribus partibus terra Sancti Nazarii et ex una stoaria publica. Ut autem hec manus firmata pleniorem in Dei nomine optineat firmitatem. S. Rotgario, S. Bernart. S. Adellelmi. S. Savarici. S, Fulconi. S. Rainaldi. S. Gauzfredi. S. Ratberi. S. Aimerici. Data mense januario, anno XI regnante Radulfo rege. 

***** 319 *****

529. Conon. 941 ou 942.

Sancfredus dedit monachis XLIII areas in marisco Conon, in rem Sancti Petri : uno latus terra Anselmi, alio Sancti Petri, alio stoario publico, alio via publica. 
S. Cadeloni vicecomitis, Letgerii, Aboni, Norberti, Gausberti, Arnefredi , Gondradi, Constantii ; VI anno Ludovici. - Hunbertus et Letgerius easdem areas simili modo concesserunt. 

530. Brolio. Vers 940 ?

Rainaldus et frater ejus Aiglulfus sacerdos concesserunt monachis XXX aeras in terra sancti Romardi, in vicaria Alninse, in loco qui dicitur Brolio. 
S. Rainaldi. S. Ayglulfi. 

531. Runciaco. 936-954. (Vers 950.)

Inbertus et Rainildis uxor ejus concesserunt monachis L areas et terra vacante medietatem in marisco Runciaco, in

***** 320 *****

 rem Sancti Martini, salis modium reddentes. 
S. Cadeloni vicecomitis, Gauzcelmi vicarii, Aimerici, Ramnulfi, Ildoini, Bernulfi, Bernardi, Guinemari, Fulcherii, Berengarii. Ludovico regnante. 

532. [Mazes. ] 987-996. 

Ebbo dedit monachis in marisco Mazes XXX areas. 
S. Willelmi comitis, Willelmi filii. Vgone rege. 

533. Sub Conon. 905 ou 906. 

Rainaldus dedit monachis XXX areas sub villa Conon : de tribus partibus terra Sancti Martini, quarta stagno publico. 
S. Rochoni, Gauzcilde, Otberti, Amalfredi, Geraldi, Bosoni, Rainardi. Anno II Loterii regis. 

534. Sub Vinzella. 954-986. 

Godinus dedit monachis C areas cum illarum ministeria in pago Alninse, sub villa que dicitur Vinzella, in rem Sancti Martini : de tribus partibus terra ipsius Sancti, quarta stuario publico. 
S. Aloeni, Otberti, Rainardi, Clarvini, Attoni, Gerberti, Leotardi, Geraldi. Loterio rege. 

535. Medana. 954 ou 955. 

Martinus et conjux ejus Ildeburga concesserunt monachis LIII areas subtus villam Golinis, in marisco qui dicitur Medanus : de tribus partibus terra Sancti Nazarii, quarta stuario publico. 
S. Bernardi, Magneranni, Ilduini, Marcardi, Aliberti. Anno I Loterii regis. 

***** 321 *****

536. Maiecius. Vers 990 ?

Marcardus sacerdos dedit monachis areas XX Cum omni ministerio in marisco qui dicitur Maiecius. 
S. Giraudi, Rotberti, Ademari, Americ, Bernardi clerici, Naalli, Antcelmi. 

537. Esnempda. 990 ou 991.

Sienildis et filius ejus Adimbalt et filia Sua Aldeburgis dederunt monachis piscatoriam suam ad sex retia in mare ad portum Esnempda : ex tribus partibus terra Sancti Martini ; item in vicaria Bassiaco, sub villa que vocatur Petra, de vinea dimidium juctum. 
S. Willelmi comitis, Fulcaudi, Tetberti, Isemberti, Adenoni, Aldane, Richerii. Anno IIII Ugonis regis. 

538. Sub Roca. 988-1031. (Vers 1000.)

Raino cum uxore sua Aldeburga et Cum infantibus suis  concesserunt monachis Sancti Cipriani tria retia in mare, in loco qui dicitur Sub Roca, in vicaria Alninse. 
S. Hunberti prepositi, Tetbaudi, Ermenfredi vicarii. Regnante Rotberto rege.
 
539. Angledoni piscatoria. 1021-1029. 

Tetbaudus clericus et filii ejus Gunbaudus et Bernerius dederunt monachis Sancti Cipriani unam ructuram, id est piscatoriam, in pago [Niortinse, in vicaria Fontaniacinse (1)] Pictavo, in villa Angledonis, subtus monasterium Malliziacensi. 
S. Tetbaudi et duorum filiorum ejus ; censum annis singulis

***** 322 *****

 solvant ad Nativitatem Sancti Johannis VI denarios cui lex est. 
S. Dode uxoris Tetbaudi. S. Gautberti nepotis sui, Willelmi ducis, Willelmi filii sui, Odonis fratris sui, Willelmi fratris sui, Gaufredi prepositi, Rainmundi, Beraldi fratris sui, Agnetis comitisse, lsemberti episcopi, Rahonis episcopi, Jordanis episcopi, lngelelmi de Volura, Hugonis, Ademari vicarii, Gaufredi Tironis. Rotberto rege (2). 

(1). Ces mots sont écrits en interligne. 
(2). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 359. 

540. Engolins. 990 ou 991. 

Isembertus et uxor sua Siginildis et Imbald filius eorum concesserunt monachis Sancti Cipriani vendas (1) ad XII retia mittenda in mare in pago Alnisiaco, in marisco Engolins ; item in pago Niortensi, in villa que dicitur Petra, de vinea juctum I : de uno fronte terra Sancti Salvatoris, de alio terra Sancti Vincentii ; item in villa Fornix calida medium juctum de vinea. Ad festum Sancti Cipriani in vita sua solvebant L sepias de censu. S. Lanberti prepositi, Ademaris filii sui, Letardi, Restar, Rainart, Christofori, Antelmi, Magneranni. Anno IIII Ugoni regis. 

(1.) Ce mot a peut-être ici le même sens que venna ou benna dans le glossaire de Du Cange, septum ad intercipiendos pisces. 

541. [De quadam vinea prope Sanctum Florentium.] 971 ou 972. 

Alo et uxor ejus Oidela concesserunt monachis Sancti Cipriani in pago Alieninse, in vicaria Basiacinse, de vinea juctum I prope loco Sancti Florentii, quia de tribus partibus est terra ejus, quarto via et exitu. 
S. Leterii, Landrici vicarii, Galberti, Savarici, Alfredi, Leti, Arberti vicecomitis, Simoni, Stabili, Archembaudi. Anno XVIII Lotharii regis. 

***** 323 *****

542. [De alia vinea in vicaria Baciacinse.] Vers 980 ?

Aldeardis femina et filii ejus Martinus et Rotbertus concesserunt monachis Sancti Cipriani unum juctum de vinea in pago Alninse, in vicaria Baciacine. 
S. Engebaldi, Galberti, Atoni, Ademari, Giraldi, Martini. 

543. Sub Guarviaco. Vers 980.

Natalis et uxor sua Plectrudis dederunt monachis Sancti Cipriani unum juctum de vinea et alium juctum de prato supra villam qui dicitur Guarviaco super fluvium Equirande, in pago Alninse, in vicaria Baciacinse : de uno latus terra Sancti Simphoriani, de alia terra Ademari, tercio terra Willelmi comitis, quarto via publica. 
S. Lanberti prepositi, Landrici vicarii, Ermenfredi, Aldebaldi sacerdotis, Constantini, Rotberti, Iszar. 

544. Egolinus, Bellomonte. 973 ou 974.

Andraldus dedit monachis Sancti Cipriani de salina sua L areas cum ministeria in pago Alninse, in marisco Golin : de tribus partibus terra Sancti Nazarii, quarto estuario publico ; item in territorio Niortense, in loco qui dicitur Bellomonte, in terra Sancti Salvatoris, de vinea juctum I ; in tercio loco, prope castro Niorto, unum mansum cum orto et quicquid ad ipsum mansum pertinet. 
S. Isemburgis uxoris ejus. S. Agenonis, Aliberti, Alonis,, Galberti, Ramnulfi, Lanberti, Rainardi, Leti, Ragenulfi. Anno XX Letherii regis. 

545. Tregecto. 932-936.

Guillelmus Pictavorum comes, per deprecationem Savarici vicecomitis, ex ejus beneficio concessit monachis Sancti Ci-

***** 324 *****

 priani sclusam piscatoriam et quantum ad illam pertinet, sub censu denariorum VI, in rem Sancti Salvatoris, in pago Alieninse, in condita Celiacinse, in villa que vocatur Tregecto, in fluvium Severa : ad Purificationem Sancte Marie solventes census, et si negligentes fuerint dupplicabunt, rem vero non perdent. 
S. Lanberti auditoris, Rotberti, Aiquini, Tetbaudi, Eboni, Petroni, Mainardi, Rotgerii, Arlandi, Bernardi, Aimerici, Constantini, Ademari, Gaulterii, Savarici, Landrici. Radulfo regnante. 

546. [De Landiaco.] Vers 990 ? 

Durandus et uxor sua Petronilla concesserunt monachis Sancti Cipriani unum juctum de vinea in pago Alniense, in villa Landiaco, et in alio loco, in ipsa villa, dimidium juctum.
S. Durandi et Petronille uxoris ejus. S. Walterii nepotis ejus, Arberti, Ebulonis, Abonis, Nadalli. 

547. [De quadam vinea in vicaria Basiacinse.] 988-1031. (Vers 1000.)

Bernildis dedit monachis medium juctum de vinea in pago Pictavo, in vicaria Basiacinse : ex omnibus partibus, terra Sancte Marie. 
S. Hunberti prepositi, Bosonis, Natalis, Roconis, Fulcherii, Tetbaudi, Anselmi. Regnante Rotberto rege. 

548. Vinzella. 923-936. 

Martinus abbas Sancti Cipriani emit de Ingoberto levita CC sol. terram illius que est in villa Vultron in Alniso, in marisco Vinzella, in uno loco areas CXX, in alio LI ; de tribus partibus terra Sancti Maxentii, quarto stagno publico. In alio loco emit terram salsam ad areas faciendas, in villa que vocatur Vinzella, in rem Sancti Martini. 
S. Godini, Bosoni, Geraldi, Bonboni, Marcardi, Deodoni, Rotlanni, Nadalli. Regnante Radulfo. 

***** 325 *****

549. Fornax Calidus, Fontis, Frontaniacus, Verduniacus, Senstiaco, Niron, Ulmis, Leepniacus, Iziaco, Villena, Kanabinse, Segeeniaco. 936 ou 937.

Senegundis concessit monachis Sancti Cipriani hereditatem suam, que ei in diversis locis jure hereditario competebant, inprimis alodem suum in pago Alienense, in vicaria Basiacinse, in villa que vocatur Fornax calidus, una cum terris, maxnilis, vineis, pratis, silvis, cultum et incultum, et quicquid ibi habebat ; in ipso pago et in ipsa vicaria alodum suum in loco qui dicitur Fontis, terris, pratis et quantumcumque ibi habebat ; in alio loco, in ipso pago et in illa vicaria, in villa que dicitur Frontaniacus, terris, silvis et quantum ibi habebat ; in villa etiam que dicitur Verduniacus, quantumcumque ibi visa est habere. Cessit quoque in villa que vocatur Senstiacus ecclesiam et quantum ibi optinebat ; in villa Niron nomine vineas, terras et quecumque ibi habebat ; in alio loco, in villa que nominatur Ulmus, alodem suum cum capella, masnilis, terris et quecumque inibi pertinebant ; in villa que dicitur Leempniacus, quantum ibi visa est habere ; in alio iterum loco , in villa que vocatur Iziacus, quecumque ibi videhatur habere ; in pago Briocinse, in vicaria eadem, in villa que dicitur Villena, quantum ibi visa est habere ; in vicaria Kanabinse, in pago Pictavo, in villa que vocatur Segeaeniacus et Iboullio, alodem suum, masnilum, terras et quantumcumque ibi habebat. Hec omnia concessit et filium quoque suum tradidit. 
S. Willelmi comitis, Hugoni comitis (1), item Hugoni, Savarici vicecomitis, Kadeloni vicecomitis , Adraldi vicecomitis, Radulfi vicecomitis, Manassei, Adelelmi, Amalrici, Teotbaudi, Gerorii, Hecfridi, Ademari, Lanberti auditoris, Aiquini. Anno I Ludovico regnante (2). 

(1). Voy. la note page acte 65. 
(2). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 249.
 
***** 326 *****

550. Item de Sensciaco. Vers 980 ? 

Aitildis concessit monachis Sancti Cipriani in villa Sensciaco unum juctum de prato in loco qui dicitur Ad Expelva : de una parte ipse alodus, de alia terra Sancte Marie et Sancti Cipriani. 
S. Aitildis. S. Ramnulfi. S. Ugonis. S. Ersendis. 

551. De Fornax Calidos. 973 ou 974. 

Anastasia dedit monachis Sancti Cipriani I juctum de vinea ad Fornax calidos prope Niorto : ex utraque parte terra de ipsa potestate. 
S. Arberti vicecomitis, Aimerici, Archembaudi, Simoni, Gatcelmi, Lanberti, Radulfi. Anno XX regnante Lothario. 

552. De Mairec. Vers 100O ? 

Guillelmus et uxor sua Arsindis dederunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Niortinse, in eadem vicaria, in villa que dicitur Mairiacus, hoc est ecclesiam Sancti Mauritii una cum terris, vineis, pratis et omnibus rebus que ad ipsam ecclesiam pertinere videbantur. Dederunt etiam decimam de omnibus vineis suis que in supradicta villa habebant. 
S. Willelmi et Arsindis uxoris ejus, S. Ingelberti, Willelmi et Falcone, fratrum. S. Amelie, Arsindis, Ingelaidis, sororum. 

553. Cessio ad Font. 946 ou 947. 

Alboinus episcopus et abbas Karrofensis concesserunt monachis Sancti Cipriani in villa que dicitur Ad Fontem, media leuga a castro Niorto distante, quartas II et IIII jugera pratum et media opera de terra vacante juxta Niorto. Hec fecerunt

***** 327 *****

 propter infestationem Normannorum. Duo solidi sunt de censu ad dedicationem Sancti Salvatoris ; si negligentes fuerint de censu, duplicent, rem tamen non perdant. 
S. Alboini episcopi, Guillelmi prepositi, Randuini clavigeri, Iterii, Salici, Salomonis, Runulfi, Bernardi, Rainaldi, Lanberti, Guillelmi, Otgarii. Undecimo anno regnante Ludovico.
 
554. Insgeriaco. Vers 1OOO ?

Arnaldus concessit monachis Sancti Cipriani alodem suum, id est vineam satis optimam, quantumcumque in villa que dicitur Insgeriacus videbatur habere, et est in pago et in vicaria Niortinse. 
S. Airardi, Rainardi, Hunberti. 

555. Juxta Niorto. 968 ou 969.

Isembertus dedit monachis Sancti Cipriani unum juctum de vinea prope castro Niorto : de tribus partibus terra Sancti Salvatoris, quarta via et exitu. 
S. Aldeburgis, Adalberge, Arberti vicarii, Geldoini, Suephani, Constanuini . Anno XV Lothario regnante. 

556. De Brinocello et Peluvia. Vers 1000.

Tetbaudus et mater sua Belerudis tradiderunt monachis Sancti Cipriani alodem suum in pago Niortinse, in ipsa vicaria, in villa que dicitur Briniacus, maisnilo qui dicitur Brinocellus : ex una parte terra Armanni, altera terra Sancti Maxentii, tercia terra Gunbaldi, quarta terra Aigoni ; item in alio loco maxnilum qui dicitur Pelvia, quantumcumque ibi habebant. 
S. Tetbaudi. S. Belerudis matris ejus. S. Richerii, Archembaudi, Bernardi. 

***** 328 *****

557. In Moino. 988-1031. (Vers 1000.)

Lanbertus et Uxor sua Helena concesserunt monachis Sancti Ciprjani XXX areas in pago Alniso, in marisco qui dicitur Moino, et quantum ibi habebant : ex una parte est terra Agardi ; item in castello Niorto unam mansionem in solario. S. Lanberti. S. Helene uxoris ejus. S. Airardi, Hunberti, Rainardi, Custantini. Regnante Rotberto rege.
 
558. De Verduniaco. Vers 1030. 

Senegundis dedit monachis Sancti Cipriani terram suam de Verduniaco cum omnibus que sibi illuc competebant. Hanc igitur terram Fulcaudus abbas sub tali tenore cuidam viro nomine Petro concessit, ut post ejus obitum libera et absoluta, et quecumque instruxisset vel edificavisset in ea, sine requisitione aliqua propinquorum ejus ad monasterium in pace redirent. Hec prefatus Petrus libenti animo ita recepit et se in veritate promisit servaturum. 

559. De Currentia Sancti Remigii. Vers 1140. 

Willelmus Guanlluns concessit monachis Sancti Cipriani partem ecclesie et terre in qua sedet, Sancti Remigii scilicet de Currentia, et eaque in circuitu videbatur ex parte uxoris sue habere : Illo autem monacho facto, Petrus eque Guaneluns filius ejus concessit helemosinam patris sui, et ex sua parte, volente fratre suo Johanne ; concessit duas sextariatas terre et dimidiam prope ecclesiam, et unam supra Vallem Buzan. Terram vero que Agreria vocatur retinuit sibi excolendam in vita sua, terragio semper monachis reddito. Post mortem vero ejus, omnia haberent, et que ad eum in circuitu pertinent. Quod si hoc heredibus ejus displicuerit, pro terra

***** 329 *****

 mille solidos monachis componat, terratgio semper possidendo. Testes abbas Mascelinus, Rotbertus presbiter, Johannes de Tauniaco, Archimbaudus de Ulmis, Barbotinus filiusque ejus Gauterius, Mainardus Trullibus, Rachaut. Concessit hoc Petrus Alers, de cujus fisco sunt. 

560. [De terra Sancti Remeii concessa a Bernardo] de Murciaco. 1060-1108. (Vers 1080.)

Bernardus de Murziaco concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum in pago Niortensi, terram Sancti Remeii, scilicet terras, prata, aquas, silvas, pascua, mareschia, arbergerias, censualia, et cultum et incultum, et quicquid ad ipsum alodium pertinere videbatur, vel quicquid ipse ibi habebat. Concessit hoc Ingelbertus Liziniacensis, a quo terram tenebat, et Falconus frater ejus in capitulo monachorum. Willelmus et Arbaudus filii Ingelberti concesserunt, audientibus Willelmo et Petro et Bernardo. Abietas etiam tercius frater similiter concessit, Arbaudo fratre ejus et Willelmo Lanfredo audientibus. Giraudus quoque et uxor ejus Beatrix, soror ipsius Bernardi, et infantes eorum Goscelmus et ceteri concesserunt, Aldeberto et pluribus audientibus. Dulciana etiam alia soror et Mainardus vir ejus et filii eorum Petrus, Lanbertus et alii concesserunt, Rainaldo, Tetbaldo, Frotmundo preposito , Willelmo de Balan et aliis audientibus. Ramnulfus quoque Alealdus, qui habebat Aenorem aliam sororem, concessit, Giraudo presbitero de Niorto, Gauterio, Aimerico, Berengario, Stephano Garatino audientibus. Actum regnante Philippo rege. 

561, De Sancto Mascilio. 990-v.l000.

Radulfus et Belucia uxor ejus et Tetbaudus filius eorum concesserunt monachis Sancti Cipriani alodium suum in

***** 330 *****

 pago Niortinse et in ipsa vicaria, ecclesiam scilicet Sancti Mascilii super flumen Sevrie constructam, cum mansionibus, virdegariis, decimis, terris, molendinis, aquis, piscationibus, pratis, vineis pertinentibus quoque ad supradictam eclesiam, et furnum in ipsa villa ; item in villa que dicitur Briniacus, terris, pratis et quicquid ibi habebant ; in alio loco, masnilo qui dicitur Brinocellus, et alium masnilum vocitatum Spelvia, et omnia ex integro concesserunt. 
S. Willelmi ducis et matris sue Emme et comitisse Adalmodis et filii eorum Willelmi. S. Gisleberti episcopi, Aimerici vicecomitis. S. Gauszelini, Gasthoni, Abietarii, Lanberti prepositi, Tetbaudi et uxoris sue Arsinde, Roconi, Aldeardis vicecomitisse. 

562. De Currentia. Vers 1120. 

Villana, que fuit uxor Salamaci, concessit monachis Sancti Cypriani quicquid in fedo de Currentia habebat, a villa Sancti Mascilii et infra, excepta partis sue silve, de qua parte medietatem monachis concessit sub censu VI denariorum pro anima Savarici filii sui, qui ibi factus est monachus. Concessit hoc Gascia filia ejus et Aimericus Arbertus vir ejus. Normannus et Maingodus nepotes ejus, consanguinei defuncti, similiter concesserunt partes suas quas in ipso fedo habebant, concedente domino suo Jaquilino de Campo Linario. 
Testes Willelmus Rasorius frater ejus, Rotlandus de Murciaco, Willelmus Guaneluns, Aimericus Radulfus, Lanbertus Cullart, Bernardus de Monte.
 
563 De Vilers. 1047-1086. (Vers 1O80.)

Constantinus presbiter, concessione Isemberti episcopi, concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Vilers, constructam in honore Sancte Marie, cum omnibus eidem ecclesie pertinentibus. 
S. Constantini presbiteri. S. Isemberti episcopi, Willemi Guaratini, Arnaldi Bigot, Petroni Garnerii. 

***** 331 *****

564. Item. 1087-1115. (Vers 1090.)

Willelmus cognomento Guaratinus cum fratribus suis Tetmerio et Giraudo concessit monachis Sancti Cipriani per manum domni Petri episcopi ecclesiam de Vilers in Niorto cum omni fedo presbiterali, offerenda, baptisterio, sepultura, et decima tam de peccoribus quam de lanis et aliis rebus. Item conc!essit idem monachis sex sextariatas terre habere in dominium ; iterum alias V sextariatas quas monachis prius dederat Rainaldus Chabotius. 

565 [Item.] 1060-1108. (Vers 1090)

Tetmerius frater Willelmi concessit et vendidit supradictis monachis in villa de Vilers XVIII arbergerias liberas ab omni consuetudine et potestate aliorum hominum ; item partem suam de decima tocius parrochie, panis, vini, agnorum, porcorum, lanarum et aliarum rerum, que nichil pertinebat ad supradictas arbergerias. Precium accepit videlicet XII libras denariorum ; Willelmus etiam frater ejus C solidos propter terras antedictas et arbergeriatas. Iterum concesserunt quicquid illis de casamentis eorum datum vel venditum fuisset. Ista omnia concesserunt monachis Cadelo de Sancto Maxentio et Cadelo de Campolinario et mater ejus Ainoris, a quibus supradicta et alia optinebant. 
S. Cadelonis. S. item Cadelonis et matris ejus. S. Arnaldi Bigoti, Constantini Burgonensi, Constantini de Vilers presbiteri, Petri Guarnerii, Willelmi Baudrici, Bosonis Peletarii. Regnante Philippo rege. 

566. Item. 1060-1108. (Vers 1090,)

Benedictus de Vilers concessit monachis Sancti Cipriani se et omnia que jure emptionis apud Vilers habebat, unum juc-

***** 332 *****

 tum scilicet vinee et I operam, et de uno alio jucto complantum, et terram suam que est juxta ipsas vineas ; itemque quantum valerent terre duo boves excolere, et duas mansiones in ipsa villa, et cellarium et rocham in una eorum, et aliam mansionem apud Sanctum Mascilium. 
S. Willelmi Guaratini, de cujus fedo hec omnia erant. S. Arnaldi Bigoti et Constantini Burgoni, fratrum Benedicti, Rainaldi Norizum, Stephani monachi, Tetbaudi monachi, Airaudi presbiteri, Rotberti, Martini, Giraudi de Sancto Mascilio. Regnante Philippo rege. 

567. De Ulmis. 936 ou 937. 

Senegundis nobilis concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Ulmis et quicquid ecclesie pertinebat seu quantumcumque ipsa in villa ipsa habebat, masnilis, terris et ceteris et decimis omnibus. 

568. Item. Vers 1110. 

Isembertus filius Isemberti de Jervols, factus monachus in cenobio Sancti Cipriani, dedit eidem ecclesie in villa de Ulmis terram de Cruce et terram de Artit et terram de Leuga Bernun, tres sextarias , et terram ad pontem de Cogulun et quarterium vinee juxta burgum et pratum juxta terram de Cruce et alibi dimidium quarterium prati, scilicet in fedo de Boliec, et domum in burgo, concedentibus dominis Normanno de Sanctone et filio ejus et Achille domino eorum ; et terram de Curdals, matre sua concedente possideri a monachis post mortem ejusdem, dedit et quicquid paterni juris habebat ad Jervols. 
S. Normanni. S. Achillis. S. Amelii Normanni. Testes Willelmus prior, Rotbertus monachus, Aldoinus, Aimericus Radulfi , Aimericus de Niella (1), Paganus, Papinus, Arnaldus Radulfi.
 
(1). Ou Mella. Au-dessus de Paganus et de Papinus est écrit en interligne v. eidem burgi. 

***** 333 *****

069. De Cordal. 1063.

Airaudus et conjux sua Aleat concesserunt monachis Sancti Cypriani ad ecclesiam construendam, in hislula vel insula que vocatur Cordal, decimam de una masura terre que fuit Duranto Caini, et de propriis vineis decimam, et terciam partem a sua propria piscatoria, et dimidium juctum de prato, et terram ad faciendas domos monachorum et suorum hominum, qui unquam nulli servirent nisi monachis solis. Gundoinus quoque et ejus conjux Audeburgis dederunt decimam de masura que fuit Constun, et tres partes de quatuor clusellis (1) quos habebant ad Motas. Rainaldus etiam et Oda uxor ejus dederunt decimam de masura que fuit Lanberti, et de suis vineis de Cordallo decimam, et unum quarterium de prato Entiuverto. Hec concescit dominus illorum Ugo de Surgeriis, a quo et tenebant. Acta sunt hec tempore quo comes Pictaviensis cepit Barbastam, Constantino abbate vivente (2). 

(1). Dans le glossaire de Du Cange, closellum , champ entouré de haies ou de murs. 
(2). Imprimé en partie dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 372, et dans la Généalogie de la maison de Surgères, pr. p. 36. 

570. [Item,] 1087-1115. (Vers 1090.)

Ramnulfus de Nisun et Gaufredus frater suus concesserunt  monachis Sancti Cipriani ecclesiam de Cordal et que eidem ecclesie vel loco ab antecessoribus suis conlata fuerant, et de sua parte decimam furni ipsius ville, et totam decimam panis, vini, bestiarum, lanarum, canabarum et lini de intus et de foris et de terra Isemberti de Cherval, et quecunque ad eos pertinere videbantur, et consuetudines suas de vineis et de terra in Alvert et que est inter duas vias de Bennai. 
P. episcopante dedere ecclesiam et in manu ejus omnia firmare (1).

***** 334 *****
 
Audierunt Willelmus Radulfus, Willelmus diaconus, Girardus de Sancto Micahele, Aldebertus archipresbyter de Colongia, Gauterius Seniorins, G. monachus, Hunbertus de Lescent, Andreas Creccus. 

(1). Au lieu de firmavere. 

571. De Sancto Ciro. 1060-1108. (Vers 1080.)

Petrus de Bul filiique ejus concesserunt monachis Sancti Cypriani medietatem ecclesie Sancti Cyri prope Cursionem castrum, omniumque rerum ad eam pertinentium, baptisterii, sepulture et offerende, et octo sextarios in area, quatuor frumenti et quatuor sigle, et quartam partem annone in area et redecimationem, et medietatem decime vini, agnorum, porcorum, vitulorum, lanarum, lini, canabarum aliarumque rerum tocius parrochie, et furnum suum de castro Cursioni et terram de Trosepoel, que dividit cum terra Geile de Riec et Willelmi Meschinot. Dederunt quoque medietatem annone que fuerit seminata in vineis desertis. 
S. Petri de Bul filiorumque ejus, qui hec fecerunt. S. Stephani monachi, Giraudi presbiteri, Giraldi Mantrole, Pontii Thalamonensis, Oiranni Thalamonensis, Bochardi de Riec, Aimerici filii Calvini. Philippo regnante (1).

(1). Cette pièce et la suivante ont été publiées par M. B. Fillon dans sa Notice sur Saint-Cyr-en-Talmondais, p. 44, d'après dom Fonteneau. 
 
572. Item. Vers 1090. 

Mainsendis uxor Petri de Bul concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Ciri, quam illis jam concesserat senior suus, et quicquid jam datum fuerat illis de casamentis suis, vel inantea dandum fuerat, vel ipsi monachi jam adquisierant vel acquisituri erant.

***** 335 *****

573. De terra ad Sanctum Hilarium de la Forest. Vers 1090,

Petronilla de Thalamund et filius ejus Petrus dederunt monachis Sancti Cipriani tres sextariatas terre apud Sanctum Hilarium de la Forest. 
S. Mainsendis uxoris Petri Delbul. S. Petronille et Petri filii ejus de Talamundo. 

574. De Sancto Ciro, Vers 1080.
 
Gaufredus filius Odonis concessit monachis Sancti Cipriani quartam partem ecclesie Sancti Ciri, quicquid ecclesie pertinere videtur et quicquid altario defertur, et baptisterii et sepulture, et quatuor sextarios in area, duos frumenti et duos sigle. 
S. Gaufredi filii Odonis, Petri de Bul filiorumque ejus, Ulrici de Ruvrot, Stephani monachi, Garini monachi. 

575. Item ex eodem. 1060-1086. (Vers 1080.)

Rainaldus Flocellus dimisit et concessit monachis Sancti Cipriani quartam partem ecclesie Sancti Cyri, quicquid ecclesie pectinebat, et baptisterii, sepulture,, offerende, et quatuor sextarios in area, duos frumenti et duos sigle, 
S. Rainaldi Flocelli. S. Petri de Bul et filiorum ejus, Giraldi Mantrola, Ulrici de Ruvrot, Stephani monachi, Garini monachi. 

Ulricus de Ruvrot et uxor ejus et filii concesserunt monachis Sancti Cipriani tres partes decime terrarum et vinearum in villa Sancti Ciri de una masura que jure paterno illis eveniebat. 
S. Ulrici et Aldeardis uxoris ejus, et Pagani et Normanni filiorum ipsorum. S. Petri de Bul et filiorum ejus, Rainaldi Longi, Rainaldi Cheserenii, Meschini, Garnerii de Ruvrot.

Rotbertus filius Iterii concessit monachis Sancti Cipriani quartam partem decime vinearum in parrochia Sancti Ciri,

***** 336 *****

 videlicet de Coldrei, sicut dividit via de la Cleia, et de vineis que sunt ad crucem Petri de Bul, et de Falgeriaco et de la Psalleria, et ad Laureos de medio jucto quartam partem decime, et de vineis que sunt ad caput ecclesie et ad crucem Sancti Ciri ex medio jucto, et in podio de Ruvrot et ad Marchivol et de claustro Lapilloc et supra pratum monachorom ex medio jucto, et ad Marchias quartum, et retro tuscam Ulrici de Ruvrot de tres quarterios, et in vineis de Maanas et ad Pelfoleria ex utraque parte vie, de vineis cultis habere eos quartam partem decime vini, sicuti jam dictum est, et de desertis similiter quartam partem annone. 
S. Rotberti filii Iterii. S. Ursi fratris ejus et filiorum ejus, qui pariter omnia 
concesserunt. S. Petri de Bul filiorumque ejus. S. Stephani filii Christiani, Ulrici de Ruvrot, Aimerici Godefridi, Stephani monachi, Guarini monachi. Philippo regnante acta 
sunt hec, Isemberto episcopo vivente (1).

(1). Publié par M. B. Fillon dans sa Notice sur Saint-Cyr-en-Talmondais, p. 43, d'après dom Fonteneau. 
 
576. [Sancti] Ciri. Vers 1140. 

Willelmus Bauduinus et Aimericus de Bullio concesserunt monachis Sancti Cipriani decimam totam quam habuerat Rainaldus Longus, in manu Mascelini abbatis, tempore B. monachi et Arnaudi presbiteri ; audientibus Gaufrido abbati Pruliacensi, Auberto monacho ; laicis, Giraudo Bovario, Aimerico Radulfo, Willelmo Bruaut.
 
577. [Item.] Vers 1140. 

Aldeardis de Ruvrot, que habebat octavam partem decime Sancti Cirici et ad quam pertinebat jumenta habere et messes canducere ad aream, audientibus Rivallenco manacho, Gaufredo Castan, Ratberto de Sancto Ciro, Gaufredo Firmario

***** 337 *****

 monacho, omnia reliquid monachis Sancti Cipriani. 
Sed post mortem ejus insurrexerunt parentes et, vi faventibus dominis, abstulerunt omnia monachis ; quos episcopus excommunicatione correctos in manu sua compulit invasa relinquere, nec amplius invadere. Aimericus de Bullio promisit defensaturum se monachis. Audierunt Freevinus, Gaufredus de Antiochia, Petrus Assallit, Vitalis Pautrot, Babins, Willelmus Cubellus, Willelmus Bastard, Constantinus Penils, qui invaserat, et uxor ejus et Johannes Raufet frater ejus et sorores eorum, omnes concesserunt. Domneta uxor Normandi Papins audivit. 

578. De Sancto Saturnino. 1060-1086. (Vers 1085.)

Gaufredus filius Odonis et Odo frater ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani ecclesiam in territorio Cursonensi, in honore Sancti Saturnini constructam, cum decimis et rebus omnibus eidem ecclesie pertinentibus. 
S. Gaufredi et fratris ejus Odonis. S. Aimerici vicecomitis. S Petri de Bullio et Petri filiorumque ejus, a quibus hec supradicti optinebant, Engelbaudi Buzani, Bernardi de Murzai, Arnaldi Mimeraldi et aliorum. Philippo regnante Isemberto episcopo concedente.
 
579. [Item.] 1108-1111.
 
Freevinus et Maria uxor ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani totam decimam quam apud parrochiam Sancti Saturnini Savaricus Bochardus et filius ejus Petrus et Giraudus Ademarus, dominus eorum, prius monachis dederant et concesserant, et Fulcherium omnemque terram illius, et omnes consuetudines quas super eo, et omnem potestatem quam in eum exercere videbantur, ipsi dederant, isti concedunt, et VIII denarios de censu et XII de la taleia de terra Gau-

***** 338 *****

 terii Ardre penes ortum, et duas sextariatas terre sub censu unius denarii et prati unius oboli, que illis Aenors et filius ejus Gauterius vendiderunt. 
W. Bauduinus, Aimericus, Gaufredus de Bullio concesserunt. 
Audierunt Radulfus de Maloleone, Engebaudus Milvus, Odo Juvenis, Aimericus Calvus, Arnaudus, Barbotini Maintroli. Regnante Ludovico, P. presule. 

580. [Item.] Vers 1145. Willelmus Odo et uxor ejus Maria concesserunt monachis Sancti Cipriani decimam vinearum suarum de omni fisco suo et de omni fisco Freevini defuncti et de omnibus vineis que sunt infra parrochiam ipsius Sancti Saturnini de Cursun. Aimericus de Bullio, ad quem pertinet, concessit. 
Audierunt Gaufredus de Antiochia, Arnaudus presbiter, Barbotinus Furet, Babins, Mescurrend. 

581. De Isla ad Marcas in Talamund. 988.1031., (Vers 1030.)

Ademarus et uxor sua dederunt monachis Sancti Cipriani alodem suum, hoc est de vinea juctum unum in pago Erbadillico, in vicaria de Bram et de Talamun, in villa que vocatur Hisla ad Marchas, et hec vinea inter duos fluvios, Asentia scilicet et Vertona, ab ecclesia Sancti Martini Vertavensis sic vocata. In vita sua retinuerunt, solventes censum ad Pentecost. omni anno IIII den. et C sepias. S. Ademari et uxoris ejus. S. Ademari fratris sui, Gaulterii fratris sui, Giroardi fratris sui, Rainbaudi fratris sui, Leevini presbiteri, Willelmi de castro Talamoni. Rotberto regnante. 

582. De Riec. Vers 1025. 

Ramnulfus miles, per ammonitionem Arnaldi monachi, concessit abbati Ansegiso et monachis Sancti Cipriani in pago

***** 339 *****

 Erbadillico, in insula que vocatur Riedia, ecclesiam in honore Sancti Hilari constructam, cum omnibus redditionibus parrochie ipsius, et omnem decimam tocius insule excepto pane et vino ; et juxta ecclesiam unum masum de terra cum omnibus suis appenditiis, cultum et incultum ; et unum juctum de terra arabile in alio loco, excepto maso antedicto ; et in aqua vocitatam Vie, in loco qui dicitur Trahitioni, ad edificandum molendinos, quantum potuerint ; et in villa que vocatur Arablea unam bordariam cum omnibus que ad eandem pertinebant, et redecimationem panis et vini de maso Bernardi. Terciam partem sepulture et candaelas de Natale Domini et omnium Sanctorum retinuit ; omnia alia concessit absque aliqua consuetudine, consentiente seniore suo Willelmo Partiniacensium domino.
S. Ramnulfi, qui hanc donationem … S. Ainordi uxoris sue. S. Ramnulfi filii sui. S. Gosfredi vicecomitis. S. Willelmi Partiniacensium domini et Willelmi filii, Willelmi de Talamonte et filii sui Willelmi, Girardi, Durandi, Grimoni, Girardi Porcarii, Hengelfredi.. Guntaudi prepositi, abbatis Ansegisi, Fulcaudi prioris, Arnaldi monachi, Constantii monachi (1).

(1). Imprimé dans l'Histoire des comtes de Poitou de Besly, p. 492. 
 
583. Concessio vicecomitis, de Riec. 1015-1058. (Vers 1030.)

Gaufredus Toarcensium vicecomes, per deprecationern Ramnulfi militis et Aienoris uxoris sue, concessit monachis Sancti Cipriani ecclesiam Sancti Hilarii de Riedia cum omnibus ad se pertinentibus, et terras et cuncta que illis contulerat predictus Ramnulfus. 
S. Gaufredi Toarcensium vicecomitis. S. Willelmi Parteniacensi et filii sui Guillelmi, Guillelmi de Talamont et Willelmi filii sui.
 
***** 340 *****

584. Item de Riec. Vers 1O50 ? 

Petrus et Willelmus frater ejus, filii Ramnulfi de Riec, post mortem patris sui concesserunt et auctorizaverunt omnem helemosinam patris sui, et insuper auxerunt et creverunt, et concesserunt monachis Sancti Cipriani unum masum quod vocatur Ad Fenestram, cum silva et pratis qui ad ipsum masum pertinent, et capellam de castro suo totam ex integro, absque ulla retentatione, et candelas et cetera que retinuit pater eorum in ecclesia Sancti Hilarii, et consuetudines de terra Arapblea, et redditum navium de dominicatu monachorum, et quinque carterios de pratu in Lescone.
 S. Petroni et Willelmi fratris sui. S. Mainsendis, Tetbaudi Recdi, Acardi, Gaufredi clerici, Aldeberti, Petroni filii Attboni, Andree, Arberti, Pavoni, Ingelbaudi, Radulfi et Ingelberti de Cursum, Goscelmi, Alaardi, Adalberti prepositi, Giraldi Tavel, Tome, Engelfredi, Constantini abbatis, in cujus tempore factum est. 

585. De Sancto Ambrosio. 1087-1108 (Vers 1O87.)

Simon filius Guntaudi vocatus concessit monachis Sancti Cypriani ecclesiam Sancti Ambrosii et quicquid ipsi ecclesie videtur pertinere, et terram juxta ad domos edificandas monachis. Hanc elemosinam concesserunt omnes filii ejus, et pro anima fratris sui Micahelis, qui inibi factus est monachus ; de sua hereditate addentes, concesserunt terram que est ad caput ipsius ecclesie a fossato antiquo usque in mariscum subtus. Hec omnia sunt juxta castellum de Riec in pago Herbadillico. 
Audierunt Stephanus prior, qui de his primus donum accepit, Bernardus Calcard, Goscelmus monachus, Tetbaudus presbiter, Willelmus Bauduinus, Aimericus de Bullio, Willelmus de Riec, Paganus Rossel, Arbertus Poonels, Duran-

***** 341 *****

 dus filius Ingelbaudi, Gaufredus Peletanus, Petrus Jerusalem. Philippo rege, Willelmo duce, Petro presule. 

586, [Item.] Vers 1100.

In constructione ecclesie Sancti Ambrosii donaverunt Willelmus Baudoinus et Aimericus frater ejus totum mariscum qui est subtus ipsam ecclesiam, sicuti est ex utrisque partibus conclusus aquis et paludibus, Dederunt iterum terram quam habebant juxta cimiterium castri, et unum juctum vinee ad calciatam. Simon quoque prepositus dedit censum de pratis, quem accipiebat de ipsis monachis. Iterum ipse dedit ortum suum, solventes annis singulis VIII denarios de censu et terratgium et decimam. Petrus quoque Bochars concessit ortum suum, solventes II denarios de censu, terratgium et decimam. 
Audierunt Simon Guntau, Petrus filius ejus, Cairannus, Durandus Ingelbau, Petrus Jerusalem, Barbotinus, Gaufredus Pelli. 

587. De Oias. 1031-1060. (Vers 1040.)

Arbertus et Berengarius frater ejus concesserunt monachis Sancti Cipriani, in insula maris que vocatur Oia, quinque ecclesias cum fedo presbiterali, et medietatem decime tocius insule omnium rerum de quibuscunque decima datur, et ullum masum terrae et quicquid ad illud pertinet. 
S. Arberti et Berengarii fratrum. S. Constantii monachi. S. Ramnulfi de Bullio, Archimbaudi Bretelli, Airaudi Seuru, Rainerii Seuru, Arberti Calvi, Hengaufredi, Grimoni, Ramnulfi Corbini, Berengarii naute, Willelmi Clopi, Odonis Letranni. AEnrico regnante (1). 

(1). Publié par M. P. Marchegay, Cartulaires du Bas-Poitou, p. 130. 

***** 342 *****

588. [Item.] Vers 1140. 

Aldebertus nomine, cognomine vero vocatus Gaudinus, de Quemiquerio decanus, concessit monachis Sancti Cipriani omnem terram avunculi sui Johannis Calvini, quam tenuit de Rainmundo Berengerio, et omnem terram quam ipse Gaudinus habebat in Oias, ut supradicti monachi unam et alteram libere et quiete possideant, omnibus annis dies anniversarii ejus patris et matris et parentum suorum agatur, et eo die prior de Oias bene procuret omnes. 
Testes abbas Mascelinus, Aubertus monachus, Aimericus monachus, Petrus monachus et alii, Stephanus presbiter, Benedictus presbiter, Girardus presbiter, Petrus de Cursum, Johannes Bardo. 
Concesserunt hec Machellus et filius ejus Rainmundus et uxor ejus Agenoris, Estreveria publice Vocata, et Baiverius nepos Machelli, et Willelmus Rafinus.
Audierunt Johannes Savinus, Audoinus monachus, Rainaldus, Willelmus, Willelmus Chanterea, David Brito, Martinus de Aisenes, Rainaldus Bernoin, Petrus filius ejus, Achardus Catuis, Gaudinus et alii (1). 

(1). Publié par M. P. Marchegay, Cartulaires du Bas-Poitou, p. 138. 

589, Judicium de ipsa Oias. 1079-1097. 

In concilio Burdegalensi (1) residentibus Sancte Romane ecclesie legatis domino Hugone, Diensi episcopo, et domino Amato, et ipso Burdegalensium archiepiscopo Goscelino, et multis aliis sapientia et religione fultis, coram omnibus ventilata et inquisita est controversia quam habebant inter se fratres Majoris Monasterii et Sancti Cipriani de insula que dicitur Oias. 
Post diffinitionem Pictavensis episcopi, in cujus parochia erat ipsa insula ; post iterum majori audientia ipsius Picta-

***** 343 *****

 viensis concilii (2), in quo presederat dominus Hugo antejam dictus, iterum diligentiori inquisitione perscrutatum est ab archiepiscopo Oensi (3), episcopo Auracensi, episcopo Reensi, abbatibus Malliacensi, Sancti Johannis et Unaldi, et ampliori auctoritate et assertione totius concilii investitutus est abbas R. et monachi Sancti Cipriani, judicatum que est ut quicquid fratres Majoris Monasterii post primam diffinitionem ex ipsa cella abstulissent vel ablatum fuisset, secundum judicium omnia restituerent. Et quia abbas Sancti Cipriani testes suos paratos habebat ad comprobandam justitie sue veritatem, decretum est ut utriusque monasterii fratres ante Pictavensem episcopum, ex cujus diocesi erat, venirent, et fratres Majoris Monasterii sacramenta probationis susciperent. 
Qui cum Pictavis venissent videlicet fratres Majoris Monasterii, et testes abbatis Sancti Cipriani paratos ad sacramenta vidissent, recesserunt et sacramenta recipere noluerunt. Quod cum dominus Amatus, qui tunc Pictavis venerat, audisset, ne tantus labor duorum conciliorum propter probationem inanis fieret, vel ab initio iterum recapitularetur, evocatis coram se testibus, unumquemque, sicuti ratio deposcebat, supra Sanctum Evangelium fecit jurare. Primus itaque Ramnulfus Corbins juravit se vidisse monachos Sancti Cipriani in suo capitulo ab … donum accepisse de Oias. Secundus, Otgerius Plantans, juravit se vidisse vestitos fore monachos Sancti Cipriani plurimis annis de Oias, seque famulum et prepositum fuisse illorum. Tercius, Willelmus, juravit se fuisse cum monacho Fulcherio Sancti Cipriani quando calumpniam intulit Majoris Monasterii monachis, seque cum monacho Sancti Cipriani calumpniam fecisse, 

***** 344 *****

In concilio iterum Sanctonensi (4), residente Amato ecclesie Romane legato et Burdegalensium archiepiscopo, iterum clamorem facere aggressi sunt fratres Majoris Monasterii pro cella que dicitur Oias. Sed ilico responsum est eis quod res que in tanta audientia, tot conciliis, tantorum virorum judiciis diffinita fuerat, injustissimum videretur judicium illorum adnichilari, nec posse aliqua ratione suprascripta concilia damnari. Quapropter auctoritate sui officii et ordinis prohibuit ne amplius supersticiosum et improbum clamorem hujuscemodi attemptarent (5). 

(1). Ce concile s'est tenu en 1079 (Gallia christiana, t. II, col. 804). 
(2). Hugues, évêque de Die, légat du pape, a présidé un concile à Poitiers en la même année (ibid. t. II, col. 1166). 
(3). Probablement pour Auscensi. Quelques-uns des noms qui suivent sont aussi défigurés, et, l'histoire étant muette sur ce concile de Poitiers, on ne peut les rectifier avec certitude. Peut-être a-t-on écrit Auracensi au lieu de Aturensi, d'Aire ; Reesi au lieu de Regiensi, de Riez. Quant à Unaldi, il est difficile de deviner quelle est cette abbaye. 
(4). Un concile s'est tenu à Saintes en 1088, sous la présidence d'Amé, légat du Saint-Siège, qui y fut élu arcbevêque de Bordeaux. Un autre concile a été présidé par le même prélat dans la même ville en 1097 (Gallia christiana, t. II, col. 806 et 807.) 
(5). Publié par M. P. Marchegay, Cartulaires du Bas-Poitou, p. 136. 

590. [De Oias.] Vers 1060 ? 

Rainaldus Berengarius et Meschina uxor ejus et Willelmus filius eorum concesserunt monachis Sancti Cipriani medietatem decime de rehus cunctis de omni terra quam habebant in Oias, 
concedentibus dominis terre illius Giraudo, Berengario, audientibus Acardo preposito ejus, Gaufrido presbitera, Algeria filio Girardi Ostenc ; Petro Tetmerio quoque concedente, audientibus Willelmo de Manasteriis, Stephano preposito, Rivaldo Brittane milite. Petrus Benedictus monachus interfuit omnibus locis (1). 

(1). Publié par M. P. Marchegay, Cartulaires du Bas-Poitou, p. 135. 

591. Donum Escomardi in Laval versus Britanniam. Vers 1075 ? 

Escomardus de Laval cognominatus concessit monachis Sancti Cipriani alodium suum super fluvio Ligerim situm, de Laval vocatum, totum sicuti est inter hestuarium Lolvoi-

***** 345 *****

 reo nomine et alio Sil vocatum, totam terram cultam et incultam, et pratos et silvas et terciam partem piscature ejusdem fluminis quantum terra sua extenditur.
Concessit iterum terciam partem molendinorum que ipsi monachi soli vellent in eandem aquam construere, quia aliis hominibus nunquam fore licitum ; insuper totam ovam (1) molendinorum et quicquid ex molendinis solet exire. Quicquid vero de lignis faciendis vel de stagno procurando vel aliis rebus esset procurandum, ipsi Escomardo vel successoribus ejus erit vigilandum faciendi et conducendi, monachis vero stabilire et magistrare. In molis etiam terciam partem mitterent monachi. 
De molendino quoque de Lolvoirec totam medietatem concessit, et de piscatoriis similiter in omnibus medietatem mitterent ad construendum. 
Iterum concessit supradictis monachis exclusas in Ligerim facere quantum sua terra progreditur, vel hominibus monachorum per manus eorum. 
Quosdam pratos in supradicta terra vel insula quibusdam suis militibus et hominibus ad falcandum jampridem concesserat. Concessit iterum ut in tota terra sua monachi vendam non reddant et pedatgium de rebus que vendiderint non reddant. 
Si vero ipsi monachi alicubi vellent navigare vel jumenta ducere, naute ejus semper et ubicunque et quandocunque monachi vellent, transducerent et reducerent sine aliquo premio, nisi illis placitum fuisset. Item concessit quicquid ex casamentis suis acquirere possent, et ut nunquam aliis monachis quicquid de sua hereditate largiretur. 
S. Escomardi et filii ejus Gaufredi et sororis ejus Ainoris. S. Jarnegol Orel. S. Jacudis, Grahelendis senescalci, Urvoii, Willelmi de Laval, Grahelendis, Joiquel, Dalandis, Riulencdis, Urvoii filii Ugolini. 

(1). Ce mot, qui paraît désigner un produit des moulins, manque dans le glossaire de Du Cange. 

592. Iterum donum filii Escomardi et filie. 1073-1100. (Vers 1090.)

Gaufredus filius Escomardi sororque ejus Ainors conces-

***** 346 *****

 serunt monachis Sancti Cipriani terram que Terdus vocatur, in parrochia de Vallis, cultam et incultam, cum ripa etiam et parte Ligeris et sclusis suis, cum pratis silvis et pascuis et omnibus sibi adjacentiis : ex una parte terra Queroarni, ex altera hestuario Sil, ex tercia fluvio Ligeri, quarta pratis hac paludibus circumdatur. 
Concesserunt iterum ipsi et quidam miles Gueris nomine in hestuario Sil molendinum construi, ita ut ipsi monachi omni tempore custodiant et magistrent et habeant terciam partem moldure et farinas et alia omnia que solent ex molendino exire, et in molis terciam partem monachi mittent ; dominis vero pertinebit conducere et ligna et alia omnia necessaria vel in molendino vel in stagno ; dominis erit providere et deducere, monachis autem magistrare et stabilire ; ingenua ad piscandum facere, exceptis primis, sine adjutorio dominorum ad monachos pertinebit, terciamque partem piscium habere. 
S. Gaufredi et Ainoris sororis ejus. S. Willelmi de Laval, Gueri, qui placitum ex molendino fecit, Jernegodis Ozelli, Grahelendi de Curia, Jernegodis Rufi, Deleis de Coroldin, Holgart fratris ejus, Jernegodis de Marul, Willelmi de Porta, Autem, Bruni de Valle, Rainaldi abbatis, qui donum recepit, Gaufridi prioris. Petri monachi, Aldeberti famuli, Petri, Otgerii. 

593. Donum Barbotini [de quibusdam rebus in Britannia]. 1073-1100. (Vers 1090.)

Barbotinus filius Nemenoi, cum uxore sua Horguent et filia sua Claritia, concessit monachis Sancti Cipriani et tradidit filium Gaufridum ad docendum, et cum tempus esset, ad monachandum, et omnes suas decimas quas in parrochia que dicitur Queren et in illa que nominatur Prehinquel et in illa que vocatur Capella super Herdam videbatur habere. 
Item concessit eis insulam que Berchunel nominatur, cum capella et omnibus rebus, excepto quod quandam domum et quendam ortum fiscaliter de abbate Sancti Cipriani in vita sua tantum retinuit sub censu denariorum II, homo factus abbati pro

***** 347 *****

 hoc ; post obitum vero ejus, sine requisitione heredum ad monachos liberaliter omnia redirent.
Dedit eis iterum extra portum ad dexteram quendam angulum terre, quibusdam viis hac quibusdam paludibus conclusum, ad burgum faciendum vel quicquid eis placuisset.
Item concessit eis terram in villa que Bodial dicitur, que duobus lateribus terminatur quibusdam silvis, et ex tercia parte quadam via, et quarta quibusdam quercubus terminatur, ita tamen ut in silva extra viam domum et pratum et ortum et curiam, si vellent, facerent, excepto quod quercus minime absciderent. De silva vero que ex alia parte adjacet quantum vellent absciderent. 
Iterum concessit partem suam illius terre que Prisiacus vocatur, que etiam cum monachis Majoris Monasterii et quibusdam alodariis dividitur. 
Concessit iterum illum campum quem in villa que dicitur Belem videbatur habere. 
S. Barbotini et uxoris ejus Horguen et Clariscie filie eorum. S. Helie filii David et Marmite uxoris ejus et Alani filii eorum, et dominis ipsorum, qui concesserunt. S. Hangur filie eorum. S. Rainaldi abbatis, Gaufredi prioris, Rotgerii monachi, Petri monachi, Gorganni, Danielis filii Gallie, Iviquellis presbiteri, Gaufredi de Sancto Vitale, Friosbotart, Guerivi Rufi, Emisant prepositi, Willelmi de Bragnans, Pagani fratris ejus, Danielis Cohart.
 
594. Item alia. 1073-1100. (Vers 1090.)

Gaufredus de Sancto Vilale et uxor ejus Oraant et consanguinei sui Willelmus de Bragnans et frater ejus Paganus concesserunt monachis Sancti Cipriani quandam insulam Petrosam nomine, totum ad integrum, cum ripis et arboribus et omnibus sibi adjacentiis, que ex una parte terminatur aqua Brive nomine, ex alia insule Bernuchelli jungitur, ex aliis vero lutis hac paludibus concluditur. 
S. Gaufredi et uxoris ejus Oraant. S. Willelmi et Pagani fratrum. S. Helie et filiorum suorum Tome et Alani, dominorum suorum, qui

***** 348 *****

 concesserunt. S. R. abbatis, Gaufredi prioris, Petri monachi, Rotgerii monachi, Gaufredi monachi, Otgerii famuli, Barbotini, Radulfi famuli, Petri famuli, Mangui famuli. Regnante Philippo rege. 

595. Item alia. 1073-1100. (Vers 1090.)

Paganus de Lisurisardo et Willelmus frater ejus et mater eorum Alpazia concesserunt monachis Sancti Cipriani locum juxta domos suas, ubi capellam cum omnibus officinis suis edificare possent, et terram quantum quatuor boves possent excolere, et vineam quam habebant juxta ecclesiam de Guenrut, et unam sclusam in aqua Isart, et terciam partem decime quam in parrochia Genrut habebant. 
S. Pagani et fratris sui Willelmi et Alpazie matris eorum. S. Heonis filii Dieleis et Danielis fratrum, dominorum suorum, qui jam dicta concesserunt. S. Vitalis presbiteri, Abrahae fratris ejus, Rainaldi militis, Johellis, Durandi rustici, R. abbatis, Gaufredi prioris, Petri monachi, Quendramand monachi … Radulfi famuli, Petri famuli. 

596. Concessio episcopi Nannetensis. 1096. 17 mars.

Benedictus Nannetensium episcopus concessit monachis Saneti Cipriani per manum R. abbatis ecclesiam de Laval in honore Sancti Martini dicatam, cum omni fedo presbiterali et cum omnibus rebus ad ipsam ecclesiam pertinentibus, audientibus et concedentibus ecclesie sue archidiaconis (1) Radulfo et Rotberto. Gesta autem sunt hec apud civita-

***** 349 *****

 tem Turonensium ante portam Majoris Monasterii Sancti Martini, tempore quo domnus papa Urbanus apud eandem civitatem concilium celebrabat.
S. Benedicti episcopi. S. Radulfi et Rotberti archidiaconorum, Rainaldi abbatis, Willelmi Sancti Saturnini, Radulfi monachi, Willelmi Ulrici. 

(1). Ce mot est le dernier du cartulaire dans son état actuel ; ce qui suit était écrit sur un autre feuillet, le 128°, qui est perdu, mais dont le contenu nous a été conservé par dom Fonteneau. Nous reproduisons sa copie. Il s'en trouve une autre dans le manuscrit 12896 de la Bibliothèque nationale.

597. [Item et Laval.] Vers 1140.

De terra helemosine Escomardi de Laval que est inter esterium de Sil et de Loirec, requirebant decimam Willelmus filius Urvoi et consanguineus ejus Andreas, filius Uvalli ; set omnia reliquerunt et concesserunt accepta karitate, cum concessione Ainoris filieque ejus Teophanie, de quarum progenies erant et … …. 
Audierunt et testes sunt magister Ticonius archidiaconus ecclesiae Nannetensis, Savaricus vicecomes de Dangia, Petrus de Tolveia, qui concessit, Evenis filius Amaugino, Gaufredus de Faines, Judical filius Nunfini, abbas M., Johannes Savin, Gaufredus monachus, Arnaldus monachus, P. presbiter, Arm. Rad., Willelmus Adam. 

598. [De Chistrec.] 1087-1115. (Vers 1090.)
 
Lex divina praecipit honorare Dominum Deum, dicens : honora Dominum Deum tuum de tua substantia et de decimis frugum tuarum ; da pauperibus, ut impleantur orrea tua in celis. Quapropter ego in Dei Domine Ugo de Chistrec, legi Dei volens me subjici, pro remedio animae meae et parentum meorum, dono Deo et beatae Dei Genitrici Mariae et beato Cypriano et monachis eisdem servientibus apud Pictavim totam decimam quam apud Chestriacum visus sum habere, et totum percursum fluminis Vigennae a clusa monachorum de Saviniaco usque ad clusam quae dicitur episcopi cum omni piscatoria, ut habeant, possideant nemine contradicente. Qui autem contradicere vel calumpniare hoc donum voluerit,

***** 350 *****

 prius reddat monachis mille libras auri, et deinde potestatem non habeat auferendi elemosinam meam, quam pro me, tradens me eis in monachum, dono et concedo habere in perpetuum. Hanc autem elemosinam meam cum concessione domini mei episcopi, de cujus sacramento erat, et nepotum meorum et fratrum meorum facio, ut deinceps firma permaneat in perpetuum. Si quis autem heredum meorum disturbare aliquo modo voluerit, cum Datan et Abiron, antequam potestatem habeat, pereat. Testes autem et confirmatores hujus donationis meae sunt hii qui subnotantur. 
S. Ugonis de Chistrec. S. Eliae et Airaudi nepotum suorum. S. Willelmi. S. Guibelini.. fratrum suorum. S. filiorum suorum. S. domini episcopi Petri. S. Aimerici decani. S. Petri archidiaconi. S. Ervei archidiaconi. S. Rainerii capellani et aliorum quamplurimorum. S. Aimerici Tafet. S. Frotgerii Barbe. S. Viviani de Maulai. S. Bodini. S. Airaudi de Saviniaco. 

***** fin du cartulaire de Saint Cyprien de Poitiers *****